Woensdag 22/09/2021

Advocaat van vele duivels

De Franse advocate Isabelle Coutant-Peyre flirt al haar hele carrière met de controverse. Ze verdedigde enkele van de meest notoire moordenaars ter wereld, huwde een van hen, en warmt zich momenteel op verzoek van Iran op om Hollywood voor het gerecht te dagen.

De Franse advocate Isabelle Coutant-Peyre zet de stem op die ze gebruikt om weerspannige rechters aan te spreken. "Nee, nee, nee", zegt ze. "Nee, nee, nee." De vraag die de terechtwijzing veroorzaakt, is of ze te ver gegaan is toen ze inging op de vraag van Iran om dat land te vertegenwoordigen in een rechtszaak tegen een paar Hollywoodfilms - waaronder Oscarwinnaar Argo - die het regime in Teheran op stang hebben gejaagd.

Coutant-Peyre, "verdediger van de slechteriken" zoals ze zelf zegt, maakt bezwaar tegen de impliciete kritiek op Iran in mijn vraag: "Het is een grote eer om gevraagd te worden de Islamitische Republiek Iran te verdedigen. Het betaamt niet dat de Iraniërs geportretteerd worden als bebaarde terroristen en gevaarlijke revolutionairen, zoals de films doen. Het is een zeer erudiet en cultureel volk met een grote geschiedenis."

Coutant-Peyre is de hogepriesteres van controversiële juridische gevechten. Ze verdedigde Zacarias Moussaoui, de Fransman die veroordeeld werd voor zijn betrokkenheid bij de aanslagen van 9/11 in New York, de Holocaustontkenner Roger Garaudy, en ze vervolgt de Franse politie voor de moord op de schutter die in 2012 in Toulouse zeven mensen doodde, onder wie drie Joodse kinderen.

Ze is echter vooral bekend om haar lange romantische relatie met een van haar cliënten, de in Venezuela geboren terrorist Ilich Ramírez Sánchez, beter bekend als Carlos de Jakhals. Ooit was die een van de meest gezochte mannen ter wereld; nu bevindt hij zich al bijna twintig jaar in een Franse cel. Carlos eiste de verantwoordelijkheid op voor de dood van 1.500 mensen in dienst van de Palestijnse zaak, in een lange campagne van internationaal terrorisme waartoe ook het bloedbad tijdens de Spelen van 1972 in München behoorde.

In 1994 werd Carlos in Soedan ontvoerd door agenten van de Franse inlichtingendiensten en naar Parijs gebracht, waar hij in 1997 veroordeeld werd tot levenslang. De dag na dit interview zal Coutant-Peyre weer in het gerechtshof in Parijs staan om te pleiten tegen een van de vele veroordelingen van Sánchez.

Coutant-Peyre noemt haar cliënten liever 'revolutionairen' dan 'terroristen'. Vier jaar geleden werd haar in een interview gevraagd of ze de politieke opvattingen van Sánchez deelde. "Ik deel zijn analyse van de relatie tussen politiek en macht. Ik ben geen antisemiet, maar ik ben tegen de politiek die de staat Israël bedrijft. Ik vind het choquerend en ben simpelweg woedend als ik zie dat we oorlogsmisdaden en misdaden tegen de mensheid tolereren van deze regering."

George Clooney

Eerder dit jaar vloog Coutant-Peyre naar Teheran, op verzoek van de Iraanse minister van Cultuur en Islamitische Voorlichting, om te praten over hoe en waar ze Argo en andere in Amerika geproducete 'anti-Iraanse' films zoals The Wrestler (waarin Mickey Rourkes aartsvijand een worstelaar genaamd The Ayatollah is) en Not Without My Daughter (waarin Sally Field probeert te ontsnappen aan haar gewelddadige Iraanse man) aangeklaagd kunnen worden.

"Hollywood is steeds gebruikt voor propaganda", zegt ze. Ik suggereer dat filmmakers altijd op zoek zijn gegaan naar stereotypische slechteriken; tijdens de Koude Oorlog waren dat meestal de Russen. De schurken van Hollywood weerspiegelen de politieke vijanden van het Westen.

"Nee, nee, nee", zegt ze, en ze benadrukt dat de kwestie veel specifieker is. "Amerika is zijn woede over de Iraanse Revolutie en het einde van het marionettenregime van de sjah nooit te boven gekomen." Ze begint aan een tirade over de zionistische druk, Israël als een Amerikaanse marionettenstaat, christelijke neoconservatieven die de VS-regering 'manipuleren', om dan even op adem te komen en te verklaren, zonder enige ironie: "Ik hou me niet bezig met politiek. Ik word gevraagd voor een zaak en probeer te begrijpen wat erachter zit. Dat is alles. Wat hierachter zit, is anti Iraanse en anti-islamitische propaganda. De boodschap is duidelijk: Iran staat gelijk met terrorisme."

Haar zwartomlijnde ogen fonkelen en ze glimlacht de schalkse grijns van de professionele heibelschopper. "Als mijn plannetje werkt, dan heb ik niet alleen Warner Bros. maar ook Ben Affleck en George Clooney in de rechtbank. O, ik zou daar zo van genieten."

Het idee doet haar duidelijk huiveren van genot, al weet ze: "We gaan niet winnen, maar er zal een publiek debat zijn - dat is mijn doel."

Allemaal schurken

Ik heb Coutant-Peyre verscheidene keren ontmoet en ze is even betoverend als excentriek, even onbuigzaam als enerverend. In de rechtszaal is ze vaak een bikkelharde prima donna, vooral als ze de 'verscheurende tactiek' van haar mentor Jacques Vergès hanteert (de man die de Servische president Slobodan Milosevic en de Gestapobaas Klaus Barbie verdedigde). Ze staat erom bekend dat ze wel eens theatraal verontwaardigd de jury de rug toekeert en terug naar haar stoel of de zaal uit stormt.

In haar kantoor ergens op de vierde verdieping van de Boulevard Saint Germain, met spectaculair uitzicht over Parijs, is ze totaal anders. Het is vreemd om haar te zien zonder de volumineuze advocatentoga. Ze ziet er pijnlijk mager uit - een groot hoofd met een jongensachtig, stekelig kapsel en lange tandenstokers van benen gehuld in een zwarte, smalle broek. Ze draagt één oorbel, een kanten blouse zonder beha en daim puntlaarzen. Op haar 59ste flatteert de rockchicklook haar nog altijd.

Ben Affleck regisseerde en George Clooney producete Argo, die dit jaar de Oscar voor beste film in de wacht sleepte. Hij vertelt het verhaal van de ontsnapping van zes Amerikaanse gijzelaars uit de belegerde Amerikaanse ambassade in Teheran in 1979. De film werd positief onthaald door de pers, maar de gerenommeerde Canadese tv-maker Jian Ghomeshi noemde hem "een ongelegen en heel verontrustende portrettering van het Iraanse volk". Hij schreef: "We worden vergast op horden hysterische, krijsende, onbetrouwbare, irrationele, bebaarde en dodelijke antagonisten. Dat zijn de schurken. Of meer specifiek: de Iraniërs. Allemaal. Er is niet één positief Iraans element in het hele verhaal."

Coutant-Peyre beaamt. Dat kan wel zijn, merk ik op, maar je kunt Iran moeilijk een toonbeeld van vrije meningsuiting en libertaire deugden noemen. "Iran is een land waar mensen beschikken over een hoog niveau van cultuur, subtiele politieke analyse en intelligentie. En ik vind dat de vrouwen er niet ongelukkig zijn en een hoop autonomie hebben. Ze dragen tien keer meer make-up dan Franse vrouwen. En wat dan nog als ze een hoofddoek moeten dragen? Onder die sluier schuilt heel wat koketterie."

Coutant-Peyre heeft een opvallend mannelijke kijk op de wereld. Ze werd geboren in "een goed gezin" - bourgeois, rooms-katholiek - en was de grote zus van drie broers. Haar vader, een zakenman, en haar moeder, een pianiste die zich later op mode stortte, scheidden toen Coutant-Peyre negen was, waarna ze naar kloosterscholen gestuurd werd. Haar moeder hertrouwde en kreeg nog twee zonen. "Dat moet een effect op me gehad hebben", vertelde ze me ooit. "Misschien maakte het me taaier, meer vastberaden, gaf het me die mannelijke attitude. Maar ik weet niet hoeveel daarvan gewoon besloten ligt in mijn karakter."

Geen goede partij

Haar carrière begon in 1979, ze specialiseerde zich in bedrijfs- en faillissementsrecht. Maar onder de vleugels van Vergès raakte ze al snel geïnteresseerd in politieke zaken en zette ze haar eigen praktijk op. Ze vergelijkt Sánchez met Nelson Mandela: "Wat voor de ene een terrorist is, is voor de andere een vrijheidsstrijder. Carlos heeft twee dingen toegegeven: de OPEC-gijzeling in 1975 en de organisatie van de vliegtuigkaping in Entebbe in 1976. Hij vindt de term 'terrorist' niet pejoratief als de actie bedoeld is om ergere dingen te verhinderen."

Haar relatie met hem heeft haar loopbaan bepaald. Ze was getrouwd met Michel Peyre, een jurist in West-Frankrijk, en had drie zonen (de jongste, nu 20, woont bij zijn moeder), maar ze scheidden toen zij Sánchez leerde kennen. Het is duidelijk wat de relatie voor Sánchez betekent - een glamoureuze vrouw die hem in de gevangenis opzoekt en gratis juridisch advies geeft - maar het is moeilijker om in te schatten wat zij uit de affaire haalt. Ze klaagt over de tijdrovende reizen met "vreselijke treinen waar ik altijd een verkoudheid oploop" naar de gevangenis waar hij zit, en geeft toe dat haar ouders het afkeuren. "Mijn zonen hebben er geen problemen mee, maar mijn ouders maken zich zorgen. Ze vinden het geen goede partij voor me", zegt ze met een duidelijk understatement.

Sánchez was net verlost van acht jaar eenzame opsluiting in 1997 toen hij kennismaakte met Coutant-Peyre. Ze had eerder zijn ex-vrouw Magdalena Kopp verdedigd, een voormalig lid van de Frankfurtse Revolutionaire Cellen, begin jaren tachtig een van de gevaarlijkste links-extremistische groeperingen in Duitsland. Coutant-Peyre zegt dat het een coup de foudre was, liefde op het eerste gezicht. "Hij nam mijn hand en kuste die op de meest galante manier. Op dat moment sloeg een golf van erkenning over."

De relatie bleef louter professioneel tot 2000. "Maar toen ontploften de barrières tussen ons en kwam de intensiteit van onze gevoelens voor elkaar boven", zei ze. Een jaar later 'huwden' ze volgens een islamitische ceremonie in een gevangenisruimte met glazen wanden, waarin maar een paar meubelstukken stonden. Onder het toeziend oog van de bewakers wisselden ze ringen uit (hij gaf haar een platina ring die ze nog altijd draagt) en kusten ze elkaar. Daarna keerde hij terug naar zijn cel en ging zij terug naar haar appartement in Parijs.

Liefdesgedichten

In 2004 zei ze me dat de ceremonie 'symbolisch' was, maar dat ze ooit een echt, wettelijk bindend huwelijk zouden hebben "als hij eenmaal vrij is". Ik vraag haar nu of ze met Sánchez zou trouwen als hij morgen vrijkwam, en Coutant-Peyre wringt zich in duizend bochten om de vraag te ontwijken. Uiteindelijk zegt ze: "Ik heb weinig hoop dat hij vrijkomt. Maar zeg hem dat niet. Hij is een onverbeterlijke optimist."

Ze zegt dat ze hem niet als 'vrouw' bezoekt maar als zijn advocaat. "Ik houd de dingen graag gescheiden." Hoe dan ook erkennen de autoriteiten hun huwelijk niet, en dus zijn intieme betrekkingen niet toegelaten. Het is veelbetekenend dat ze zegt: "Het huwelijk was niet echt in mijn belang. Misschien wel in zijn belang."

Waarom er dan geen punt achter zetten? Haar zwarte ogen van gloeien. "Ik ben niet iemand die iets opgeeft omdat het niet makkelijk is of niet werkt", zegt ze droog. Trouwens: de nu 63-jarige Sánchez schrijft haar nog steeds liefdesgedichten. 'Ik ben jaloers op de zon die je een kleur geeft, op de schaduw die je streelt, op je lakens die mij niet bedekken, op je benen die niet verstrengeld zijn met de mijne', luidt een gedicht dat ze opnam in haar boek Trouwen met Carlos. Maar, zegt ze, ze krijgt er minder dan vroeger. "Hij belt me elke dag, dus is er minder nood om te schrijven. De telefoon neemt de romantiek wat weg, maar ik krijg nog gedichten. En hij vraagt altijd video's als ik op tv ben geweest en foto's van interviews."

Misschien is hij wel trots op haar? "Misschien", antwoordt ze. "Mijn vrienden zeggen dat ik de ideale man heb. Ik zie hem alleen als ik dat wil." Dit keer is de schorre rokerslach iets holler.

Haar hobby's, zegt Coutant-Peyre, zijn zwemmen, pianospelen, schilderen en beeldhouwen. Maar voorlopig bevindt ze zich in het Justitiepaleis voor het hoger beroep van Sánchez, een proces dat maanden zal duren. En uiteraard wacht ze op verdere richtlijnen uit Iran.

© Stella Magazine / The Interview People

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234