Vrijdag 19/07/2019

Actrice Susan Visser (Anouk uit de serie Gooische vrouwen) heeft ondanks het plotse overlijden van haar man toch de kracht om volop te leven

'Ik heb nooit gedacht: waarom ik? Eerder: waarom niet?'

Susan Visser (42), de flamboyante Anouk uit de tv-serie Gooische vrouwen, begon te acteren om zich te bevrijden van een benauwende jeugd. Dat lukte. Ze ontmoette haar ideale man en kreeg twee kinderen. Ook dat ging goed. Zo goed zelfs dat ze op een dag zomaar 'overvallen werd door een intens geluksgevoel'. Diezelfde dag overleed, volkomen onverwacht, haar echtgenoot.

door Cornald Maas / Foto Marijn Scheeres

Toen ze de dag na haar vakantie uitgerust op de set van Gooische vrouwen verscheen, ving ze flarden op van een gesprek over een begrafenis. 'Welke begrafenis dan?', vroeg ze. Had ze iets gemist? Toen Susan Visser hoorde dat de man van collega Loes Luca plots overleden was, stortte ze even in. "Ik werd meteen overmand door verdriet. Ik wist zo goed wat zij moest voelen en wat haar nog te wachten stond. Ik ben nog maar pas begonnen met het afleggen van dat parcours. Verstandelijk weet je wel wat de dood betekent, maar wat ze echt inhoudt, dringt pas in fasen, en met horten en stoten, tot je door."

Een jaar geleden overleed, al even plots en ook aan een hartstilstand, haar man, de Nederlandse acteur Roef Ragas. Hij was 42. "Het was het eind van de middag. Roef ging de deur uit, blij en met zin in alles, zoals hij was. Ik zou koken voor de kinderen, en terwijl ik daar in mijn eentje in de keuken stond - ik herinner me het nog precies - werd ik overvallen door een intens geluksgevoel. Ik belde zelfs mijn moeder om haar te zeggen hoe gelukkig ik was, dat alles zo goed ging, met mij, met hem, met de kinderen. Dat we een waanzinnig mooie zomer achter de rug hadden, dat de vooruitzichten in alle opzichten goed waren. En toen, plots, dat telefoontje van Hans, met wie Roef in een Amsterdams restaurant zat te eten. Dat Roef onwel was geworden. In allerijl heb ik oppas voor de kinderen geregeld. Ik ben met de taxi naar het ziekenhuis gegaan, waar hij inmiddels naartoe was gebracht.

"Onderweg, tot op het laatste moment, heb ik gedacht dat het goed zou komen. Ik putte hoop uit de bemoedigende opmerkingen van de taxichauffeur. Tot ik in het ziekenhuis aankwam en de behandelende arts de woorden uitsprak: 'Het spijt me, mevrouw, uw man is dood.' Ik dacht alleen maar: 'Nee, ga terug naar de zin ervoor. Ga terug naar het moment waarop alles nog mogelijk leek.'

"Ik dacht: 'Dit was niet de bedoeling. We zouden samen oud worden, dat was de bedoeling.' Kort ervoor had ik het er nog met Roef over gehad: de vrouwen uit mijn familie worden allemaal tussen 85 en 99 jaar oud, dat zal dus ook wel voor mij gelden. Roef dacht dat hij hooguit 75 zou worden. 'Wat ongezellig', zei ik nog. 'Wat moet ik dan die laatste vijftien jaar?'

"Donderdagavond overleed hij en het nieuws deed blijkbaar snel de ronde, want op vrijdag viel er al elke tien minuten een brief op de deurmat van mensen die langsfietsten. Er kwamen meteen vrienden over de vloer die koffie zetten en broodjes smeerden, alles met grote vanzelfsprekendheid. Er volgden ook ontzettend veel kaarten en brieven. Dat heeft ons allemaal, ook Roefs ouders en broers, enorm goed gedaan, en ontroerd. Het gekke is: het is moeilijk om met de rouw van een ander om te gaan. Je zit maar naar zo'n leeg velletje te turen, wilt iets zinnigs schrijven, doet het briefje op de bus en denkt meteen erna: wat een knullig, onhandig briefje. Maar ik weet nu dat het niet uitmaakt wat je schrijft. Zolang het uit je hart komt, is het goed. Veel woorden zijn niet nodig. Desnoods knijp je in het voorbijgaan even in de arm van degene die iemand is kwijtgeraakt, ontredderd, zonder iets te zeggen."

Escapisme

"Het duurde even voor ik weer de straat op durfde. Dat Roef en ik bekend zijn, had daar niks mee te maken. Die angst kent, denk ik, iedereen die een dierbare heeft verloren. Op het moment dat je voor de eerste keer de supermarkt betreedt, zie je dat mensen schrikken als ze je zien. Het voelt, vreemd genoeg, als de tijd dat ik voor het eerst zwanger was. Je bent dan kwetsbaar, zonder buffer of harnas, open voor alle indrukken, de mooie en de lelijke. Het afgelopen jaar heb ik geen televisie gekeken, uit angst plots overvallen te worden door aangrijpende beelden. Liever keek ik naar een film waar ook nog om te lachen viel.

"De dood is vooral hartverscheurend. Vervolgens is het de kunst om jezelf af te vragen wat je ermee doet, hoe je verder leeft en hoe je verder wilt leven. Wat ik er nu over kan zeggen? Ik voel nog beter aan wat goed voor me is en wat niet. Ik kan niet anders dan daar gehoor aan te geven, want er is geen energie meer over voor gedoe en zand erover. Ik kan mezelf niet anders voordoen dan ik ben, en ik zou dat ook nooit meer willen.

"Heel even dacht ik dat ik de rol van Anouk in Gooische vrouwen niet meer zou kunnen spelen. Zij is zo uitbundig, terwijl ik op dat moment totaal naar binnen gekeerd was. De spieren in mijn lijf, zelfs in mijn gezicht, alles stond strak. Ik hield mijn armen vaak gevouwen, alsof ik mijn hart wilde beschermen. Maar kort na de dood van Roef was ik er toch bij voor de laatste draaidagen, en die vond ik veel prettiger dan ik eerst had gedacht. Het voelt heel vertrouwd bij Linda, Annet en Tjitske (de andere hoofdrolspelers: De Mol, Malherbe en Reidinga, red.). We zijn bevriend geraakt. Ze waren ook zeer betrokken bij de nasleep van Roefs overlijden. De crewleden hadden drie jaar met hem gewerkt, en ook zij bezorgden me een veilig gevoel. Toen wist ik: deze mensen en deze serie wil ik niet missen. Het is fijn dat je je met iemand totaal anders moet bezighouden, zoveel dramatischer, vrolijker en extraverter dan ik en in zulke totaal andere omstandigheden. Dat is een geoorloofde en daardoor eigenlijk ideale vorm van escapisme.

"Of mijn spel beïnvloed wordt door de dood van Roef? Dat is moeilijk te zeggen. Dat je ouder wordt en meer levenservaring hebt, maakt je sowieso tot een betere acteur, ook omdat je steeds meer zelfvertrouwen krijgt. Vroeger, op de toneelschool, hadden we het er weleens over: dat je vast beter zou acteren als je tijdens je jeugd al veel drama had meegemaakt. Dat geloof ik niet. Drama duikt vroeg of laat in ieders leven op. Het belangrijkste is dat je over voldoende inlevingsvermogen beschikt om je een rol eigen te maken."

In de eerste aflevering van het nieuwe seizoen van Gooische vrouwen, die op 23 december op vtm uitgezonden wordt, gaat Willemijn dood en zijn haar vriendinnen in de rouw. "De eerste de beste scène die ik voor de nieuwe draaiperiode moest repeteren, was die waarin ik Evert, de man van Willemijn, troost. Een hand op zijn schouder, het aanbod om zijn kinderen op te vangen. Maar ik had de nacht ervoor slecht geslapen, ik was er maar half bij en ik zat te veel in mijn eigen verhaal. Dat ging dus mis. Ik moest huilen, waarop de regisseur me even liet betijen. Toen realiseerde ik me dat ik weer op zoek moest naar Anouk, niet naar gebeurtenissen uit mijn eigen werkelijkheid. Dat is het leuke aan het vak: dat het lekker niet over jezelf gaat."

'Papa zou het weten'

Roef Ragas en Susan Visser waren zestien jaar samen. "Ik vond ons een topcombinatie. We waren heel verschillend en dat vonden we juist leuk. We bleven nieuwsgierig naar elkaar."

Hij was succesvol als acteur, op het toneel en in films en tv-series. Maar zijn passie was toch vooral de literatuur. Die sloeg hij als kunstvorm hoger aan dan het toneel. "Ik lees ook, maar vooral tijdens vakanties. Roef las altijd, zelfs op de filmset, tussen de scènes door. Hij legde vast wat hij gelezen had, rubriceerde de boeken die hem waren bijgebleven, om dingen vast te houden. Misschien was het ook zijn manier om greep op het leven te krijgen. Ik vond dat leuk, omdat hij daardoor ook zoveel onthield en er smakelijk over kon vertellen. Afgelopen zomer bezochten mijn kinderen en ik Parijs. We stonden vlak voor de Eiffeltoren, en Saïda en Aaron vroegen: 'Hoe oud is die?' En ik: 'Euhm, ongeveer honderd jaar.' Zij: 'Maar hoe oud is de Eiffeltoren precies?' En na een korte stilte: 'Papa had het geweten, hé?' 'Ja', antwoordde ik. 'Papa zou het geweten weten, en anders had hij wel een boekje bij zich gehad waarin hij het zou kunnen opzoeken.'

"Twee jaar geleden zei hij: 'Ik heb nog veertig jaar te gaan als het een beetje meezit. Dan maak ik liever dingen die waardevol zijn, met mensen die ik prettig vind.' Het is hem nooit om de roem, de status of het geld gegaan. Daarin vonden we elkaar. Als wij iets niet meer leuk vonden, stopten we ermee, of we al een nieuw contract hadden of niet. We wisselden elkaar ook af: als hij een tijdlang druk bezig was met een grote klus, zorgde ik vooral voor de kinderen, en andersom. Ik weet nog dat ik hoogzwanger van Saïda, onze oudste, op de fiets zat, Roef fietsend naast mij, en ik plots huilerig uitriep: 'Ik wil echt geen huisvrouw worden!' Waarop hij een beetje pissig zei: 'Maar ik wil echt voor dat kind zorgen. Dat is ook wat we afgesproken hebben.' En zo is het gegaan. Tegen veel dingen hebben we later nee gezegd. Wij deden liever aan levensplanning dan aan carrièreplanning. Het werk is onze passie, oordeelden we, maar het mag nooit ten koste gaan van onze relatie en ons gezinsleven.

"Ik was 15 jaar toen ik het acteren ontdekte. Ik was verlegen en getroebleerd tegelijk, kleedde me punk. Samen met mijn moeder bezocht ik een open dag van het amateurtoneel in de oude schouwburg van Rotterdam. Het was een openbaring. Dat ik daar lessen ging volgen, was niet minder dan een bevrijding. Ik was altijd braaf geweest, eropuit om de harmonie te bewaren. Mijn vader was alcoholist en lag altijd in de knoop met zichzelf. Mijn ouders hadden een slecht huwelijk vol spanningen. Toen ze uiteindelijk gescheiden waren, kwam er een enorme drift bij me los, misschien omdat ik niet meer op mijn tenen moest lopen en niet meer bang hoefde te zijn. Die drift kon ik in het theater kwijt. Toneel gaf mij de legitimatie om zoveel meer te zijn dan wie ik tot dan toe was. Dat het mijn beroep zou worden, wist ik vanaf het moment dat ik voorstellingen begon te bezoeken. Het greep me aan dat de grote thema's zoals liefde en dood zo mooi konden worden samengebracht op het toneel. En dat je met tekst en beeld zoveel teweeg kunt brengen bij het publiek. Daar wilde ik bij horen. Ik wilde ook in staat zijn toeschouwers te ontroeren of aan het lachen te brengen."

Vage toekomst

In het vierde jaar van haar opleiding aan de Toneelschool Amsterdam kreeg Visser de kans om de rol van Dirkje te spelen in de komische tv-serie In de Vlaamsche pot, die in korte tijd populair werd. Het leverde haar veel op: camera-ervaring, bekendheid. Toch hield ze het na twee seizoenen voor bekeken. "Die plotse bekendheid vond ik af en toe intimiderend. Dan begon er op de tram een meisje ineens vreselijk te gillen, om even later met pen en papier terug te komen, uit op een handtekening, nog zonder een zin te hebben gezegd. 'Ik ben het maar, hoor', dacht ik dan beduusd. Nog altijd word ik af en toe aangesproken over In de Vlaamsche pot. Intussen ben ik ouder en wijzer. Bovendien doen mensen tegenwoordig niet meer zo gek. Die zijn ook wel wat gewend geraakt, zeker hier in Amsterdam."

Visser speelde vooral vrouwen zonder opsmuk die het leven nemen zoals het komt. Ze had rollen in voorstellingen van theatergezelschappen als Het Nationale Toneel, het RO Theater en Het Zuidelijk Toneel. Ze speelde in films als Amazones en Polleke en in tv-series als Spangen en All Stars. Voor de komende tijd heeft ze nog geen concrete plannen. "Ik moet binnenkort enorm veel gaan koffiedrinken met verschillende mensen." Ze vertelt hoe ze onlangs met haar schoonmoeder de boekenkast thuis opnieuw heeft ingericht. De werkkamer van Roef heeft ze vooralsnog intact gelaten. Ze heeft veel contact met haar schoonouders en met Roefs broers, Bastiaan en Jeroen.

"Ik kijk liever niet in de toekomst. Daar kan ik me op dit moment nauwelijks een voorstelling van maken. Het grootste gevaar is dat je vervalt in de 'hoe moet het nu verder'-gedachte. Die verlamt je. Onlangs las ik in een boek een aantal verhalen over mensen die langere tijd geleden iemand verloren hebben. Ik werd er wijzer van, maar ik schrok ook. Verdriet slijt nauwelijks, zo bleek. Het blijft een onderdeel van je bestaan. Maar wat ik ook ontdekt heb, is dat ik ondanks alles heel veel van het leven houd, en dat ik besloten heb dat ik dat ten volle wil blijven leven."

Dan helpt het ook dat je twee kinderen hebt. "Saïda pakte me daags na het overlijden van Roef vast: 'Mama, we blijven toch wel leuke dingen doen, hé?' En ik: 'Ja, papa zou gek worden als we dat niet deden.'"

Gekke afslag

Haar eigen vader overleed, na een moeizaam leven, toen hij 55 jaar oud was. "In bijna niets was zijn dood te vergelijken met die van Roef, die midden in het leven stond, overbruiste van het leven en zo geliefd was. Mijn vader had de laatste jaren weliswaar rust gevonden. Hij dronk ook niet meer, maar hij was eenzaam. Hij had alleen nog contact met zijn moeder en zijn twee dochters. In die zin was het ook een opluchting dat aan dat moeilijke leven van hem een einde gekomen was. Maar er was toch één overeenkomst met het overlijden van Roef: de uitvaart was op een bepaalde manier net zo intens. Familieleden die hij al een tijdje niet gesproken had kwamen over uit het buitenland. Een nichtje, een operazangeres, zong een aria. Het was stemmig en liefdevol. Alles werd tot de essentie teruggebracht. Het was een mooi afscheid en een mooie dag. Zo'n dag waarvan je eigenlijk hoopt dat hij nooit voorbijgaat."

Ze spreekt bestraffend haar hondje Katie toe, dat naar de postbode gromt. Ze heeft behoefte aan relativering. "En dit was dan weer een aflevering uit de serie Accepté overflakkee, niks aan te doen." Schone schijn, want juist als ze het niet verwacht, op een doodgewone avond bijvoorbeeld, kan het besef zich plots opdringen. "Waarom ben ik hier alleen? Waarom is Roef er niet? Welke gekke afslag heeft mijn leven genomen?

"Ik ben wel boos geweest, maar ik wist niet op wie of wat. Ik heb alleen nooit gedacht: waarom ik? Eerder: waarom niet? Alsof de dood iets met eerlijkheid of rechtvaardigheid te maken zou hebben. Zo zit het leven niet in elkaar. Onlangs zat ik in de auto te wachten voor het stoplicht en zag ik al die mensen op hun fietsen passeren. Ik raakte door mededogen bevangen: wat weet ik van hun levens, van hun geluk en hun verdriet? We moeten er allemaal door. Gelukkig heb ik nooit moeten denken: 'Hadden Roef en ik maar dit, of hadden hij en ik maar dat.' Wij hebben de liefde ten volle beleefd, zestien jaar lang."

Een tijdje geleden liep ze op een zonnige dag met haar hondje door het park, een beetje pratend tegen haar overleden man. "Ik was gek genoeg heel gelukkig, gezegend met roefiaanse vrolijkheid, en ik voelde de liefde weer even sterk als toen hij nog leefde. Die raak ik dus nooit meer kwijt, wist ik toen." Vroeger was het af en toe een angstbeeld voor haar: dat mannen, in de bloei van hun leven, dood neer zouden vallen. "Roef had een hartruis, maar de cardioloog had gezegd dat het niet ernstig was, dat hij met gemak tachtig kon worden. Ik heb toen weleens gedacht: 'Stel dat het niet zo is en dat hij het niet haalt, dat hij jong sterft. Dan stort ik in, dan kunnen ze me met stoffer en blik opvegen.' Dat is niet gebeurd, zo blijkt nu. Al snel voelde ik een verbijsterende kracht in me die ik niet voor mogelijk had gehouden en die zich al manifesteerde toen Roef net overleden was. Ik stond naast hem, ik ontfermde me over hem en ik hoorde het mezelf hardop zeggen: 'Het zal helemaal goed komen met ons, let maar op.'"

Het grootste gevaar is dat je vervalt in de 'hoe moet het nu verder'-gedachte. Die verlamt je

Gelukkig heb ik nooit moeten denken: hadden Roef en ik maar dit, of hadden hij en ik maar dat. We hebben de liefde ten volle beleefd, zestien jaar lang

We vormden een topcombinatie. We waren heel verschillend en dat vonden we juist leuk. We bleven nieuwsgierig naar elkaar

Het tweede seizoen van Gooische vrouwen begint vanaf 23 december op vtm. Op 16 december wordt een compilatie

van het eerste seizoen uitgezonden.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
© 2019 MEDIALAAN nv - alle rechten voorbehouden