Vrijdag 15/11/2019

Actrices Marijke (50) en Lotte (31) Pinoy

Marijke: 'Als het niet goed gaat met Lotte ben ik de échte moeder, strijdvaardig, uiteraard'

'We zijn elkaar nog nooit zo dicht tegengekomen'

Twee actrices. Moeder Marijke bekend van theater (met Arne Sierens), eigen werk (Soeur Sourire), film en tv (heel veel). Larmoyante rollen veelal, bitterzoet, uit het leven geperst. Dochter Lotte heeft na een aanvankelijk 'no way' ook gekozen voor de planken en het tv-scherm (Helena in telenovelle Sara). Moeder en dochter vinden na een turbulent leven samen elkaar nu ook professioneel. Ze spelen samen in twee tv-series en een film.

Door Marijke Libert / Foto's Stephan Vanfleteren

Een groot huis met zonnig achtergebouw, een tuin waarvoor je meteen weer kind wilt worden en een vijver. Op die vijver een bootje met twee vrouwen, roeiend zonder riemen. Beetje symbolisch. Ze besluiten in het water te springen. Plons. Gibberen en bibberen. Twee zotte dozen bijeen. Klein leeftijdsverschil. Moeder Marijke vist haar kind op uit het water en roept, heel theatraal: "O God, je gaat ze toch niet van mij afnemen." Lotte giert het uit: "Pas op, ik ga piesen." Later - badhanddoek om, nakleumend - in de woonkamer wordt het ineens ernstig met die twee.

Marijke: "Dat was wel een beetje raar daarnet, toen ik Lotte vastpakte, en in het water tegen me aan drukte. Ik dacht: kon ik haar nog één keer als kindje in mijn armen voelen, moeder zijn, met wat ik nu ben en weet en niet weet."

Lotte: "Dat lichamelijk intens moeder-dochter-zijn, het kwam dicht daarnet. Ik vond het zelfs een beetje verwarrend. Toen Stephan vroeg: 'Pak elkaar vast', dacht ik: 'Hoe moet dat dan, wat wil ik tonen, welk gevoel voor haar?'"

Intussen ben je zelf moeder.

Lotte: "Van een dochter van drie. Lola Rose."

Je hebt veel langer gewacht met kinderen krijgen. Marijke was zeventien.

Lotte: "Ik ben ouder en bewuster moeder geworden."

Marijke: "Ik heb haar slechte raad gegeven, denk ik, over moederschap."

Lotte: "Je hebt me géén raad gegeven."

Marijke: "Ik bedoel: mijn voorbeeld was slecht."

Lotte: "Welnee. Ik denk alleen meer na over de dingen voor ik ze effectief uitvoer."

Marijke: "En ik denk niet na of zo?"

Lotte: "Jawel, dat begint nu."

Marijke: "En ik ben net vijftig geworden!"

Hoe anders had je Lotte nu opgevoed?

Marijke: "Met een groter leeftijdsverschil zou mijn rol meer vanzelfsprekend zijn geweest, meer 'La Mama'. Ik heb twee generaties kinderen grootgebracht. Lotte (bijna 32) en Arend (28) de eerste; Gilles (16), Titus (12) en César (11) de tweede generatie. Nu ben ik meer matuur."

Lotte: "Je gaat anders om met de jongens. Verantwoordelijk. Toen Arend en ik klein waren, was er amper structuur."

Marijke: "Het was chaos."

Lotte: "Moeke was niet zozeer de mama die je richtte. Ik moest het zelf uitzoeken. Een leidraad was er, ik wist waar de wegen lagen. Maar mijn weg heb ik zelf moeten zoeken en vinden."

Marijke: "Ik werkte vanuit het dierlijke moederinstinct. Het bleef vrij onbeheerst allemaal. (proest het uit)"

Lotte: "Wacht, nu komt er iets wat ik nog niet weet."

Marijke: "Als ik nieuwe kleedjes gekregen had voor jou was ik zo enthousiast dat ik je wakker wou maken om ze aan te passen. Het poppetje aankleden, weet je wel. Ik volgde Lottes ritme niet zo, zij volgde mijn ritme. Ik nam dat kind ongeveer overal mee naartoe. Ik zag haar doodgraag, vond haar de mooiste dochter op aarde. Maar ik was een verwarde puber. Lotte werd een soort zigeunerkind. Ik leidde een totaal irrationeel bestaan. Ik studeerde en had twee kinderen. Daarnaast was ik gewoon een zot ding, een wilde kat."

Hoe wild, Lotte?

Lotte: "Ik merkte dat als ik haar met andere ouders vergeleek. Ten eerste was er dat leeftijdsverschil, maar ook een totaal andere leefsfeer. De ouders van de vriendinnen op school déden andere dingen met hun kinderen. Die gingen in hun vrije tijd wandelen of zo. Wij verbleven hele weekends in het theater, in de coulissen, aten zakken chips en hingen nadien rond in de bar tussen de acteurs. En werkten vele borden spaghetti bolognaise naar binnen. Het is nog altijd mijn favoriete gerecht."

Hoe leefde jouw moeder?

Lotte: "Passioneel en met hart en ziel, speurend naar De Liefde. Ik doe dat ook nog, op mijn manier. Het gaat 'm echter om de rust of onrust die die zoektocht teweegbrengt. Bij mijn moeder was het een niet-rustig zoeken. Het ging om hunker, onvervulbaar, opnieuw en opnieuw."

Jullie woonden toen in het beruchte 'kasteel van Mariakerke', dat zanger Kazzen intussen heeft aangekocht. In jullie tijd was het nog een pur sang commune.

Marijke: "Het was anarchie."

Schets eens 'een dag uit het leven' van de Pinoys toen.

Lotte: "Het was níét: opstaan, ontbijt staat klaar, mama is naar de bakker om verse pistolets geweest. Verre van. Het was in de wintermaanden bibberend ontwaken en de kolenkachel in gang proberen krijgen. Kolen zoeken in de kelder."

Marijke: "Als die er waren. We hadden toen vooral afvalhout, omdat dat bijna niets kostte. Ik leefde toen van het OCMW."

Het gezin Van Paemel kortom, een van je eerste opmerkelijke rollen trouwens, Marijke.

Marijke: "Je mag gerust zijn. Ik kon uit het leven putten."

Werd je naar school gevoerd, Lotte?

Beiden: "Nee!"

Lotte: "Jawel, in het eerste en tweede leerjaar werd ik naar school gevoerd. Altijd te laat, altijd boze leerkrachten. Ik zie moeke nog naast me in de wagen, in haar pyjama. Nog doodmoe van de nacht. Ik schaamde me te pletter. Daarom was ik blij dat we altijd te laat waren, zo hoefde niemand haar in die staat te aanschouwen. Ik herinner me dat er eens een stier achter ons aan zat en dat ik aan de deur hing van de auto, ons geitje. Weet je nog, moeke?"

Marijke: "Tuurlijk. We woonden in de Puinstraat in Gent. Een toepasselijker straatnaam kon je voor ons toen niet bedenken. Dat was in de buurt van de Beestenmarkt, bij het slachthuis."

Lotte: "Op een ochtend was er dus een stier losgebroken net toen we op het punt stonden om te vertrekken. En mijn moeder maar gas geven, terwijl ik half uit de wagen hing. Een rodeo!"

Marijke: "We hadden toen altijd boel met beestenmarchands. Die staken met hun drietanden in de dieren. Ik kwam daar geweldig tegen in opstand."

Lotte: "Die periode was wel de max."

Marijke: "Jawel, de max, maar jullie, kinderen, zaten toen wel te smoren achter het hoekje."

Lotte: "Zes jaar was ik toen."

Marijke: "(gespeeld kwaad) Ver-schrik-ke-lijk"

Smoren?

Marijke: "Roken. Lotte had een peuk van een buurvrouw gevonden en experimenteerde daarmee. Smoren kwam veel later, toen hadden jullie bij mij iets gevonden. Erg hoor. Shit in mijn nachtkastje en niet eens van mij."

Lotte: "Nee, van een lief van u. En we zijn toen met een paar gasten in het piesboske gaan zitten, om uit te proberen."

Het piesboske? Jullie hadden geen toilet?

Marijke: "Dat was gewoon het bosje tegenover het kasteel. Het stonk daar geweldig, vandaar de naam. We hadden wel een toilet, maar de buizen waren meestal bevroren in de winter, ook die van de chauffage. Het was overleven, hoor. Pas toen Guido daar is komen wonen, Guido Van Meir van de Humo, werd de verwarmingsinstallatie in orde gebracht."

Lotte: "Oh ja, Guido. Hij had een ezel, die altijd stomdronken rondliep, omdat hij afgevallen gistende appelen at."

Marijke: "Rita Negritta, zo heette dat beest. Guido's trouwcadeau. Guido is in zijn slaapkamer getrouwd, ik was getuige. Guido's vrouw was zwanger en moest plat liggen. Vandaar de ceremonie naast het bed."

Lotte: "Wat een tijd en wat een sfeer. Als ik daaraan terugdenk, vind ik het alleen maar geweldig. Die vrijheid toen, duiken en zwemmen in de vijver, modderbaden nemen, in de bomen hangen, het feit dat niets aan je trok, je tegenhield, je in kaders dwong. Dat zal ik nooit meer terugvinden. Had ik die periode tussen mijn zesde en zestiende in dat kasteel niet meegemaakt en had ik niet zo'n moeder gehad, dan was ik op vele vlakken geheel anders geweest."

Nu kies je wel voor een geordend leven.

Lotte: "Ik zou in deze tijd en zoals ik nu ben niet kunnen leven op de manier zoals mijn moeder toen deed. Ik heb die moeder ook veel zien zoeken en vallen, opstaan, struikelen, afzien."

Marijke: "Hela, ik was wel geen bleitende moeder."

Lotte: "Nee, maar wel een met pieken en dalen."

Marijke: "Vooral pieken. Hoewel, nu zit ik in een dal. Ik ben al een jaar seksueel ascetisch. Een beetje het omgekeerde van toen."

Maar jij, Lotte, zou dat niet doen, je kind opvoeden in die chaos?

Lotte: "Nee! En dat zeg ik radicaal. Ik wil structuur. Pas op, niet dat huisje-, tuintje-, keukentje-, wagentje-, boompje-gedoe."

Marijke: "Jij hébt het wel allemaal, ik had niets. Bij ons bevroor het water en dan moesten we op zoek naar drinkbaar water, meestal bij het benzinestation in de buurt."

Lotte: "Dat klinkt nu leuk en het is best een romantisch beeld, maar ik zou zo niet kunnen leven. Ik nam ook mijn baby mee op theatertournee, maar mijn vriend was erbij, er werden uren gerespecteerd, afspraken gemaakt."

Je zit een beetje te glimlachen, Marijke.

Marijke: "Ik lach niet mét haar hoor, ik bewonder haar tot en met. Hoe ze het doet, is fantastisch. Al houdt ze de zaken soms erg in de hand, ze wil overzicht bewaren. Ik zeg dan soms: meisje, een beetje loslaten kan ook, hoor. Ik heb mijn kinderen voor mij belangrijke zaken willen meegeven. Menselijke waarden. Maar ja, de manier waarop ik dat aan de buitenwereld toonde, was ook weer van den hond."

Lotte: "Ik heb uren in de buggy doorgebracht, terwijl mijn moeder tegen de raketten betoogde, op haar manier..."

Marijke: "Stenen gooiend naar de flikken."

Lotte: "En dan parkeerde ze de buggy even bij een boom, buiten de onveilige zone."

Wat was het meest onverantwoorde wat jullie ooit hebben gedaan?

Marijke: "Ik heb veel onverantwoords gedaan."

Lotte: "Maar ook vreemde beslissingen genomen, zelfs op vakantie. Weet je dat nog, met die slakken?"

Marijke: "We waren op reis in Frankrijk, zonder geld alweer. Kamperen. Maar ik vond het niet nodig dat de tent werd opgezet. Het moest vrij, in openlucht."

Lotte: "In een tarweveld, naast een kerkhof. Doden vormen geen bedreiging en ze zijn heel rustig 's nachts, zei mijn moeder. Toen we wakker werden, zaten we onder de vetslakken. Overal zaten die slijmdingen: op de slaapzak, in de slaapzak, op ons gezicht, bijna in onze mondhoeken. Afschuwelijk."

Nooit belastend, zo'n leven?

Lotte schudt van nee

Marijke: "En toch voel ik ineens de aandrang tot een schuldbekentenis. (lacht) Ik vind dat, ondanks mezelf, mijn kinderen fantastische mensen zijn geworden."

Lotte: "Ook door jou, moeke."

Marijke: "Door wie ik in het beste geval ben geweest. Ik had mijn principes. Ik vond in een gemeenschapshuis wonen de ideale leefvorm. Ik doe het ooit opnieuw, als mijn kinderen het huis uit zijn. Ik méén het. In dit huis, het is toch te groot voor mij alleen. Ooit bouw ik het om tot een commune."

Lotte: "(verbaasd) Dat is het eerste wat ik ervan hoor."

Marijke: "Komaan, een mens is niet gemaakt om alleen te liggen wegkwijnen en wegkwijlen!"

Heb jij ooit gêne gevoeld over je moeder, Lotte?

Lotte: "Ik heb gêne gevoeld, op vele vlakken. Toen ik jonger was vooral en ook nu nog af en toe. Dan zeg ik: komaan, moeke, kleed je eens naar je leeftijd en ik bedoel dan niet als een bomma. Maar dat gedoe zonder bh, dat alles daar maar hangt overal... brr."

Marijke: "Ik vind jou heel seutachtig als je dat zegt. Je wilt me in een patroon duwen."

Lotte: "Nee, ik denk alleen soms dat mijn moeder zich niet genoeg verzorgt."

Marijke: "(verontwaardigd) Maar enfin!"

Lotte: "Mijn moeder zei me toen ik jong was, met grote pertinentie: 'Lot, scheer nooit het haar van je benen want als je het scheert, groeit het dubbel zo lang terug'. Ik liet dat haar dus staan. Tot ik een vriendin boven een lavabo in de weer zag met een scheermes. Nu, de stappen die ik heb moeten zetten om dat ook te mogen doen. Idem met schminken."

Marijke: "Je was en bent nog altijd zo'n natuurlijk schoon kind. Je had dat niet nodig."

Gaf je moeder ook goede raad over minder triviale zaken?

Lotte: "Ze heeft me supergoede raad gegeven over leren luisteren naar wat er binnen in jou als mens zit."

Marijke: "Ah, oef, toch íéts. Ik dacht net: ik zoek een dik koord en een zware steen en gooi me straks midden in de vijver. Dus ik heb je toch een paar goeie dingen meegegeven."

Ook over de liefde?

Lotte: "Als ik een lief had en het duurde te lang, zei ons moeder: hé, Lot, doe eens niet onnozel, het leven is iets anders dan alleen maar een lief hebben. En toen ik vroeg: 'Moeke, mag ik bij hem blijven slapen', dan bulderde ze: 'Blijven slapen! Nee, Lieselot, niets van!'"

Marijke: "Komaan, nu overdrijf je. Trouwens, ik móést raad geven. Mijn grote probleem was dat ik veel te vroeg zwanger was geraakt. Het was een cynisch begin van de liefde, behalve dan dat Lotje werd geboren. Lotje had helemaal niets cynisch. Dat was puur en echt. Het enige waar ik me aan vastklampte. Verliefd zijn zonder de consequentie van het harde leven heb ik nooit meegemaakt. Ik moest die combinatie, die bizarre mix maken. De ene tienermoeder gaat dat aanvaarden, denkt 'dit is het dan'. Wat deed ik? Ik nam al de ingrediënten die ik had gekregen, onder meer ook de chaos en wildheid van mijn vader, en ging als een kamikaze tegen dat leven in. Heel extreem, uitproberend, bijna tergend, alle grenzen verleggend, maar altijd met één teentje op de grond omwille van dat kind. Lotte was mijn katalysator. Ook al ben ik nu een andere moeder, ik blijf zoekend. Dat zal te maken hebben met fases in je leven die je overslaat. Jongvolwassenheid heb ik nooit gekend. Ik stond in de realiteit met dromen die tegen die realiteit inbeukten. Daarbinnen opvoeden is redelijk geschift natuurlijk."

Lotte: "Maar intussen heb je me ook fijne dingen geleerd, zelfs over de liefde. Dat je kunt gaan voor het impulsieve, het passionele en de complete overgave, maar dat dat op een gegeven moment voorbijgaat en dagelijksheid wordt."

Marijke: "Maar het blijft wel fantastisch hoor, meisje."

Zei de ascete.

Marijke: "(zucht) Ik zwéér het u: de eerste die het geluk of het ongeluk heeft nu met mij te doen te hebben... Wat ik nu doormaak, dat is de eerste keer in mijn leven."

Lotte: "(slaat ogen ten hemel) Oh God!"

Marijke: "Ik heb nu ook zo'n fundamenteel verdriet, in die mate dat mijn lichaam het niet aankan ook maar iets te ondernemen."

Wat voor groot verdriet?

Marijke: "Dat ik weer alleen woon met mijn jongste kinderen. Mijn man is weg. Het was onontkoombaar, want finaal toch weer een onmogelijke passie. Dat is iets waarvoor ik Lotte zo bewonder: zij valt intuïtief op de mensen die haar goeddoen. Ik val meestal op de mensen die mij niet zo goeddoen. Mensen die een passie opwekken die vernietiging inhoudt, behalve dan dat ik er als residu fantastische kinderen aan overhoud. Deze stille periode is voor mij, hoe pijnlijk ook, zeer leerrijk. Zo is er een onwaarschijnlijke intensiteit met mijn kinderen, ook met Lotte. Ik ben haar nog nooit zo dicht tegengekomen als nu. En ik moet zeggen dat het vooral ook dankzij haar is. Alweer."

Lotte: "Hoezo, dankzij mij?"

Marijke: "Omdat jij alles zo onwaarschijnlijk kunt snappen. Je hebt een grote voeling en intelligentie. Hoe jij met mij omgaat, bijvoorbeeld als het lastig is, als ik 's nachts moet huilen en jou dan opbel, met 'ik kan het niet meer aan'. Hoe jij me dan troost, of zegt 'moeke, rustig worden'..."

Lotte: "... 'gooi water over je gezicht, bekom een beetje en ga zitten. Zal ik langskomen?' (lacht)"

Marijke: "Ik vind het wel beschamend voor mij. Ik wil je die zwaarte niet geven, je niet belasten."

Lotte: "Het lijkt raar, maar wij zijn ook raar. Resultaat allebei van een omgekeerde wereld. Maar het klikt vreemd genoeg tussen ons. We trekken ons samen recht. Bij mij is het ook niet allemaal rozengeur en dan zoek ik steevast mijn moeder op."

Marijke: "Lotte is niet alleen ratio. Als zij door elkaar wordt geschud, ben ik er om de redelijkheid op mij te nemen. Dan ben ik de échte moeder, strijdvaardig, uiteraard. (lacht luid)"

Moeder Courage.

Marijke: "Ik ga er dan volledig voor, laat er mijn slaap voor, tot alles opgelost is."

Lotte: "Gelukkig doen zulke crisissen zich bij mij maar één keer in de vijf jaar voor."

Marijke: "Bij mij helaas om de vijf minuten."

Het toeval wil dat op het moment dat jullie elkaar persoonlijk zo nabij komen, jullie samen films en tv-series maken. Jullie eerste professionele ontmoeting zien we in het najaar op het scherm.

Marijke: "We spelen nu ook écht moeder en dochter in een nieuwe serie voor de VRT. Lotte trekt daarvoor naar Namibië volgende maand. We zullen dit najaar al te zien zijn in de tv-serie De Keyser van de smaak. De filmversie daarvan, De smaak van de Keyser, komt trouwens in serievorm in de bioscoop. Daarin spelen we hetzelfde personage, in een ander tijdssegment."

Wat jullie hebben samen, hoe zou je dat noemen?

Lotte: "Iets unieks."

Marijke: "Weet je welk beeld er ineens bij mij naar boven komt, Lotte? Ik stond me op te maken in de spiegel om een avond te gaan stappen, jij kwam naast me staan toen ik mijn lippen stiftte en zei 'bwekkes, zo lelijk'. Ik was geschokt."

Lotte: "Ik dacht gewoon: ze doet lippenstift aan, ze zal weer weg zijn straks, naar een volgende liefde. Ooit heb ik jou zelfs ergens opgebeld met 'kom naar huis alsjeblief'."

Marijke: "Oei, nu wordt het wel heel triestig hoor."

Lotte: "Maar intussen begrijp ik het allemaal, wees gerust. Jij was toen zo oud als ik nu ben. Stel dat ik in plaats van met een dochter van drie met eentje van dertien zou zitten. Ik denk dat ik knettergek word. Hoe ouder ik word, hoe meer ik begrijp. Ik heb er sowieso geen trauma's aan overgehouden."

Marijke: "Oef."

Lotte: "Je was de meest eerlijke moeder die er bestond. Niet makkelijk hoor, eerlijk zijn als moeder. Ik merk het nu al bij mezelf. Een moeder verbergt dingen voor haar kinderen om hen te sparen. Jij niet, jij toonde openheid op alle vlakken."

Marijke: "Erg hé. Want mijn ideaalbeeld van moeder is het omgekeerde van wat ik ben geweest. Ik ben nog Miek van Roel gaan afdreigen in Lottes school. Miek was Lottes turnlerares en ze had eens zo hard geknepen dat haar nagels in Lottes arm stonden. Ik kwam van een optreden uit Amsterdam naar Gent gestormd en heb Miek ongeveer gekeeld. Ik ben steeds hard tekeergegaan, als een leeuwin heb ik mijn jongen verdedigd. Zo ook heb ik opgevoed. Al is het woord opvoeding misschien niet de juiste term. Hoe was meer een levens..."

Lotte: "...begeleiding. Zoals je stervensbegeleiding hebt. Levensbegeleiding. Hé ja, leuk alternatief voor opvoeding."

Marijke: "Maar niet echt zoals Peter Adriaenssens het in zijn boeken beschrijft. (lacht luid) Ik denk dat hij me maar een slecht voorbeeld zou vinden. Ik had beperkte mogelijkheden qua opvoedkundig werkmateriaal, een hoop plaatjes, schroeven, nagels en bouten, een pakket dat je ineen moest zetten zonder gebruiksaanwijzingen."

Lotte: "En wat ons rechthield, was jouw intuïtie en levenskracht."

Marijke: "Dank je, schat."

Lotte: 'Gelukkig doen zulke crisissen zich bij mij maar één keer in de vijf jaar voor'

Marijke: 'Bij mij helaas om de vijf minuten'Marijke: Ik was een verwarde puber. Lotte werd een soort zigeunerkind. Ik leefde heel extreem, alle grenzen verleggend, maar altijd met één teentje op de grond omwille van dat kind. Lotte was mijn katalysatorLotte: 'Het lijkt raar, maar wij zijn ook raar. Allebei het resultaat van een omgekeerde wereld. Maar het klikt vreemd genoeg tussen ons. We trekken ons samen recht'Lotte: Ik heb gêne gevoeld over moeke, op vele vlakken. Dat gedoe zonder bh, dat alles daar maar hangt overal... brr

Marijke: Ik vind jou heel seutachtig als je dat zegt. Je wilt me in een patroon duwen

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234