Maandag 18/10/2021

Affront National

Zondag kiezen onze zuiderburen regionale besturen. Marine Le Pen van het Front National wrijft zich na 13/11 nog wat meer in de handen. Maar hoe zou het leven onder FN-bestuur er dan moeten uitzien? 'Alle steden die door het FN overgenomen werden, balanceerden op de rand van het bankroet.'

Het Front National (FN) had de wind al lang in de zeilen. De aanslagen in Parijs, op 13 november, hebben de extreemrechtse partij finaal naar eenzame hoogten gestuwd. Aan de vooravond van de eerste ronde van de regionale verkiezingen in Frankrijk, zondag, voorspellen de peilingen het Front bij voorbaat de zege in twee superregio's: het tegen ons land aanschurkende Nord-Pas-de-Calais-Picardie, waar Marine Le Pen de dans leidt, en de zuidelijke Provence-Alpes-Côte d'Azur ('Paca'), het bolwerk van Le Pens jeugdige nicht Marion Maréchal-Le Pen.

Ook Le Grand Est, het administratieve gedrocht waarin eerder dit jaar de regio's Champagne-Ardenne, Lorraine en Alsace zijn opgegaan, kan onder extreemrechts bestuur komen te staan. Normandië, in het noordwesten, lijkt tot nader order een dubbeltje op zijn kant. Pas als Ile-de-France, met zijn twaalf miljoen inwoners de dichtstbevolkte regio van het land, in FN-handen komt, zal de aardschok totaal zijn. In het hart van Ile-de-France ligt immers Parijs, de om haar vrije flair bezongen hoofdstad.

Nationaal zou het FN intussen 28 procent van de stemmen halen, ietsje meer dan Les Républicains van oud-president Nicolas Sarkozy. Huidig staatshoofd François Hollande mag sinds de feiten in de Bataclan fors aan populariteit hebben gewonnen, diens PS moet het met 22 procent stellen - cijfers uit de jongste peiling van het bureau Ifop.

En toch, Jean-Yves Camus, directeur van het 'Observatoire des radicalités politiques' en een van 's lands meest gezaghebbende kenners van extreemrechts, wil eerst zien voor hij gelooft. "Alle peilingen geven foutenmarges van 2,8 tot 3 procent. Laten we er maar niet te snel van uitgaan dat het FN zijn overwinning al op zak heeft."

Magere troost: zelfs als de partij zondag niet de grootste wordt, dan nog kan ze, in de tweede ronde op 13 december, van het gekibbel tussen de twee andere partijen profiteren om het laken naar zich toe te trekken.

"Anders dan België of Duitsland hebben wij geen traditie van grandes coalitions", licht Camus toe. "Ook nu weer weigeren links en rechts samen te werken om het FN van de macht te weren. Aan het eind van de rit gaat de bonus naar de partij met de meeste stemmen. Het FN hoeft niet eens een meerderheid te halen om door te stoten naar de macht."

Daad bij het woord

Veel Fransen putten preventief soelaas uit de vaststelling dat het 'maar' om regioverkiezingen gaat. "In Frankrijk, een land dat centraal bestuurd wordt, is het regionale niveau zowel minder belangrijk als minder bekend dan bij jullie. De mensen hebben regionale identiteiten, zeker, maar politiek-institutioneel voelen ze zich niet echt door die regio's aangesproken."

Ten onrechte overigens. "Deze verkiezingen mogen dan minder cruciaal zijn dan de presidents- en parlementsverkiezingen, ze zijn wél belangrijker dan de gemeentelijke en lokale verkiezingen. Dat hebben niet al onze medeburgers door."

Hoe dan ook, de sfeer is wat ze is. De economische crisis is hardnekkig, miljoenen Fransen zijn samenlevings- en migratiemoe, de globalisering schept meer chaos dan kansen, zo vinden ze. Vielen de burgers bij de gemeenteraadsverkiezingen van 2014 al gretiger dan ooit tevoren voor de lokroep van het geslacht-Le Pen, dan doen ze dat a fortiori anderhalf jaar later.

Gesteld dat bovenvermelde prognoses waarheid worden, dan zwaait het Front in één klap de plak over miljoenen Fransen. Over tienduizenden ambtenaren ook. De Franse regio's mogen dan niet aan Duitse deelstaten gemeten worden, hun bevoegdheden zijn reëel. Een regionale executieve, aangevoerd door een president, gaat over economische ontwikkeling, innovatie, landschappelijke inrichting, bouw en onderhoud van scholen, regionaal vervoer, erfgoed, beroepsopleidingen enzovoort.

Marine Le Pen die straks heerst van Rijsel tot Amiens en van Valenciennes tot Le Touquet? Reken maar, het is niet niets. En nichtlief Marion die Nice, Marseille, Aix-en-Provence en Avignon op haar bord krijgt? Welaan, het terroir van zon, krekels en olijven, van theater en muziek, dreigt een poëzie van een heel andere orde te zullen ademen.

Het wordt wennen, niet in de laatste plaats voor het FN zelf. Als de opiniepeilers het bij het rechte eind hebben - meestal onderschatten ze de extreemrechtse stem - dan stoot de partij in één klap door naar een beleidsniveau waar ze nooit aan zet geweest is.

Kan het FN, dat de daad sinds zijn ontstaan in de jaren 70 nimmer bij het woord heeft moeten voegen, zoveel beslissingsmacht en zulke zware begrotingen - het gaat om vele tientallen miljarden - wel aan?

Camus: "In het hoofd van de kiezer heeft zich alleszins de idee genesteld dat de partij professioneel geworden is. Dat is wat Le Pen zelf zegt en ja, het klopt voor een stuk ook wel. Maar los daarvan, de ontgoocheling in de klassieke partijen is zo immens dat het Front National ook zonder ernstige dossierkennis veel krediet zal krijgen."

Stellen dat het FN nul komma rien ervaring heeft, is overigens ook incorrect. In de jaren 90 bestuurde het steden als Toulon, Orange en Marignane en stond in Vitrolles, in de buurt van Marseille, het karikaturaal rabiate koppel Bruno en Catherine Mégret aan het roer, afgescheurde FN'ers. Wanbeleid, schandalen en pestmaatregelen die de grondwettelijke toets niet doorstonden: het tekende Frans extreem-rechts in zijn bestuurlijke kinderschoenen.

Gemene deler

Vandaag, twee decennia later, heeft het Front zijn les geleerd. In het vijftiental steden en gemeenten waar het aan zet is, waaronder Fréjus in het zuiden en Hénin-Beaumont in het noorden, volgt de partij een al bij al pragmatische lijn. Van zuiveringen en heksenjachten zoals toen is vandaag geen sprake meer.

Camus: "De situatie verschilt van plaats tot plaats, maar als hun beleid één rode draad bevat, dan zeker die van de extreme budgettaire orthodoxie. Alle steden die door het FN overgenomen werden, balanceerden op de rand van het bankroet. Wat doen die besturen dus? Besparen. Keihard. Op alles. Op de algemene uitgaven, maar zeker ook op het Franse equivalent van wat in België het OCMW is. De enige post waarop niet beknibbeld wordt, is de gemeentepolitie."

Terzelfder tijd, en eerlijk is eerlijk: "Toestanden zoals dat vreemdelingenloket in Antwerpen, waar extreemrechts niet eens aan de macht is, daar heeft zelfs het FN zich niet aan gewaagd."

Is de partij dan toch niet veeleer rechts-nationalistisch geworden, zoals Marine Le Pen betoogt? "Nationalistisch alleszins, maar ze is ook extreemrechts gebleven. De bevriende partij in Vlaanderen blijft het Vlaams Belang, niet de N-VA. Ook de andere Europese partijen met wie het FN verwant is, zijn extreemrechts."

En dat is eraan te merken. Op verkiezingsaffiches in Picardië valt ook dezer dagen weer te lezen: "100 % FN = 0 % migrants." Totalitaire onzin die de partij alleen nog verkocht krijgt in godvergeten gaten, en die haaks staat op de nieuwe keurigheid waar Le Pen en haar luitenanten zo op aansturen.

De nummer twee van het FN, Florian Philippot, is bijvoorbeeld homo en kwam ermee weg dat hij en zijn vriend gefotografeerd werden terwijl ze hand in hand door Wenen flaneerden. Paradoxaal genoeg bood het FN ook minder weerstand tegen het Franse homohuwelijk dan de UMP, die over haar eigen ranzigheid struikelde.

Maar terwijl de jonge garde hemel en aarde beweegt om zichzelf een moderne snit aan te meten, blijven de ouwe rotten blaffen. De vader-dochterstrijd die Marine en Jean-Marie Le Pen onlangs op straat uitvochten, en waarbij Marion de kerk au milieu du village probeerde te houden, was de top van een ijsberg aan interne spanningen. Aan de ene kant staan de pragmatici die eindelijk een keer van de macht hopen te proeven, aan de andere kant de relschoppers die liever over de schreef gaan dan dat ze binnen de gouvernementele lijnen kleuren.

Toch is net die tegenstelling ook de kracht van het Front. De partij bedient een uiterst uiteenlopend publiek: van rijke, rechtse gepensioneerden aan de Azurenkust tot armere, ex-progressieve arbeiders en bedienden in het noorden; door de Europese liberalisering ontgoochelde boeren op het platteland, door hyperdiversiteit ontwortelde autochtonen in de voorsteden; ouderen, maar ook veel jongeren. De gemene deler in dit alles? "Rendez-nous la France! Geef ons Frankrijk terug!"

Burgerpatrouille

Frankrijk kan hij niet teruggeven, laat het dan minstens Béziers zijn. In die stad in de Midi kwam vorig jaar Robert Ménard aan de macht. Veel journalisten zullen zich deze confrater herinneren als toenmalig secretaris-generaal van Reporters sans Frontières, een journalistenrechtenvereniging. Maar dat was vroeger, toen hij zijn linkse idealen nog niet voor het volle pond was afgevallen. Anno nu draagt Ménard de sjerp in een charmant, zij het door commerciële neergang, leegstand en verval getroffen oord. De plaatselijke middenstand draagt hem op handen.

Hij is geen FN'er, Ménard, maar sympathiseert wel met de partij. Of correcter: hij gaat vele stappen verder dan het doorsnee-FN-bestuur. Veeleer dan op het pragmatische niveau probeert Ménard toch weer op de symboliek te werken - lees: geest en sfeer in zijn ideologisch voordeel te doen kantelen.

Ook hij heeft van de politie zijn centrale as gemaakt en verdubbelde het aantal agenten.

Gewapend en in kogelvrije vesten patrouilleren ze door de straten. Overal in het straatbeeld hangen tricolore propaganda-affiches met daarop een pistool. 'Voortaan heeft de politie een nieuwe vriend!', zo luidt de slogan.

De agenten, steevast in duo, voeren alle verordeningen uit waartoe Ménard en zijn bestuur bevolen hebben. In Béziers geldt een avondklok voor min-13-jarigen, zijn schotelantennes verbannen, mag geen linnen meer uit het raam hangen, mogen geen matrassen of ander huisraad meer op het terras staan, is de bedelarij verboden en staat ook op spuwen op straat een boete.

Hangjongeren worden stelselmatig gecontroleerd, vluchtelingen uit Syrië worden met gespierde taal gesommeerd het veld te ruimen, als het mocht van de grondwet zou Ménard zelfs een lijst opstellen van alle moslimleerlingen in zijn stad - de proefballon is gelanceerd. En ja, vorige week nog kwam de burgemeester in het nieuws met zijn Garde Biteroise (de naam van de inwoners van Béziers), de nieuw op te richten, ongewapende burgerpatrouille die wachtronden zal lopen ter ondersteuning van de politie.

Zijn ze ontevreden, daar in Béziers? Neen, stelt het linkse weekblad L'Obs vast. "In Les Halles zijn de handelaren unaniem: de stad oogt veiliger en schoner, het parkeerreglement is verbeterd." In haar kaasstand geeft Sophie applaus: "Op Les Allées Paul-Riquet had je alleen nog benden met honden. Ze zijn verdwenen. Ménard luistert naar ons, komt vaak langs, en vooral: hij handelt."

Meer zelfs: of ze er nu goed of kwaad over spreken, Ménard heeft zijn stad, het oude hart dan toch, weer op de kaart gezet; Béziers krijgt meer bezoekers over de vloer dan vroeger. De restauratie van oude gevels loopt goed, zij het dat de burgemeester tactisch verzwijgt dat het project aan de vorige bestuursploeg te danken is, niet aan de zijne.

Ondertussen gaat Ménards discours erin als gesneden koek: "Ze zijn gek geworden, de Franse elites die ons verleden willen uitwissen om een Nieuwe Mens te scheppen, een wezen zonder wortels of cultuur. Béziers is niet het multiculturele Frankrijk (...), dit is niet het Frankrijk dat zich schaamt over zichzelf en zijn klokkentorens."

Onwetende burgers

De commentatoren zijn het erover eens: in Béziers is iets vreemds aan de gang. Wat Ménard vooral doet, is het klimaat vergiftigen, of beter, de hoofden bewerken. In L'Obs komt zelfs een moslim aan het woord die vindt dat de burgemeester geen ongelijk heeft: "Ik heb niet voor hem gestemd, maar hij zegt waar het op staat. Hier zijn we ervan overtuigd dat 30 procent van de vluchtelingen terroristen zijn. Akkoord, Frankrijk moet mensen opvangen, maar niet onder deze voorwaarden. Wij moslims hebben zo al genoeg problemen om onze plaats te vinden." De pikorde, inderdaad.

Aan de andere kant van het land, aan de statige Grand'Place in Lille, schrijft Jean-Michel Bretonnier zijn editoriaal. Hoeveel media uit binnen- en buitenland hem sinds maandag al gebeld hebben? "Ik ben de tel kwijt, maar voor iedereen maak ik tijd, dit is te belangrijk." Bretonnier is hoofdredacteur van La Voix du Nord. De grote regionale krant besloot expliciet positie in te nemen tegen het FN en die keuze dag per dag, de feiten op een rij, paginagroot te beargumenteren. De weerklank blijkt fors; Bretonnier heeft er amper van terug.

"Maar de toestand is dan ook uitzonderlijk," zegt hij. "Ten eerste omdat veel burgers het kiesstelsel voor de regionale stembusgang niet doorhebben en niet weten dat de partij met het grootste aantal stemmen in de tweede ronde hoe dan ook de macht grijpt" - het punt dat Camus al maakte.

"Maar ook omdat een regio met meer dan zes miljoen inwoners het FN een fabuleuze uitvalsbasis biedt voor de presidentsverkiezingen van 2017. Die liggen maar een dik jaar voor ons, hè. Als Le Pen het noorden binnenrijft, dan wordt dat een politieke verschuiving van jewelste. Ze zal het spel behoedzaam spelen, de burger doen wennen aan haar macht, geloofwaardigheid willen verwerven door de belastingen te verlagen. En ze zal niet eens de tijd hebben om stommiteiten te begaan."

Dat alles zou geenszins een probleem zijn als het FN een partij was als een andere, zegt Bretonnier, maar dat is ze niet. "En daarom hebben we dus dit initiatief genomen. Om aan te tonen dat het Front dubbelzinnig is, niets van zijn extremisme, obsessies en ontsporingen overboord heeft gegooid, elke politieke tegenstander als een vijand beschouwt, autoriteit boven de vrijheid verkiest, een wij-tegen-zijlogica hanteert en leeft van het systeem terwijl het er schaamteloos op spuwt."

"Kijk", gaat Bretonnier verder, "La Voix du Nord heeft zowel linkse als rechtse lezers. Wij dienen geen enkel politiek belang. Maar we zijn wel een blad dat zijn wortels in de Résistance heeft. Het is onze taak de individuele en publieke vrijheid te bepleiten, het pluralisme te verdedigen, de kwaliteit van het debat te bewaken. Of je nu links of rechts bent, een mens is een mens en een vluchteling in nood ga je helpen, punt uit. Wij vonden het onze taak dat in herinnering te roepen. Sommige lezers die voor Le Pen stemmen, hebben hun abonnement opgezegd, voor de rest zijn de reacties positief."

Verleid door de verpakking

Wordt Marine Le Pen (47) straks president van Frankrijk? Zeg nooit nooit, maar toch. Jean-Yves Camus: "De weerstand tegen haar persoon en haar partij blijft heel erg groot. Anders dan bij deze electorale beurt heb je bij de présidentielles wel degelijk de helft plus een van alle stemmen nodig. Bekijk het zoals je wilt, maar aan 50 procent raakt Le Pen vooralsnog niet."

Het neemt niet weg dat de zenuwen gespannen staan bij onze zuiderburen. Enkele weken geleden kwam de rijzige blondine onder de titel La présidente in stripvorm uit, een staaltje erg realistische politieke fictie waarin haar verkiezing tot staatshoofd wordt verhaald en Le Pen haar programma punt voor punt uitvoert. Journalisten worden gesurveilleerd, rappers in de boeien geklonken, sans-papiers het land uitgezet, de euro voor de franc verruild.

Miljoenen kiezers worden verleid door de frisse verpakking, zeggen politicologen, maar au fond blijft Marine Le Pen een Le Pen. Vorige maand nog trok ze weer eens een blik grofheid open. "Ik wil deze bacteriële immigratie uitroeien", riep ze over de vluchtelingen.

(En o ja, uiteraard: ze had niets anders bedoeld dan dat "velen onder hen ziek zijn bij aankomst".)

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234