Zaterdag 04/04/2020

Adembenemende spanning met voorkennis

BRUSSEL l Over het fascinerende alpinistendrama Touching the Void van de Britse regisseur Kevin Macdonald schreef ik indertijd dat dit docudrama 'soms griezeliger is dan een horrorfilm, soms spannender dan een thriller, soms angstaanjagender dan een rampenfilm en soms gelaagder dan een existentieel Bergmandrama'. En daar neem ik nog altijd geen woord van terug.

De beklimming van de Siula Grande in het Andesgebergte was in mei 1985 goed verlopen voor de jonge alpinisten Joe Simpson en Simon Yates. Maar bij de afdaling liep het mis. Dramatisch mis. Maar uiteindelijk overleefden ze allebei de vreselijkste beproevingen. Waarom verklappen wij dat nu? Omdat beide alpinisten in dit verbijsterende docudrama geïnterviewd worden. Daarom. De kijker weet dus automatisch dat het (relatief) goed zal aflopen, maar toch blijft de suspense adembenemend groot.

Spanning is natuurlijk belangrijk voor een film. Als de regisseur ons kan meetrekken in een verhaal waarvan we absoluut willen weten wat er daarna gebeurt en daarna en daarna, tot de uiteindelijke ontknoping, dan zit hij gebeiteld. Onze nieuwsgierigheid is de beste manier om de aandacht vast te houden. Een film die boeit, is een film die de kijker vastbindt op zijn stoel.

Maar de ontknoping al kennen hoeft absoluut geen bezwaar te zijn om geboeid te blijven. Jaren geleden interviewde ik de Amerikaanse regisseur Alan Pakula naar aanleiding van zijn rechtbankthriller Presumed Innocent, gebaseerd op de gelijknamige bestseller van advocaat Scott Turow. Ik vroeg Pakula toen of hij het niet vervelend vond dat zoveel miljoenen lezers van het boek al wisten hoe de thriller zou aflopen. Zijn laconieke reactie: "Ik heb vroeger ook al een film gemaakt waarvan nog veel meer mensen wisten hoe het ging aflopen. Dat was All the President's Men (over het Watergateschandaal, dat tot het aftreden van president Nixon leidde, JT). Ik denk dat die voorkennis ook kan helpen, omdat het publiek op bepaalde momenten meer weet dan de personages op het doek en dus beseft wat er op het spel staat, nog voor de personages zelf dat doorhebben."

Een recenter voorbeeld. Het begin van United 93, de thriller van regisseur Paul Greengrass. Iedereen weet wat er met die vlucht van United Airlines op 11 september 2001 gebeurd is. De eerste beelden tonen een passagier die nahijgend van het rennen en zichtbaar opgelucht in het vliegtuig stapt. "Net op tijd", glimlacht de stewardess. De passagier glimlacht terug. Maar ons hart krimpt ineen. Wij weten immers wat zij nog niet weten, namelijk dat ze allebei binnen afzienbare tijd zullen hopen dat ze die fatale vlucht op die zonnige septemberochtend gemist hadden.

Dat soort spanning door voorkennis wordt tegenwoordig het Titanic-effect genoemd. Wij weten dat het majestatische cruiseschip tegen een ijsberg zal botsen en daarom kijken we met andere ogen naar de prille romance tussen Leonardo DiCaprio en Kate Winslet. "Ik heb gehoord van kijkers die, op het moment dat de ramp zich begint te voltrekken, zo begaan waren met Jack en Rose dat ze niet eens wilden dat het schip nog zou zinken", vertelde regisseur James Cameron indertijd aan deze krant. "Ik denk niet dat het liefdesverhaal zo indringend zou zijn geweest zonder onze voorkennis van wat volgt. In ons achterhoofd blijft toch dat kleine stemmetje dat ons vertelt dat alles wat we zien binnenkort vernietigd zal worden en dat veel mensen die we net leren kennen even later uit het leven weggerukt zullen worden."

Maar het was natuurlijk Alfred Hitchcock die al veel eerder voorkennis wist te gebruiken om spanning te creëren. Hij maakte in dat verband duidelijk het onderscheid tussen surprise (verrassing) en suspense (spanning). Surprise is een bom die totaal onverwacht ontploft, zoals de douchemoord in Psycho. Maar suspense is het uitdrukkelijk tonen van een bom die onder een bank of zo verborgen ligt en dan de kijker in het ongewisse laten over of en wanneer dat tuig zal exploderen. Die oncomfortabele spanning was het domein bij uitstek van Hitchcock, die dan ook niet toevallig Master of Suspense werd genoemd.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234