Woensdag 19/06/2019

Interview

"Afgestudeerden studiegeld laten terugbetalen? Slecht idee"

Rogier De Langhe. Beeld Karel Duerinckx

"Studenten zijn de zwakste schakel in dit verhaal. Zij zullen in de toekomst al grote financiële inspanningen moeten doen voor hun huis en hun pensioen", zegt Rogier De Langhe. "Hen extra belasten met terugbetaling van hun studiegeld lijkt me onrechtvaardig."

In De Standaard lanceerde KUL-econoom Erwin Ooghe deze week het voorstel om studenten een deel van hun studie te laten terugbetalen. Ooghe zegt dat afgestudeerden vooral zelf (financieel) voordeel halen van hun diploma en te weinig positieve impact hebben op de samenleving om een forse jaarlijkse subsidie van 13.000 euro te rechtvaardigen; 8.000 euro daarvan wordt trouwens via belastingen opgehoest door niet-studenten, redeneert Ooghe. Vandaar dat de econoom voorstelt dat afgestudeerden een percentage van hun inkomen afstaan om hun studies terug te betalen.

“Geen goed idee”, vindt Rogier De Langhe, economiefilosoof aan de Universiteit Gent. “Ten eerste is het niet logisch dat die ­financiële last wordt doorgeschoven naar ­individuele studenten. Zij zijn de zwakste schakel van dit verhaal en zullen in de toekomst al grote financiële inspanningen moeten doen om hun pensioen op te bouwen.

“Vergeet ook niet dat zij twee keer meer zullen moeten betalen om een huis te kopen dan de vorige generatie. Hen extra belasten met een terugbetaling van hun studiegeld, lijkt me onrechtvaardig.

“Verder kun je van jonge mensen ook niet ­verlangen dat zij in het begin van hun studies ­volledig geïnformeerd zijn over de financiële ­consequenties van hun keuze. Dit lijkt me in de eerste plaats een verantwoordelijkheid van de hogescholen en de universiteiten.”

Op welke manier kunnen universiteiten er dan voor zorgen dat het maatschappelijk belang van hun afgestudeerden toeneemt?

“Het lijkt me zinvol om na te denken of we dat met de huidige mix aan studierichtingen kunnen realiseren. Momenteel gaat het debat vooral over welke studierichtingen het beste aansluiten bij de arbeidsmarkt.

“Bovendien heb ik de indruk dat de huidige mix aan studierichtingen eerder een afstraling is van de samenleving van dertig jaar geleden en onvoldoende beantwoordt aan de noden van de hedendaagse maatschappij. Zeker op een moment van snelle technologische evoluties is dat een probleem. Dat komt deels doordat het ­bijzonder moeilijk is nieuwe studierichtingen op te richten. Zolang je als docent niet vastbenoemd bent, is het zo goed als onmogelijk om een nieuwe studierichting te beginnen. Dit maakt het systeem zeer stroef.

“Daarbovenop weten we dat de mening van de ouders vaak doorslaggevend is voor de ­studiekeuze van hun kinderen. Dat is begrijpelijk, maar veel ouders hanteren een logica van twintig, dertig jaar geleden. Dat vergroot de kans dat dochter of zoon uiteindelijk een keuze maakt die niet goed beantwoordt aan de noden van de samenleving.

“Bovendien versterkt ook dit gegeven de ­situatie waarbij universiteiten en hogescholen terughoudend zijn om nieuwe richtingen te ­lanceren. Misschien is het geen slechte zaak dat we naar analogie met de kieswijzer voor politieke verkiezingen een digitaal systeem ontwikkelen waarmee studenten kunnen verkennen welke studierichting het best bij hun interesse en ­toekomstperspectief past.”

Zijn studenten eigenlijk wel bezig met de vraag hoe zij naast het uitbouwen van hun eigen ­toekomst ook het bredere maatschappelijk belang kunnen dienen?

“Het zou geen kwaad kunnen als uniefs en ­hogescholen meer informatie geven opdat ­studenten gevoeliger zijn voor hun mogelijke impact op het algemeen belang.

“Wel heb ik de indruk dat die gevoeligheid toch al latent ­aanwezig is. Ik doceer in een menswetenschappelijke afdeling en het valt me op dat veel studenten verder dan hun eigenbelang kijken. Na de lessen blijven ze nog vaak discussiëren over de lesstof en ik ken behoorlijk wat jongeren die zich maatschappelijk engageren.

“Daarmee zeg ik niet dat studenten zich ­voortdurend de loodzware vraag stellen: ‘Hoe kan ik het geld dat de overheid in mijn studies ­investeert via sociaal engagement terugbetalen?’ Je kunt mensen niet dwingen om zich daar ­voortdurend van bewust te zijn. Dit proces ­verloopt uiteraard veel informeler en spontaner en net dat is een goede reden om de hogere ­studies van jonge mensen te subsidiëren. Zo geef je jongeren ruimte en tijd om zich te vormen en een breed beeld te krijgen van wat er in deze wereld omgaat.”

Kun je van bepaalde studies voorspellen dat ze een hoger maatschappelijk belang zullen genereren?

“Niet echt. Het grote probleem van de studie van Erwin Ooghe lijkt me dat je maatschappelijk belang niet zomaar kunt kwantificeren. Je kunt niet alles in euro’s uitdrukken. Kwantificeren of denken vanuit bepaalde clichés brengt ons al snel op een dwaalspoor.

“Uiteraard is de kans groot dat iemand die zich voor een belangenorganisatie engageert ook een positieve impact heeft op de samenleving. Maar hetzelfde geldt voor een ingenieur die een cruciale herstelling uitvoert in een belangrijke fabriek of een preventieverantwoordelijke die ervoor zorgt dat ondergrondse pijpleidingen niet ontploffen.

“Je kunt een aantal zaken kwantificeren maar een aantel aspecten helemaal niet. Neem nu ­het geld dat we investeren in fundamenteel onderzoek. Wat is daarvan het terugverdieneffect? Dat kun je niet berekenen. Maar dat betekent ­natuurlijk niet dat fundamenteel onderzoek ­nutteloos zou zijn.

“Wat ik wel weet, is dat een democratie nood heeft aan een kritische massa hoogopgeleide mensen. Je moet die mensen ergens kweken en als samenleving moet je bereid zijn om daarin te investeren. Als je dit vanuit mathematische modellen gaat beoordelen, kom je al snel in de problemen. Kijk maar naar de Verenigde Staten waar het terugbetalingssysteem al jaren wordt toegepast.”

U klinkt niet echt positief over die Amerikaanse aanpak.

“Het is een systeem dat vooral goed werkt voor studenten uit welgestelde families die hun studies makkelijk kunnen terugbetalen. En het werkt ook prima voor studenten die voor de best betaalde jobs kiezen.

“De vraag is verder of die best betaalde jobs ook het beste zijn voor de samenleving. Als ­afgestudeerden allemaal voor financiële ­instellingen gaan werken en voortdurend ­miljarden naar elkaar gaan schuiven, dan is dat misschien wel lucratief maar ik betwijfel of die activiteit veel maatschappelijke meerwaarde creëert.”

Wat met het argument van Erwin Ooghe dat je mensen die geen hogere studies konden ­genieten niet kunt laten opdraaien voor de kosten van studenten?

“Dat is de wereld op z’n kop. Als ze weten dat ze hun studiegeld achteraf moeten terugbetalen, zullen minder gegoede jongeren twee maal nadenken alvorens zich in te schrijven voor hogere studies.

“We zitten in het midden van de zogenaamde derde democratiseringsgolf van het hoger onderwijs die ervoor moet zorgen dat zoveel mogelijk jongeren toegang krijgen tot hogere studies: of ze nu rijk of arm zijn. Als je dan toch per se wil kwantificeren, is het een goede zaak dat er meer hoogopgeleiden komen want die betalen beduidend meer belastingen dan laagopgeleiden.”

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
© 2019 MEDIALAAN nv - alle rechten voorbehouden