Zondag 22/09/2019

Interview

Advocaat Puigdemont: "Ik vertrouw het Spaanse gerecht voor geen haar"

Paul Bekaert: 'Men wil mij afschilderen als een Vlaams-nationalist, maar dat ben ik niet.' Beeld Eric de Mildt

Zijn telefoon staat al dagen roodgloeiend. Maar Paul ‘Lucky Luke’ Bekaert neemt niet meer op. 'Ik ben niet de woordvoerder van Carles Puigdemont', zegt hij in zijn kantoor. 'Ik ben gewoon zijn advocaat.' Maar dat is hij dan ook vol overtuiging. Een gesprek over het recht op verzet, van Catalonië tot Palestina, by any means necessary.

“Jazeker, wij hebben elkaar hier ontmoet, in mijn kantoor”, zegt advocaat Paul Bekaert. “Carles Puigdemont zat op de stoel waar u nu zit. Hij is een zeer sympathieke man, met veel charisma. In Madrid geloven sommigen dat hij uitgeteld is, maar daar zou ik nog niet zo zeker van zijn. Mijnheer Puigdemont is een volksmenner, hij is welbespraakt en zeer gedreven. Ik denk dat ze nog niet van hem verlost zijn in Spanje. En als ze hem laten aanhouden, dan maken ze van hem een martelaar.”

Het is woensdagochtend in Tielt. In het kantoor van meester Bekaert (68) rinkelt de vaste telefoon haast onophoudelijk. Van Reuters tot El Pais: iedereen wil hem spreken. Momenteel is hij even een van de beroemdste advocaten ter wereld. Maar hij neemt niet meer op. “Ik kan de pers niet blijven te woord staan, ik ben niet de woordvoerder van mijnheer Puigdemont”, zegt Bekaert. “Ik ben gewoon zijn advocaat.”

Vandaag, donderdag, wordt Puigdemont verwacht voor het Spaanse hooggerechtshof. Maar daar zal hij niet opdagen. Ook de komende dagen blijft hij in België, verwacht Bekaert. “Daar ziet het voorlopig wel naar uit. Ik verwacht ook dat ik hem de komende dagen nog opnieuw zal ontmoeten.”

Wat gaat er nu gebeuren?

Paul Bekaert: “De Spaanse rechter kan hem bij verstek laten aanhouden, en dan een internationaal en Europees arrestatiebevel uitvaardigen en om zijn uitlevering vragen. Dat zal wat tijd in beslag nemen, want zo’n arrestatiebevel moet worden vertaald, en komt dan via het federaal parket in ons land bij de federale politie terecht. Die moet mijnheer Puigdemont dan oppakken en naar de onderzoeksrechter brengen.”

En wat kan zo’n Belgische onderzoeksrechter doen?

“Die heeft verschillende mogelijkheden. Hij kan hem aanhouden en in de boeien laten slaan. Puigdemont in de boeien: dat zou voor de N-VA een groot probleem zijn. Denkt u niet? En ze zouden dat niet kunnen tegenhouden. Maar de onderzoeksrechter hoeft hem niet te laten aanhouden, hij kan mijnheer Puigdemont ook in vrijheid laten, onder voorwaarden. Zelf zal ik proberen om nog een alternatieve weg te bewandelen.”

Wat is uw alternatieve plan?

“Ik heb contact met zijn Spaanse advocaten en ga vragen of de Belgische politie hem niet kan ondervragen. In opdracht van de Spaanse rechter, die dan tot na de ondervraging wacht met het uitschrijven van een arrestatiebevel. Dat is in andere zaken al gelukt. Maar deze keer vrees ik er een beetje voor. Spanje ligt echt op ramkoers met Puigdemont. Ze gaan volop de confrontatie aan.”

Als er een arrestatiebevel komt, kunt u hem dan nog uit handen van het Spaanse gerecht houden?

“Dat zal niet gemakkelijk zijn. Tot 2004 was de beschuldiging van een politiek misdrijf een goede reden om iemand niet uit te leveren. Sindsdien geldt dat niet meer. En de wet laat weinig speelruimte toe. De enige mogelijkheid die ik heb, is aantonen dat er een gevaar bestaat dat de mensenrechten van mijnheer Puigdemont zullen worden geschonden. Dat is me al twee keer eerder gelukt, toen Spanje om de uitlevering van twee Baskische cliënten van mij vroeg.”

Welke rechten van mijnheer Puigdemont dreigen te worden geschonden?

“Ik zal heel creatief moeten zijn. Een van de argumenten die ik zou kunnen gebruiken, is dat 30 jaar cel een disproportionele straf is voor het organiseren van een vreedzaam referendum.”

Gaan EU-lidstaten er onderling niet automatisch van uit dat de mensenrechten overal gerespecteerd worden?

“De lidstaten kunnen daarvan uitgaan, maar daarom hoeven de rechters dat nog niet te doen. Onlangs heeft een Nederlandse rechter verhinderd dat iemand naar een Belgische gevangenis werd gestuurd, omdat er ook bij ons soms problemen zijn met de rechten van gevangenen.”

Wanneer kwam u voor het eerst in aanraking met het Spaanse gerecht?

“In de jaren 80 heb ik voor het eerst twee Basken vertegenwoordigd. Het is toen gelukt om een verblijfsvergunning voor die mensen te krijgen. In 1994 heb ik twee militanten van de ETA Politico-militar verdedigd, een tak van de bekende Baskische afscheidingsbeweging. Die zijn toen wél allebei uitgeleverd aan Spanje. Sindsdien sta ik in Spanje bekend als de ETA-advocaat.”

U hebt geen hoge pet op van Spaanse pers en gerecht.

“Nee, ik vertrouw de Spaanse pers en het Spaanse gerecht voor geen haar. Zelfs de zogenaamde kwaliteitskranten, zoals El Pais, zijn altijd een beetje hysterisch als het over Basken of Catalanen gaat. Ook nu weer. Ze deinzen er niet voor terug om leugens te schrijven. En op het Spaanse gerecht ligt wel een democratisch laagje vernis, maar daaronder schuilt vaak een verborgen agenda. De vonnissen klinken ambtelijk en onafhankelijk, maar achter de schermen leeft er een grote haat.”

Waarin uit die zich, bijvoorbeeld?

“In 1997 was ik als waarnemer in Madrid, bij een stalinistisch massaproces tegen leden van de Baskische politieke partij Herri Batasuna. Toen zaten 23 intellectuelen opgesloten omdat ze hadden voorgesteld vredesonderhandelingen te voeren tussen de ETA en de Spaanse regering. Dat was genoeg om hen te vervolgen voor terrorisme. Dat is alsof je de N-VA-top zou vervolgen voor terrorisme omdat ze voor Vlaamse autonomie pleiten. Die mensen van Herri Batasuna hebben lang in de gevangenis gezeten voor ze uiteindelijk door een hoger gerechtshof werden vrijgesproken.”

Is Spanje een uitzondering in de EU?

“Ik heb in 2005 eens een opiniestuk geschreven waarin ik betoogde dat de poorten van Europa misschien wat te ver werden opengezet voor jonge democratieën. Men dacht dat de Europese Unie die landen democratisch zou maken, maar het gevolg is veeleer dat de Europese Unie minder democratisch zal worden. Denk aan heel wat Oost-Europese landen, maar ook aan Spanje, bijvoorbeeld, dat pas sinds 1975 een democratie is. In zulke landen hebben mensen niet hetzelfde rechtsgevoel als wij. Daar gebeuren dingen die wij als advocaten heiligschennis vinden.”

Geef eens een voorbeeld?

“De geest van Franco, de dictator die in 1975 stierf, waart nog rond in Spanje. In het leger, bij het gerecht, bij de politieke partijen. Vergeet niet dat de partij van de Spaanse premier Rajoy begonnen is met de aanval op de autonomie van Catalonië toen ze nog in de oppositie zat. Beeld u in dat de sp.a bij ons naar het Grondwettelijk Hof trekt om de gewestvorming in België ter discussie te stellen en zo de Vlaamse autonomie op de helling zet.”

Is het wettelijke arsenaal rechtvaardig?

“Nee. Spanje kent bijvoorbeeld uitzonderingswetten die speciaal voor Baskenland zijn geschreven. Mensen kunnen tien dagen worden vastgehouden door de politie. Baskische gevangenen worden soms ook honderden kilometers ver in de gevangenis gestopt, zodat hun familie niet zo vaak op bezoek kan komen. Allemaal in strijd met de elementaire rechtsregels.”

Hoe kwamen die Basken destijds bij u terecht?

“Ik ben sinds 1975 lid van de Liga voor de Mensenrechten, en ben in die hoedanigheid een paar keer op buitenlandse missie naar Dublin en Baskenland gegaan. In 1994 heb ik ook de familie Moreno-Garcia verdedigd, zoals u wellicht weet. Spanje vroeg om hun uitlevering omdat ze onderdak zouden hebben verleend aan ETA-leden die verdacht werden van een aanslag.”

Heeft die zaak toen niet tot een diplomatiek conflict geleid?

“Zeker. Spanje vroeg de uitlevering. Ik vroeg het statuut van politiek vluchteling aan, en dat werd aanvankelijk ook toegekend. Enfin, de procedure werd opgestart. Waarna Spanje ermee dreigde de ambassadeur in ons land terug te roepen. Na heel wat procedures werd in 1996 beslist dat ze niet mochten worden uitgeleverd. Opnieuw grote rel in Spanje. Dat EU-burgers vandaag geen asiel meer mogen vragen in een andere lidstaat, is een gevolg van die zaak.”

Alleen België laat dat dus nog wel toe, dat EU-burgers asiel vragen.

“Dat is zo. Ik weet niet precies waarom we die uitzondering hebben behouden, maar het zou me niet verbazen als de toenmalige Volksunie daar mee voor gepleit heeft. Net vanwege die Baskische ervaringen.”

Wat trekt u aan in dit soort zaken?

“Ik ben een strafpleiter en doe ook veel familiezaken, maar mensenrechten zijn altijd een soort hobby geweest. Ik heb een sterk rechtvaardigheidsgevoel. Ik ben ondertussen zes keer in Palestina geweest, en dat gevoel wordt daar zwaar op de proef gesteld, dat kan ik u verzekeren. Ik wil niet meer terug, ik ben te gedegouteerd door wat de Palestijnen allemaal moeten ondergaan. De controles, de pesterijen, de intimidaties, de manier waarop men die mensen door de nederzettingenpolitiek berooft van hun land.”

Heel wat Vlaams-nationalisten steunden vroeger ook de Palestijnse zaak. Vandaag lijken sommige N-VA-toppers, onder wie Jan Jambon en Bart De Wever, eerder aan de kant van Israël te staan.

“Dat is zo. Omdat ze natuurlijk met handen en voeten gebonden zijn aan de Antwerpse diamantlobby. Er is natuurlijk ook het verhaal van de Holocaust, dat soms wordt misbruikt: het is niet omdat je eigen volk ooit werd uitgemoord dat je zelf andermans land mag bezetten. En het verwijt van antisemitisme, dat ik natuurlijk al vaak heb gehoord, neem ik erbij. Ik laat me niet intimideren.”

Hebt u ook sympathie voor de Catalaanse zaak?

“Nee, dat niet zozeer. Men wil mij afschilderen als een Vlaams-nationalist, maar dat ben ik niet. Ik verdedig wel altijd en overal het recht op verzet. Daarvoor baseer ik mij op de legendarische Acte van Verlatinghe uit 1581, waarmee een paar Nederlandse provincies liet weten dat koning Filips II het recht niet meer had om het volk te besturen. Als de koning het belang van het volk niet meer verdedigt, mag hij worden afgezet. Desnoods met geweld.”

Geldt dat ook voor de Palestijnen? Mogen zij zich verzetten, by any means necessary, zoals dat heet, met alle nodige middelen?

“U verwijst nu naar de beruchte uitspraak van Dyab Abou Jahjah, en ik ben het daarmee eens. Het is toch volkomen hypocriet dat Israël geweld mag gebruiken dat het geen naam meer heeft en dat men de Palestijnen het recht op geweld zou ontzeggen? Geweld is moreel verwerpelijk, maar in bepaalde situaties is het gerechtvaardigd. Ik vind eerlijk gezegd dat de Palestijnen nog braaf zijn. Zelfs als je daar als buitenstaander rondloopt, word je opstandig.”

Maar waar ligt de grens tussen vrijheidsstrijd en terreur?

“Als je de huidige terreurwetgeving zou toepassen op de stichting van België, dan zou je Louis De Potter, Alexandre Gendebien en Charles Rogier moeten veroordelen voor terrorisme: er werd met geweld een bestaand regime omvergeworpen. België is gesticht door terroristen. Zoals heel wat andere natiestaten, trouwens. Ik wil maar zeggen: de huidige wetgeving is absurd.”

Waarom?

“Je hebt geen speciale terreurwetten nodig om terrorisme te beoordelen. We hebben al wetten over moord, doodslag, slagen en verwondingen, bendevorming, enzovoort. Die wetten volstaan. De huidige terreurwetgeving is te vaag en te breed. Als u iemand met de auto naar Zaventem brengt en die persoon vliegt naar Syrië, dan bent u al strafbaar voor terrorisme. Dat is toch een aberratie?”

U hebt vroeger ook de Turkse DHKP-C-militante Fehriye Erdal verdedigd, die door Turkije werd beschuldigd van terrorisme.

“Ik had eerder al met succes mensen van een Koerdische tv-zender in Denderleeuw verdedigd. Bij mevrouw Erdal heb ik verhinderd dat ze werd uitgeleverd, onder meer omdat Turkije de doodstraf kent. Zes maanden geleden werd ze wel door de correctionele rechtbank in Brugge veroordeeld wegens haar betrokkenheid bij een aanslag in Istanbul, maar ik heb al enkele jaren geen contact meer met haar.”

Sinds u haar verdedigt, hebt u de bijnaam Lucky Luke.

“Ja, in een interview dat ik in die periode gaf, heb ik gezegd dat ik mij zo voel: als de eenzame strijder, de lonesome cowboy die het opneemt tegen de staat. Daarom ken ik de rechten van de verdediging zo goed. Ik ben zeer alert op dat gebied.”

Bent u dan een procedurepleiter?

“Soms wel, ja. Als de rechten van de verdediging met de voeten getreden zijn. Ik heb al een vrijspraak verkregen in een drugszaak omdat de politie zware procedurefouten had gemaakt.”

Dat begrijpen veel mensen niet.

“Tot ze zelf eens ondervinden wat willekeur van de politie is. Nee, ik wil niet terug naar de middeleeuwen, waarin iedereen zomaar van straat geplukt kon worden. Wij moeten de rechtsstaat verdedigen. Want geef de politie of het parket een vinger, en ze nemen een hand. Als je aanvaardt dat er een telefoontap wordt gedaan zonder handtekening van de onderzoeksrechter, bijvoorbeeld, is het hek van de dam. De volgende stap is dat ze huiszoekingen mogen doen zonder huiszoekingsbevel.”

Gaat het de verkeerde kant op?

“Ja. Ik vind de huidige evolutie heel erg. Men zal de aanhoudingstermijn verlengen van 24 naar 48 uur, en zo is men vertrokken. Ik kan daar een hele dag over praten, als u wilt. Men wil politie en parket steeds meer mogelijkheden geven, en zo stimuleer je op den duur slordigheid. Dan steekt het allemaal niet zo nauw meer, want het is allemaal in het kader van de strijd tegen de terreur. En zo breken wij de rechtsstaat af.”

Tot slot, over mensenrechten gesproken: wat vond u van de controle die staatssecretaris Theo Francken onlangs organiseerde op Soedanese migranten door Soedanese ambtenaren, die toch in dienst zijn van een dictatuur?

“Dat was volgens mij niet nodig. De Dienst Vreemdelingenzaken en het Commissariaat-generaal hebben expertise genoeg. Ik zie daarin vooral de stijl van Francken. De harde vuist. Ik hou niet van die scoringsdrang. Het is uitermate goedkoop om mensen bang te maken. Zo moet je geen populariteit zoeken. Ik verwacht meer verantwoordelijkheid en terughoudendheid van regeringsleden. Ook zijn Twitter-gedrag vind ik beneden alles.”

Paul Bekaert

Geboren in Kortrijk op 9 december 1948

Licentiaat in de Rechten (KU Leuven)

Advocaat aan de balie sinds 1974

Lid van Liga voor Mensenrechten sinds 1975

Verdedigde eerder het Baskische echtpaar Moreno-Garcia en de Turkse Fehriye Erdal

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234