Maandag 19/10/2020

Samusocial

Achttien jaar zitpenningen, doofpotoperaties en ruziënde logebroeders

Winteropvang bij Samusocial.Beeld Joris Casaer

De geschiedenis van de Brusselse daklozen-vzw Samusocial is doorspekt met schandalen, en toch blijven dezelfde personen aan de macht. Daar slagen ze in door sluwe trucs, machtige vrienden en de Brusselse vrijmetselarij. 'Er hing altijd al een geurtje aan Samusocial.'

Wie praat met oudgedienden uit de raad van bestuur, met Brusselse politici van zowel oppositie als meerderheid en met andere daklozenorganisaties ontdekt dat er altijd een schandaalsfeertje rond Samusocial gehangen heeft. Van in het begin liep het fout.

Toch steeg het budget van Samusocial jaar na jaar, net als het aantal daklozen in Brussel. Sinds 2010 zouden er 30 procent meer daklozen zijn. Bovendien overlijden er elk jaar meer. Vorig jaar zouden in Brussel 72 dak- en thuislozen het leven hebben gelaten.

Andere daklozenorganisaties zijn het erover eens dat dat niet ligt aan de werknemers van Samusocial, die doen wat ze kunnen. Wel zou er een grondig probleem zijn met de top, zoals steeds meer blijkt. Maar ook de manier van aanpakken staat ter discussie. Die focust op noodopvang, maar heeft minder aandacht voor structurele oplossingen.

"Samusocial lijdt aan het zwaailichtsyndroom", zegt een bron die onderzoek heeft gedaan naar de opvang van daklozen in Brussel. "Een aantal personen, zoals burgemeester Yvan Mayeur, hebben de organisatie gebruikt om in de media te komen, bijvoorbeeld bij het overlijden van een dakloze, om vervolgens meer middelen te vragen."

"Ze hebben doelbewust een grote, mediatieke instelling gecreëerd om zichzelf vooruit te helpen", zegt een andere bron. "Op de kap van dak- en thuislozen. Er hing altijd al een geurtje aan Samusocial."

Vrijmetselaars onder elkaar

Nochtans begon Samusocial in 1998 met de beste bedoelingen. De vrijmetselaars van Les Amis Philanthropes, een loge die deel uitmaakt van de obediëntie van Le Grand Orient de Belgique, bestond 200 jaar en wilde dat vieren met een goede daad. 

Ze dacht aan de oprichting van een organisatie naar het model van Samu Social in Parijs. Dat werd enkele jaren eerder opgericht met de steun van Le Grand Orient de France. De loges zagen het als een goede daad om daklozen te helpen en om het christelijke monopolie in de sector te doorbreken. 

Een begeleidingscomité moest de andere organisaties masseren voor de komst van de nieuwe speler, en ook de OCMW's in het Brussels Gewest werden in het bad getrokken. Yvan Mayeur, op dat moment OCMW-voorzitter van de stad Brussel, was zo betrokken partij. Hij was dan wellicht lid van een loge die afhangt van een andere obediëntie, de Belgische Federatie Le Droit Humain, maar dat vormde geen probleem voor de oprichters. Vrijmetselaars onder elkaar.

Voor de functie van directeur trok Samu Social de Bruxelles Jean-Pierre Luxen aan, voormalig algemeen directeur van Artsen Zonder Grenzen en volgens sommigen ook lid van de loge. Acht maanden later al moest die met stille trom vertrekken. Luxen zou openlijk de verkiezingscampagne van Georges Dallemagne hebben gesteund. 

De twee hadden intensief samengewerkt aan de top van Artsen Zonder Grenzen, maar Dallemagne kwam op voor de christelijke PSC (nu cdH) en dat zou voor de loge een brug te ver zijn geweest. Vrijmetselaars zijn niet per definitie militante vrijzinnigen, maar Le Grand Orient de Belgique stond daar op dat moment wel bekend voor.

Enveloppen van een synagoge

Bij die parlementsverkiezingen van 1999 verwachtte iedereen dat de ambitieuze Pascale Peraïta een baan zou krijgen op het kabinet van de pas verkozen staatssecretaris voor Huisvesting Alain Hutchinson (PS). Maar de plaatsen waren beperkt en Peraïta mocht als compensatie de vacante plek bij Samusocial innemen. 

Alvast op dat moment zou Peraïta geen lid van de loge zijn geweest. Toen na een jaar bleek dat Peraïta niet meer wilde weten van een begeleidingscomité en steeds meer haar eigen stempel drukte, stelden Les Amis Philanthropes voor dat er een codirecteurschap zou komen. Maar op hetzelfde moment kwam ook Peraïta in opspraak. 

In 2001 kwam uit dat ze een gift van een Brusselse synagoge rechtstreeks verdeeld had onder het personeel, in plaats van het geld onder te brengen in de boekhouding . De werknemers bij Samusocial, laag betaald en in winterperiodes overbevraagd, konden een premie goed gebruiken, redeneerde de directrice.

Het bedrog kwam uit en Peraïta moest opstappen. Het personeel ging meteen in staking, tegen het codirecteurschap en tegen het ontslag van hun geliefde directrice. De leden van de raad van bestuur voelden zich in de val gelokt. "We voelden ons toeschouwers van een goed voorbereide en perfect uitgevoerde tragedie", laat een van hen optekenen. Samusocial had op dat moment geen directrice, stakend personeel en financiële problemen.

Logeoorlog

Dat was het moment waarop het OCMW van de stad Brussel de boel kwam opkuisen. OCMW-voorzitter Mayeur slaagde erin zijn goede vriendin en partijgenoot Peraïta opnieuw op de directeursstoel te zetten, maar voor Les Amis Philanthropes voelde het alsof hun kind, Samusocial, gekidnapt was. 

Uit wraak namen ze contact op met hun broeders in Parijs. Niet veel later eiste Samu Social de Paris dat ze in Brussel een andere naam gebruikten voor hun organisatie. Samu Social de Paris, dat werkte aan afdelingen in de rest van Europa, wilde niet geassocieerd worden met de organisatie. 

Mayeur besliste de organisatie onder te brengen in Casu, een vehikel van het OCMW, zodat zowel het probleem met de naam als de financiële perikelen verholpen waren. Het zou duren tot 2009 om opnieuw de naam Samusocial te bemachtigen. Peraïta en Mayeur hadden zich in de jaren ervoor uitgesloofd om aan alle officiële criteria van Samu Social de Paris te voldoen, zodat de loge zich niet meer kon moeien.   

Ook in de raad van bestuur wilden Mayeur en Peraïta liever geen pottenkijkers. Ze hielden amper nog vergaderingen. In 2014 stapten een parlementslid van Ecolo en één van FDF op uit de raad van bestuur, toen bleek dat een nieuw gebouw voor daklozen werd ingehuldigd zonder dat zij op de hoogte waren. Ze hadden er geen zin in deel uit te maken van een raad van bestuur die enkel bestond om een schijn van pluralisme hoog te houden.

In 2013 liet Peraïta zich opnieuw betrappen, toen bleek dat ze bij de daklozenorganisatie 190.000 euro bruto verdiende, plus 30.000 euro aan premies voor avond- en weekendwerk. Ondertussen bleek ze in een huis van het OCMW te wonen. Peraïta moest opstappen bij Samusocial, en op zoek naar een nieuwe woning, maar ze kon rekenen op de hulp van Mayeur. 

Die was ondertussen burgemeester van de stad Brussel en stelde haar aan als OCMW-voorzitter. In die hoedanigheid kwam ze ook opnieuw in de raad van bestuur van Samusocial. Die bleek te bestaan uit allemaal leden van de PS, behalve één vreemde eend in de bijt, voorzitter Michel Degueldre. Die zou dan weer lid zijn van de loge.

Onderzoek

Ondertussen blijkt dat Yvan Mayeur (PS) en Pascale Peraïta (PS) de afgelopen jaren hun loon aanvulden met vergoedingen die ze opstreken als lid van het bureau van Samusocial. Bij Samusocial zouden ze zo afgelopen jaar elk 17.000 euro hebben gekregen.

Twee regeringscommissarissen van de Brusselse regering onderzoeken wat daar tegenover stond. Eind deze week weten we of er bewijsstukken zijn voor de vergaderingen die twee keer per week zouden hebben plaatsgevonden. De federale overheid vraagt intussen ook een onafhankelijk onderzoek.

Samusocial kreeg vorig jaar immers 12 miljoen euro aan subsidies van de stad Brussel, het OCMW van Brussel, de Gemeenschappelijke Gemeenschapscommissie (GGC) en de federale overheid.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234