Zondag 09/08/2020

Adam Smith had het allemaal al voorspeld @2 UIT-NIEUW-INLEIDING:Hadden we de wereldwijde crisis van het financiële systeem kunnen zien aankomen? Misschien, als we de sleutelwerken uit de economische literatuur wat beter gelezen hadden. Beter laat dan noo

Welke boeken kunnen ons iets leren over de financiële crisis? De tips van de experts

Geert Noels

Analist Petercam

Marc De Vos

Professor arbeidsrecht UGent en directeur denktank Itinera

Emiel Vanbroeckhoven

Bestuurder Vlaamse Federatie van Beleggingsclubs en Beleggers

Paul De Grauwe

Professor economie KULeuven

Alain Mouton

Redacteur Trends

Paul D'Hoore

Beursexpert VRT

Ivan Van de Cloot

Hoofdeconoom Itinera

Geert Noels

@ECO Fonktie:Analist Petercam

1. Nicholas Taleb

The Black Swan. The Impact of the Highly Improbable

Random House, 2007

De eerste keuze van beursanalist Geert Noels gaat uit naar een boek waarvan hijzelf meteen toegeeft dat het "niet zo eenvoudig en vooral zeer eigenzinnig" is. "The Black Swan is bijna filosofische literatuur, maar wel een favoriet van vele economen. In zijn boek beantwoordt Taleb namelijk de existentiële vragen die elke beursanalist moet stellen: hoe om te gaan met de willekeur en het onbekende? De zwarte zwaan uit de titel - een concept dat hij ontleende aan Popper - is een metafoor voor het onvoorspelbare en uitzonderlijke, dat uiteindelijk veel richtinggevender blijkt te zijn voor de loop van de geschiedenis dan het 'gewone'. De uitvinding van het internet is een zwarte zwaan, maar ook de aanval van 11 september.

"Taleb volgde een erg interesant carrièrepad. Hij begon als wiskundige te werken bij gerespecteerde zakenbankiers in Wall Street, waar hij een van de pioniers was van de complexe derivate beleggingsproducten die nu zo onder vuur liggen. Vervolgens tartte hij een tweede loopbaan als filosoof en verdiepte hij zich in kanstheorie. Centraal in zijn denken staat de vraag hoe te overleven in een wereld die we niet begrijpen."

2. Malcolm Gladwell

The Tipping Point.

How Little Things Can Make a Big Difference

Little, Brown, 2000

"Ook dit is een boek dat focust op het uitzonderlijke en onverwachte, maar het heeft een veel lagere instapdrempel dan Taleb. Ik geef het boek alleszins graag zelf cadeau. Gladwell, een senior journalist bij The New Yorker, heeft het even gemakkelijk over de zeepbellen op de beurs als over het succes van Sesamstraat.

"Een 'tipping point' is een kantelpunt, het momentum waarop een radicale verandering van de samenleving onvermijdelijk wordt. Gladwell beschrijft de verspreiding van maatschappelijke ideeën als een virus of een epidemie. Dat geldt dan zowel voor modegrillen als voor beurshypes."

3. Peter Bernstein

Against the Gods

John Wiley & Sons, 1996

"Met 500.000 verkochte boeken is Against the Gods een wereldwijde bestseller en een standaardwerk in de literatuur over risicomanagement. Het is voor mij en voor veel van mijn collega's zowat de bijbel van het omgaan met risico, toch een beetje de kern van ons beroep. Bernstein legt interessante historische verbanden over de kwestie hoe de mens door de eeuwen heen telkens weer zijn lot uitdaagt.

"Peter Bernstein, inmiddels een bejaarde man, is een in de VS erg gerespecteerde academische stem op het vlak van risicomanagement. Hij werkte zelf als zakenbankier en vergaarde faam met de uitgave The Journal of Portfolio Management, een standaardpublicatie op universitair niveau over financiën en investeringen."

4. Geert Noels

Econoshock

Houtekiet, 2008

"In alle bescheidenheid wijs ik erop dat ook van mezelf een boek te verschijnen staat. Het is deze zomer geschreven, maar toen al was duidelijk dat we op een zware schok afstevenden. In het boek probeer ik uit te leggen dat deze turbulentie in het financiële systeem niet op zich staat. Ook de opkomst van nieuwe economieën in het Oosten en het einde van het tijdperk van gratis energie veroorzaken een megaschok in onze economie. Tel daar ook nog de demografische evolutie, de informaticarevolutie en de opwarming van de aarde bij en je komt bij een omwenteling die van dezelfde orde is als de Industriële Revolutie. Mijn stelling is dat het geen kwestie is van aanpassen of niet, maar enkel nog van hoe we ons zullen aanpassen."

Marc De Vos

@ECO Fonktie:Professor arbeidsrecht UGent en directeur denktank Itinera

1. Adam Smith

The Theory of Moral Sentiments (1759) & The Wealth of Nations (1776)

Adam Smith (1723-1790), aartsvader van de filosofie van de vrije markt, had het allemaal al voorzien, zegt professor Marc De Vos. Zijn basiswerken blijven dan ook, 250 jaar na datum, de uitgelezen handboeken voor elk economie-onderricht. De Vos: "De twee hier geselecteerde boeken geven een mooi inzicht in de sterktes en zwaktes van de markteconomie, maar je moet ze dan wel samen lezen. In The Wealth of Nations gaat Smith uitgebreid in op de sterktes van de vrije markt. Hij legt als eerste de basis van welvaartscreatie bij de productie van goederen en diensten, en dus bij de individuele ondernemer en niet bij de staat met zijn mercantilisme en handelsoorlogen. Volgens Smith werkt de markt altijd beter dan de politiek, omdat de markt uitgaat van het eigenbelang van de ondernemer. Dat wordt het beste gerealiseerd als het samenvalt met het belang van de kopers.

"Tegelijk legt hij, met name in The Theory of Moral Sentiments, uit dat de staat wel belangrijk is om een ethische component in de markt te vrijwaren. Het streven naar eigenbelang van de individuele ondernemer moet getemperd worden door regels die de overheid moet opleggen. Anders ontspoort het systeem, waarschuwde Smith al, en het is dat wat we nu aan den lijve ondervinden. De grote sterkte van de vrije markt wordt overvleugeld door de grote zwakte: de menselijke hebzucht."

2. John Kenneth Galbraith

A Short History of Financial Euphoria

Whittle, 1994

"Een laat werk van Galbraith (1908-2006), voorman van de progressief-liberale school in de economie. Interessant en troostrijk is dat Galbraith ons hier leert dat een ontsporing van de markt helaas niets nieuw is. Telkens weer in de economische geschiedenis volgt op een periode van euforie een moment van paniek en uiteindelijk paranoia. Zo ging het bij de speculatie op tulpenbollen in het Nederland van de zeventiende eeuw en zo gaat het bij de ontplofte zeepbel op de Amerikaanse huizenmarkt.

"Ook Galbraith stelt vast dat er een intrinsiek risico op ontsporing ontstaat als het streven naar welvaartscreatie gekoppeld wordt aan de menselijke natuur en intelligentie. We zullen ermee moeten leren leven dat die opeenvolging van pieken en dalen nooit zal veranderen. We leren wel uit onze fouten, maar het zit ingebakken in het marktsysteem dat er telkens weer andere fouten worden gemaakt."

3. William J. Baumol, Robert E. Litan, Carl J. Schramm

Good Capitalism, Bad Capitalism, and the Economics of Growth and Prosperity

Yale University Press, 2007

"Een boek dat ik bij wijze van waarschuwing meegeef. Er bestaat namelijk een groot risico dat de huidige crisis gerecupereerd wordt in een ideologisch debat voor of tegen kapitalisme. Deze auteurs wijzen er terecht op dat er niet zoiets bestaat als hét kapitalisme. Je hebt wel goede en slechte vormen, maar je mag het kind niet met het badwater weggooien. Het is erg nodig dat de overheid nu ingrijpt in de markten, maar deze situatie mag niet blijven duren. Als we nu resoluut voor een staatskapitalisme zouden kiezen, riskeren we binnen afzienbare tijd een even grote ontsporing.

"Het ideaal van goed kapitalisme leggen zij bij het ondernemerskapitalisme, dat gedreven wordt bij het individu dat initiatieven neemt. Dat leidt tot de grootste innovatie en dat is de basis voor welvaart. Dergelijk ondernemerskapitalisme onderscheiden ze van mindere vormen, zoals het ondernemingskapitalisme (waarbij enkele multinationals de markt domineren), het oligarchisch kapitalisme (waarbij een happy few van rijkelui de toon zetten, zoals in het postcommunistische Rusland) en het autoritaire staatskapitalisme, dat je nu in China aantreft."

Emiel Vanbroeckhoven

@ECO Fonktie:Bestuurder Vlaamse Federatie van Beleggingsclubs en Beleggers

1. Benjamin Graham

The Intelligent Investor editie Jason Zweig

HarperBusiness Essentials, 2003

Emiel Vanbroeckhoven van de beleggerskoepel VFB raadt zijn leden aan terug te grijpen naar de bijbel van de investeerders: The Intelligent Investor. "Superbelegger Warren Buffett noemt het 'het beste boek dat ooit over investeren geschreven is'. In een artikel achteraan in het boek schrijft Buffett ook zelf dat de beurs eigenlijk continu overgewaardeerd wordt. Op crisismomenten zoals deze moet je aankopen, adviseert hij, en voor de rest moet je je vooral kalm houden. Als de tweede rijkste man van de VS het zegt, wie ben ik dan om hem tegen te spreken? Buffett heeft overigens de voorbije weken zijn woorden in de praktijk gebracht.

"Het boek zelf is een nuttig en begrijpelijk standaardwerk over beleggen en investeren. Graham (1894-1976) was behalve professor aan Columbia Business School ook zowat de eerste professionele beursanalist. Zijn adviezen gelden ook nu nog: ga niet op de populariteit van een aandeel af, wel op de structurele gezondheid van de onderneming. De lelijke eendjes groeien op termijn uit tot de mooiste zwanen. Het boek is in 2003 prachtig opnieuw uitgegeven met commentaar van Jason Zweig, beursjournalist van de New York Times."

2. Emiel Van Broekhoven & Erik Durnez

Beter advies, beter beleggen, winnende beursstrategieën

Roularta Books, 2007

"Een boek waar ik zelf aan meegewerkt heb en waarvan ik durf te beweren dat vooral het vijfde en zesde hoofdstuk vandaag direct relevant zijn voor het Vlaamse beleggerspubliek. We hebben onderzocht welke Begische bedrijven het goed doen volgens de criteria van Buffett. De conclusie luidt dat er wel degelijk een twintigtal bedrijven zijn met een sterke, aanhoudende groei van 14 procent of meer in de boekwaarde. Die waarde is veel belangrijker dan de volatiele beurskoers. Je komt dan uit bij bedrijven als Colruyt, Van de Velde of Ackermans & Van Haaren. Dat zijn niet de meest spectaculaire aandelen op de beurs, maar ze zijn wel betrouwbaar. Bovendien worden ze vandaag onrechtstreeks getroffen door de slachting op de beurs en zijn ze dus relatief goedkoop te krijgen. Geloof me, dat zijn vandaag de bakens van de Vlaamse belegger."

3. Charles P. Kindleberger, Manias, Panics and Crashes

A History of Financial Crises

Basic books, 1978

"Het essentiële naslagwerk over hypes, zeepbellen en paniek op de financiële markten. Kindleberger (1910-2003) was professor in de economische geschiedenis aan het Massachusetts Institute of Technology (MIT) in Boston. Dit boek is dertig jaar oud, maar het werd heruitgegeven na het ontploffen van de zeepbel van dotcombedrijven in 2000. Ook vandaag is het weer uiterst relevant, al was het maar om vast te stellen dat financiële crisissen telkens volgens een vast stramien schijnen te verlopen. Ook in deze waanzin zit er dus een systeem."

Paul De Grauwe

@ECO Fonktie:Professor economie KULeuven

1. Hyman Minsky

Stabilizing an Unstable Economy

Yale University Press, 1986

Professor Paul De Grauwe vindt ook vandaag nog inspiratie bij Hyman Minsky, een inmiddels al overleden econoom (1919-1996) die door de crisis op de financiële markten eigenlijk pas onlangs weer ontdekt is door een ruimer publiek. "Dat is jammer want Minsky's basisstellingen, niet erg populair in de yuppiejaren waarin ze tot stand gekomen zijn, tonen ons perfect waar de markt ontspoord is", doceert De Grauwe. "Minsky was ervan overtuigd dat het op en neer springen, het boomen en crashen van de beurs nu eenmaal onlosmakelijk verbonden is aan de vrije markteconomie. De enige manier om de pieken en dalen af te toppen is door overheidsregulering en door streng toezicht door de centrale banken. Daaraan heeft het ons ontbroken de voorbije jaren."

2. Robert Shiller

Irrational Exuberance

Princeton University Press, 2000

"Shiller, zeer gerespecteerd econoom aan Yale University, haalde de titel van zijn boek bij Alan Greenspan. Toen de dotcom-bubble zich in de tweede helft van de jaren negentig begon te vullen, waarschuwde de voorzitter van de Federal Reserve voor die 'irrational exuberance', bij ons vertaald als 'irrationele overdaad'. Greenspan heeft er verder niet veel mee gedaan, maar Shiller wel. In 2000, op de allerhoogste top van de hype van dotcombedrijven, voorspelde hij in dit boek een snelle crash. Hij heeft nog hetzelfde jaar gelijk gekregen.

"In 2005 deed hij zijn straffe voorspelling nog eens over. In een heruitgave van Irrational Exuberance voegde hij een stuk toe over de huizenmarkt in de VS. Ook daarin voorspelt Shiller dat de zeepbel op barsten staat, en opnieuw heeft hij bijna onmiddellijk gelijk gekregen. Shiller waarschuwt dat door de hoge prijzen een investering in een woning nauwelijks nog meerwaarde opleverde, en toont met cijfers aan dat in sommige delen van het land de gemiddelde woningprijs astronomisch veel hoger lag dan het gemiddelde inkomen. We hadden het dus echt wel kunnen weten."

Alain Mouton

@ECO Fonktie:Redacteur Trends

1. Alan Greenspan

Een turbulente tijd

Balans, 2007

De vorig jaar verschenen memoires van Alan Greenspan zijn vandaag relevanter dan ooit, vindt Trends-journalist en boekenwurm Alain Mouton. "De voormalige voorzitter van de Federal Reserve ligt immers voor een deel ten grondslag aan de huidige crisissituatie", zegt ook Mouton. "In zijn autobiografie volhardt hij in de boosheid en legt hij perfect uit wat de drijfveren van zijn monetair beleid waren. Greenspan blijft ook aan het eind van zijn loopbaan getuigen van een ongebreideld geloof in de zegeningen van de vrije markt, die door zo weinig mogelijk regels moet worden ingeperkt.

"Een turbulente tijd is een dikke pil van meer dan zeshonderd pagina's, maar erg leesbaar en toegankelijk voor een ruim publiek. Het boek geeft een unieke inkijk in de keuken van de financiële politiek op wereldniveau."

2. Robert Shiller

The Subprime Solution: How Today's Global Financial Crisis Happened and What to Do about it

Princeton University Press, 2008

"Een visionair auteur (zie ook Paul De Grauwe, BE), die de dotcomcrash perfect voorspelde en dat met de hypotheekcrisis nog eens netjes overdeed.

"In zijn jongste boek schuwt Shiller de provocatie niet. Volgens hem is de crisis eerder vanuit de sociologie en de psychologie te verklaren dan vanuit de economie. De verklaring is niet bij de Fed te zoeken, maar bij het ongebreidelde geloof van de bevolking in blijvend stijgende aandelenkoersen en huizenprijzen.

"Shiller waarschuwt dat de huidige crisis niet snel zal overgaan en pleit voor maatregelen om de schade te beperken. Opnieuw lijkt hij met de dag meer en meer gelijk te krijgen. Massale financiële reddingsoperaties zijn nodig om te voorkomen dat de crisis zowel bij de banken als de gezinnen een domino-effect blijft veroorzaken. En zoals te voorspellen valt, pleit hij voor een nieuwe regelgeving over de toekenning van hypotheken en over het verder ontwikkelen van financiële spitstechnologie."

3. Olivier Pastré & Jean-Marc Sylvestre

Le roman vrai de la crise financière

Perrin, 2008

"Dé geschiedenis van de huidige financiële crisis moet nog geschreven worden, maar dit is alvast een goede en erg leesbare poging. Le roman vrai de la crise financière is geschreven door de Franse econoom Olivier Pastré en TF1-journalist Jean-Marc Sylvestre. In het boek worden niet alleen de oorzaken van de huidige situatie op een heldere wijze uitgelegd, ook de impact van de subprimecrisis op de algemene economie komt aan bod.

"Zeer on-Frans hebben ze een sterk vertrouwen in de werking van de vrije markt: de centrale banken als de ECB en de Fed hebben aangetoond dat ze betrouwbare piloten van de wereldeconomie zijn.

"De auteurs pleiten wel voor nieuwe regels die de uitwassen in de financiële sector moeten tegengaan. Al zijn nieuwe bubbels volgens hen bijna onvermijdelijk. De vraag is alleen: waar en wanneer? Een openbarstende speculatiebubbel op de grondstoffenmarkt zou bijvoorbeeld een veel grotere impact hebben dan de huidige crisis, waarschuwen ze."

Paul D'Hoore

@ECO Fonktie:Beursexpert VRT

Beursexpert en kleine middenstander Paul D'Hoore maakt van de gelegenheid gebruik om reclame te maken voor zijn eigen goed draaiende winkeltje. "Ik kom niet verder dan het - op het eerste gezicht onbescheiden - antwoord dat ik zelf al drie boeken over die materie heb geschreven." En wel:

1. Paul D'hoore

De 10 beurswetten van Paul D'Hoore

Roularta Books, 2002

"Een soort basishandboek over de beurs. Het boek wil op een laagdrempelige manier de geheimzinnige sluier van de beurs wat oplichten. Behalve wat geschiedenis en anekdotes bevat het boek ook tien wetmatigheden om met succes de beurs binnen te stappen."

2. Paul D'hoore

De 100 kapitale vragen

Roularta Books, 2006

"Beschouw dit maar als een 'economie voor dummies'. Mensen die geen snars begrijpen van economie, en zo zijn er helaas nog veel te veel, en nu in verwarring naar het nieuws kijken, vinden hier een heel eenvoudige inleiding in de economie, uitgelegd in honderd vragen en antwoorden."

3. Paul D'hoore

179 % hoger

Roularta Books, 2007

"De titel doet vermoeden dat ik in dit boek uileg hoe je snel rijk kunt worden zonder iets te doen. Maar eigenlijk is dit een kritisch boek over wat er eind 2006 al gaande was in de financiële wereld. Ik zou bijna durven te zeggen: 'Zeg niet dat ik het niet gezegd heb.'"

Ivan Van de Cloot

@ECO Fonktie:Hoofdeconoom Itinera

1. Nicholas Taleb,

The Black Swan, The Impact of the Highly Improbable

Random House, 2007

Great minds think alike. Net als Geert Noels noemt Itinera-econoom Ivan Van de Cloot The Black Swan als zijn eerste inspiratiebron. "Wat mij in het boek vooral aantrekt, is dat Taleb een zeer groot vraagteken plaatst bij het bijna sofistische geloof in modellen, met name ook in de financiële wereld. Taleb is gefascineerd door het afwijkende. Enkele jaren geleden schreef hij er ook al een bestseller over, Fooled by Randomness (2001), een cultboek op Wall Street.

"Taleb stelt zeer terecht dat de mens een obsessie heeft om alles te willen verklaren en overal logische verbanden te willen leggen. Zelf staat hij daar erg sceptisch tegenover. Hij wantrouwt modellen en statistieken. Naar eigen zeggen heeft hij daarop ook zijn eerste carrière als beursanalist gebouwd."

2. Adam Smith

The Wealth of Nations (1776)

"Een klassieker die we nu dringend moeten herlezen, al was het maar om er weer van overtuigd te worden dat de vrije markt, waarvan hij de intellectuele vader is, echt wel het best mogelijke economische systeem blijft. Wat Smith evenwel ook al zei, en die boodschap is de jongste tijd verloren gegaan, is dat de staat zijn rol van regulator moet blijven spelen.

"Vergelijk het met brandpreventie. Om een uitslaande brand te voorkomen, worden brandveilige muren geïnstalleerd tussen verschillende kamers. Beperken die muren de mens in zijn vrijheid? Absoluut. Maar het is goed om te beseffen dat ze ook zijn leven kunnen redden. De brandmuren kunnen niet voorkomen dat er ongelukken gebeuren, maar ze kunnen wel de schade beperken. Zo is het ook met de vrije markt: risico's zitten ingebakken in het systeem, het is aan de overheid om regels op te leggen om die risico's in te dijken en aan de banken om zich daaraan te houden."

3. John Maynard Keynes

The General Theory of Employment

Interest and Money Macmillan, 1936

"Het magnum opus van Keynes, en vandaag opnieuw een nuttige leidraad voor economisch herstel. Keynes trekt lessen uit de Grote Depressie van 1929. Het politieke antwoord op de financiële crisis was toen erg passief. Het systeem moest de koorts maar uitzweten, werd toen gedacht. Het gevolg was dat uiteindelijk 7000 banken failliet zijn gegaan, met een nooit geziene financiële crisis als resultaat.

"Keynes stelt erg duidelijk dat de overheid wel degelijk een belangrijke rol te spelen heeft. We kunnen het ons immer niet permitteren om, zoals in de VS in de jaren dertig, het bruto nationaal product met 40 procent achteruit te laten gaan. En dus moet de overheid nu keihard ingrijpen en de financiële sector saneren. De banksector moet weer ten dienste staan van de reële economie, in plaats van ze te domineren."

4. John Kenneth Galbraith

The Great Crash 1929

Pelican, 1954

"Galbraiths excellente studie van de Grote Depressie leest vandaag helaas als een nachtmerrie die zich weer herhaalt. Alles komt terug: de ongebreidelde hebzucht, de onethische praktijken, het kuddegedrag, zowel in de hype als in de crash. Galbraith is een van de eerste die, met zeer veel humor en scherpzinnigheid, wijst op dat psychologische aspect van een financiële crisis.

"Wat we van Galbraith kunnen leren, is de noodzaak om toch tegen de stroom in te durven roeien. Het is het pensée unique over economie dat ons telkens weer de das om doet, de angst om een afwijkende mening te formuleren."

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234