Dinsdag 22/09/2020

Film Fest Gent

Acteur Johan Leysen: “Aan ervaring heb je niks”

Johan Leysen.Beeld Bas Bogaerts

Met drie films op het programma is Johan Leysen (67) de meest bedrijvige acteur op Film Fest Gent. En dan kreeg hij dit weekend ook nog eens een carrièreprijs. Maar de karakterkop uit Façades en Resurrection wil vooral niet te veel eer opstrijken. “Het is een beetje mager om je leven met complimenten te vullen.”

“Soms vind ik het echt tenenkrullend om mezelf nog eens aan het werk te zien.” Als Johan Leysen terugblikt op zijn rijk gevulde filmcarrière, doet hij dat met een zware stem en een lichte glimlach. En in alle bescheidenheid. Dat is wat een carrière van meer dan veertig jaar heeft opgeleverd: bescheidenheid. Ook al stond hij op de set naast George Clooney en Isabelle Huppert. Liet hij zich regisseren door Jean-Luc Godard en François Ozon. In totaal staat de teller op zo’n 160 films.

“Daar zitten ook veel bijrolletjes bij”, vertelt hij in een brasserie in Parijs, de stad waar hij inmiddels zo’n twintig jaar woont. “En veel films die ik zelf al lang ben vergeten, of die ik zelfs niet eens heb gezien. Er zijn pakweg tien of twaalf films waarvan ik denk: die zijn het onthouden waard. Zoals die film van Godard. Ik heb maar een klein rolletje, maar dat was zo’n ervaring dat die film er zeker bijhoort. Ei van Danniel Danniel ook. En Felice... Felice... van Peter Delpeut.”

En er komen nog memorabele films bij. Op Film Fest Gent, waar hij dit weekend een Joseph Plateau Honorary Award kreeg voor zijn carrière, worden er al drie vertoond. De Waalse gangsterfilm Tueurs, bijvoorbeeld. Maar het zijn vooral zijn hoofdrollen in het spaarzame Resurrection en het emotionele Façades die blijven plakken. In de eerste film speelt hij een oude kluizenaar die een getormenteerde, zwijgzame moordenaar opvangt, in de tweede een dementerende vader die samen met zijn dochter een oud geheim onder ogen moet zien.

Dat hij nu vaak in de rol van de oude, wijze man of de dementerende (groot)vader wordt gecast, is “onvermijdelijk”, lacht hij. “En het zijn vaak ook interessante rollen. Het is spannend om zulke personages te spelen.”

IJdel kwastje

Zo nuchter als hij er nu over vertelt, is hij niet altijd geweest, geeft hij toe. Zeker niet toen hij, meer dan vijfenveertig jaar geleden, begon aan Studio Herman Teirlinck. “IJdelheid is het woord niet, maar ik zocht wel bevestiging. Bevestiging dat de mensen me aardig vonden. Schouderklopjes, complimentjes. Dat heeft een paar jaar geduurd, maar het is een beetje mager om je leven daarmee te vullen. 

"En door het te doen, kom je erachter dat acteren een ambacht is. Het plezier van het doen is soms voldoende. Je moet er niet altijd waardering voor krijgen. Als ik de Johan Leysen van toen zou spreken, zou ik zeggen: 'Hou toch op met te denken dat het over jou gaat, ijdel kwastje!'”

Vandaag is hij ervan overtuigd dat het vooral niet om hem draait – “Als acteur ben ik een brug; ik geef dingen door aan het publiek, meer niet” –, maar ijdelheid lijkt geen doodzonde voor iemand met een carrière als die van Leysen. Na een periode in Amsterdam verhuisde hij twintig jaar geleden naar Parijs, waar zijn loopbaan een internationale vlucht nam. Ook al was het geen uitgekiende carrièrezet. 

“Dat had te maken met de liefde, zoals zo vaak, en ik kwam hier goed aan de bak. Zeker op het vlak van toneel. De Fransen hebben een rare mengeling van xenofobie en le goût de l’exotisme. Zeker op het toneel vinden ze mijn accent bijzonder charmant.”

In de bioscoop ook, en niet alleen in Frankrijk. Leysen acteert ook vlot in het Duits en Engels. Zo vlot dat sommigen het vreemd vinden dat hij na zijn bijrol in de George Clooney-thriller The American niet alsnog een Hollywood-carrière uit de brand sleepte. “Die Amerikaanse manier van castings, dat is niet aan mij besteed. Ik heb het een paar keer meegemaakt, maar het hoeft niet meer. Dat is echt een sportwedstrijd, en zo werk ik niet. Ik hoef me niet te bewijzen in een competitie. Ik doe wel eens een auditie natuurlijk, maar dat is een wereld die me niet ligt.”

Eerste schooldag

Het is een van de dingen die hij in zijn carrière heeft opgestoken: acteren is geen competitie. Maar over het vak zelf kan hij weinig advies geven, vindt hij zelf. “Er zijn waarschijnlijk wel dingen die ik doorheen de jaren heb geleerd, maar ik wantrouw mensen die denken dat je met ervaring opschiet. Aan ervaring heb je niks. Dat vind ik een van de prettige dingen aan dit beroep: je moet telkens weer vanaf nul beginnen. Elke rol voelt aan als de eerste keer. Vandaag begin ik aan de repetities van een nieuw stuk: dat is zoals de eerste schooldag.”

Het is mooi, het kinderlijke enthousiasme waarmee Leysen nog steeds over zijn vak spreekt. Je zou bijna denken dat, ondanks zijn breekbare rol in Façades, de jaren geen vat op hem hebben. Maar dat klopt niet helemaal, geeft hij toe. “Uiteraard houdt dat je bezig, zelfs als je dat niet wilt. Je lijf wordt ouder, en dat voel je elke dag. Een griezelig perspectief is vooral dat je je hoofd er niet meer bij kunt houden. Mijn personage in Façades vergeet de namen van de mensen rondom hem. Dat geheugenverlies vind ik angstaanjagend.”

Echt bang is hij nochtans niet. “Ik accepteer het. Maar het is wel dubbel. Ik voel wel een zwaar protest in mij: ik wil niet ouder worden, maar dat is natuurlijk onzin. De jaren stapelen zich nu eenmaal op. Maar ik zag onlangs die nieuwe film van Agnès Varda – een oude madam, maar ze gaat nog steeds tekeer als vroeger. Dat vind ik ook fantastisch. Ouder worden hoeft niet te betekenen dat de dingen niet meer lukken.”

Het was wel schrikken toen zijn hart het vorig jaar even liet afweten. Kantje boord, hebben de dokters achteraf gezegd. Maar ook dat is geen reden om het acteren te laten. “Ik probeer de dingen wat gematigder te doen, maar ik wil me daardoor niet laten verlammen. Acteren is mijn lust en mijn leven. Zo lang ik het fysiek en mentaal aankan, zie ik geen enkele reden om er ooit mee op te houden. Wat moet ik anders doen?”

Tueurs (release: 6/12), Façades (release: 13/12) en Resurrection (release: 10/1) zijn in avant-première te zien op Film Fest Gent. filmfestival.be.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234