Maandag 20/01/2020

'Afbreken zou een misdaad zijn'

Als het van het Brussels gewest afhangt wordt het Citroëngebouw nog altijd het 'Guggenheim' van Brussel. Stadsexperts dromen zelfs van een culturele én economische hotspot. Waarom al die heisa over een vervuilde garage?

Veel kans dat u er ooit voorbij bent gereden zonder het gewaar te worden. Pas als je de tijd neemt om even te stoppen en te kijken, valt op hoe fascinerend het gebouw aan het IJzerplein, tussen het noordstation en de basiliek van Koekelberg, eigenlijk is. Met zijn komeetvorm en 25 meter hoge toonzaal van glas is de Citroëngarage een schitterend voorbeeld van modernistische architectuur uit het interbellum. Maar het mooiste aspect gaat schuil achter de intrigerende façade, in de garageruimte. Het gigantische atelier biedt een prachtig uitzicht over heel de Kanaalzone.

"Afbreken zou een misdaad zijn", zegt Joachim Declerck, professor aan de UGent en medeoprichter van de denktank Architecture Workroom Brussels. Uniek is een woord dat vaak valt. Ook al omdat garages in 1933-1934 meestal in baksteen of in gematigde art-decostijl werden opgetrokken. Maar dat was buiten de architecten Alexis Dumont, Marcel Van Goethem en Maurice Ravazée gerekend. Zij wilden glas. Brussel was het eerste filiaal buiten Frankrijk dat door André Citroën werd opgericht. Met zijn 16.500 vierkante meter was het in die tijd het grootste "benzinestation" van Europa.

Dat het gebouw er vandaag nog staat is op zich al een klein wonder. Tijdens de Tweede Wereldoorlog werd het bezet door de Duitsers en deels vernietigd door een ontploffing. Zes jaar lang werd het gebouw nauwelijks onderhouden. Pas in 1947 ging de garage opnieuw open, om het enkele jaren later binnenin te verbouwen en een nieuwe structuur aan te brengen. Daardoor kon Citroën zijn nieuwe modellen voortaan op meerdere verdiepingen stockeren.

Cultuurtempel

Declerck: "Het gebouw heeft in de eerste plaats een erfgoedwaarde, maar dat wil ook niet zeggen dat je het onder een stolp moet zetten. Het heeft juist enorm veel potentieel."

Eerst en vooral door de ligging: de garage ligt pal in de Kanaalzone, een wijk die men serieus wil opwaarderen. Met nieuwe woningen en straks ook een park. "De Citroëngarage ligt net op dat belangrijk knooppunt tussen het centrum en de Kanaalzone, het zou het symboolproject kunnen worden van die investering."

Nu staan er nog Citroëns te blinken in de megashowroom, maar daar komt volgens het Brusselse gewest in januari verandering in. Als het van Brussels minister-president Rudi Vervoort (PS) afhangt, komt hier een museum van moderne kunst. Columnist Marc Didden opperde in deze krant dan weer om er "de prachtigste parkeergarage van de wereld" van te maken. Maar volgens Declerck kan het veel beter.

"Los van de federale kunstcollectie die men er oorspronkelijk wilde onderbrengen, moeten we deze plek goed herbenutten. Bijvoorbeeld als cultuurtempel. En dan denk ik niet aan een museum waar je kunst niet alleen puur in de passieve zin kunt bewonderen, maar ook in de actieve zin. Door de geweldig grote oppervlakte en de lichtinval is dit de perfecte productieplek voor kunstenaars, maar ook voor mensen achter innovatieve maaktechnieken, schrijnwerkers, 3D-printers en ga zo maar door. Je kunt hier een ongelooflijk krachtig ding van maken, een soort van podium of vuurtorenproject dat voor een nieuwe dynamiek zorgt in de omgeving. Men wil toch de economie stimuleren en nieuwe jobs creëren?"

Ook Vlaams bouwmeester Peter Swinnen ziet het potentieel voor een culturele én economische hotspot in Brussel. "Waarom moet het gebouw perse één bestemming krijgen? Waarom niet én een museum én nog iets anders? Nu focust men te veel op het kopgebouw. Het is een cascoverzamelgebouw en dus kan men er volgens mij best zo mee omspringen." Swinnen verwijst naar de voormalige Van Nelle-fabriek in Rotterdam: een industrieel gebouw waar kleine initiatiefnemers tegen gunstige prijzen werkruimte kunnen huren. "Zoiets vergt natuurlijk eerst een grondige studie. Maar als je ziet dat er in de oorspronkelijke structuur geen verdieping was, weet je dat dit gebouw zich tot veel mogelijkheden leent."

Vervuiling

Alleen is er het probleem van de vervuiling. Een probleem dat best nog een smak geld kan kosten. In de oude stookinstallatie zijn vroeger duizenden liters olie verbrand. Teams die onderzoek deden naar het Citroëngebouw zeiden onlangs in De Standaard dat het goed mogelijk is dat er olie en benzine in de grond zit. Verder is er ook aangepaste thermische beglazing nodig.

Stads- en bouwexperts dringen er hoe dan ook op aan dat er snel werk wordt gemaakt van een studie en plannen voor een herbestemming. Swinnen: "Want als men er nog tien of twintig jaar niet naar omkijkt, is het te laat."

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234