Zondag 23/02/2020

Adriaan van Dis triomfeert

De Libris Literatuurprijs kiest voor een grand old man. Auteur Adriaan van Dis (68) voegt zich met zijn roman Ik kom terug bij een illustere galerij winnaars. De jonge garde blijft op haar honger.

"Een uitzonderlijke roman, die op tragikomische wijze naar de kern van het mens-zijn graaft", zo prijst de vakjury Ik kom terug van Adriaan van Dis de hemel in. Juryvoorzitter en Rijksmuseumdirecteur Wim Pijbes drukte gisteravond met een big smile Van Dis de cheque van 50.000 euro in de handen, aangevuld met een bronzen legpenning van Irma Boom. Van Dis' autobiografische roman is het gevolg van een merkwaardige afspraak tussen hem en zijn destijds 98-jarige moeder: "Zij vertelt hem haar verhaal en in ruil bezorgt hij haar de pillen die een zachte, vredevolle dood garanderen."

Opnieuw kiest de Libris Literatuurprijs - trouw aan zijn traditie - dus voor een prestigieuze (mannelijke) winnaar met uitstraling én een stevig oeuvre. Van Dis leek in het chique Amstel Hotel dan ook het gedroomde pronkstuk. Hij stond al voor de derde keer op de shortlist (na Indische duinen en Tikkop), maar mag nu eindelijk triomferen. Eerder streek hij voor zijn meest succesvolle roman Indische duinen al eens de Gouden Uil (1995) op. Op de Libris-erelijst treedt Van Dis in het spoor van Ilja Leonard Pfeijffer.

Geen aflossing van de wacht

Adriaan van Dis (68) gold enigszins als de pater familias van deze shortlist en was vooraf alom beschouwd als de te kloppen man. Met verve stak hij zijn vijf medegenomineerden in zijn immer gladgestreken zak, onder wie de enige resterende Vlaming Peter Terrin en zijn formule 1-roman Monte Carlo. Maar ook Gustaaf Peek bleef op zijn honger met zijn bejubelde zinnelijke roman Godin, held. Net als Kees 'T Hart met het satirische Teatro Olimpico en de twee vrouwelijke genomineerden Esther Gerritsen (Roxy) en Niña Weijers (en haar kunstenaarsroman De consequenties).

De keuze voor Van Dis is trouwens enigszins in tegenspraak met het juryrapport dat "een aflossing van de wacht" in het vooruitzicht had gesteld. Vooral de vrouwelijke auteurs leken een voetje voor te hebben bij deze Nederlandse versie van de Booker Prize: "Het viel de jury op hoeveel jonge, vrouwelijke debutanten het voorbije jaar heeft opgeleverd die niet alleen qua kwantiteit, maar ook qua literaire kwaliteit menig mannelijke vakgenoot ver achter zich lieten." Bij de finale rekensommetjes viel het anders uit.

Verwekster

Tv-personaliteit Van Dis - die al in 1983 debuteerde met de novelle Nathan Sid - past met zijn moederroman naadloos in een rijtje Nederlandstalige auteurs die zich buigen over de verhouding tot hun verwekster. Denk maar aan Sprakeloos van Tom Lanoye, Maarten 't Hart met het recente Magdalena en Arnon Grunberg met zijn voor 2016 aangekondigde moederepos.

Ik kom terug leest als een bijzondere kruising van autobiografie en diep doorvoelde gesprekken met een haast journalistieke ondertoon. De laatste vijftien jaar van haar leven kreeg Van Dis nochtans "een geweldige hekel" aan zijn moeder. Ook omdat ze zich verloor in esoterie en haar geheimen behendig op de knip hield. Toch pelde hij haar stugheid af. Pas wanneer ze over haar traumatiserende detentiejaren in een Jappenkamp praat, breekt de dijk.

Publiekslieveling

"Het is precies de precieuze beschrijving van deze pijnlijkheid, zowel voor hem als voor zijn moeder, die deze roman zo uitzonderlijk maakt", noteert de jury, met als Vlaams vertegenwoordiger De Morgen-recensent Marnix Verplancke. Een van de uitspraken van de dame blijft je bij: "Dat is de ouderdom", zei ze sarcastisch, "je karakter slijt niet als je ouder wordt, het kookt in, de kern komt boven. We worden allemaal een bouillonblokje van onze eigen soep."

Van Dis' roman kreeg overigens een uitbundig onthaal in de Nederlandse pers, zeker ook vanwege die fijn geciseleerde stijl die nergens ontaardt in gratuite mooischrijverij. En ook aan de kassa blijft Van Dis een publiekslieveling. Niemand zal dus wellicht morren over deze bekroning. De Libris koos niet voor vernieuwing, maar voor een grote naam die het in het boekhandellandschap uitstekend zal doen. En dat is allicht een opsteker voor de in Nederland zwaar geteisterde boekenindustrie. Voeg daarbij de aimabele uitstraling van Van Dis, die nooit een signeersessie of vriendelijk woord met zijn lezers afslaat, en het plaatje oogt bijna idyllisch.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234