Woensdag 08/07/2020

achtergrond n Na recent overheidsrapport willen zelfs kinderen van Chileense ex-dictator hem niet meer verdedigen

Oud-president ontving direct geld van een handvol buitenlandse regeringen

Pinochet staat er nu helemaal alleen voor

Rechtse Chilenen verdedigden Pinochet lang als de man die het land stabiliteit bracht. Maar door nieuwe onthullingen over folteringen en zijn inhaligheid laten zelfs zijn trouwste vazallen hem vallen.

Mexico-stad

de Volkskrant

Cees Zoon

'Barbarij zonder rechtvaardiging.' Met dergelijke uitspraken reageerden talloze Chilenen op de publicatie van het overheidsrapport over het martelen van tienduizenden mensen tijdens het terreurbewind van Augusto Pinochet (1973-'90). Maar de exacte woorden kwamen uit wel heel onverwachte mond: die van Lucia Pinochet, een van de dochters van de ex-dictator.

"Dit komt veel harder aan dan zijn arrestatie in 1998 in Londen", verklaarde ook Marco Antonio Pinochet na de ontdekking van de geheime bankrekeningen van zijn vader. "Ik vind dat mijn vader onverantwoordelijk heeft gehandeld. In Londen steunden en verdedigden wij hem. Maar eerlijk gezegd kost het mij moeite hem in deze kwestie te verdedigen." Duidelijker kon de jongste zoon van de generaal niet zijn.

Augusto Pinochet staat weer in het middelpunt van het nieuws in Chili en de rest van Latijns-Amerika. Maar deze keer moet hij de stormen moederziel alleen doorstaan. De bevelhebbers van leger, luchtmacht en marine, zijn voormalige rechterhand generaal Contreras, politiek leider Joaquín Lavin van de pinochetistas, en zelfs zijn eigen kinderen: iedereen keert zich van hem af. Op zijn 89ste is de ex-dictator zo eenzaam als de patriarch in de roman van García Márquez.

Chili verkeert in een shocktoestand door het rapport over de stelselmatige martelingen tijdens het bewind van Pinochet. Het rapport, dat vorige week werd gepresenteerd door president Lagos, is geschreven door een commissie onder leiding van bisschop Valech en omvat de getuigenissen van 35.000 Chilenen. Het is een horror-catalogus, een gedetailleerde beschrijving van de meest gruwelijke folteringen waaraan de soldaten van Pinochet de burgers onderwierpen.

Terwijl de omvang van de terreur nu eindelijk officieel is geboekstaafd, is een nieuw schandaal losgebarsten over de zelfverrijking van Pinochet tijdens zijn jaren als absoluut machthebber. De mythe dat de generaal er nooit op uit is geweest om zijn zakken te vullen, was van de zomer al doorgeprikt door de ontdekking van geheime bankrekeningen in de Verenigde Staten ter waarde van ongeveer acht miljoen dollar. Die schatting wordt fors opgeschroefd, nu blijkt dat Pinochet direct geld ontving van een handvol buitenlandse regeringen.

Het voorlopige lijstje: tussen 1974 en 1976 kreeg hij drie miljoen dollar op een rekening bijgeschreven van de VS, 2,5 miljoen van China, 1,5 miljoen van Paraguay, een miljoen van Spanje, een gezamenlijke transactie van Groot-Brittannië en China ter waarde van 2,5 miljoen, en een gecombineerde betaling van 3 miljoen dollar van opnieuw Groot-Brittannië, Brazilië en Maleisië. De betalingen werden omschreven als "commissie voor verleende diensten". Vermoed wordt dat die diensten vooral illegale wapenleveranties betroffen.

De cijfers zijn afkomstig van een commissie van de Amerikaanse Senaat die veronderstelde witwaspraktijken bij de Riggs Bank onderzoekt. Bij die bank heeft Pinochet veel van zijn rekeningen, de meeste onder valse namen of op naam van gefingeerde bedrijven. De bedragen kwamen boven water dankzij de verscherpte antiterreurwetgeving in de VS, die het de autoriteiten mogelijk maakt dieper te graven in verdachte banktegoeden. Toen de Riggs Bank vorig jaar in de problemen kwam, vroeg ze Pinochet om kwitanties voor zijn geldstortingen. Het Chileense ministerie van Defensie leverde die prompt onder de noemer 'reiskostenvergoedingen', wat de senatoren in de VS nog wantrouwender maakte.

Pinochet ontving de miljoenen van de Amerikaanse, Britse en andere regeringen op een moment dat hij niet alleen in Chili zelf een terreurbewind leidde, maar zich ook schuldig maakte aan internationaal terrorisme: een bomaanslag in Buenos Aires die zijn voorganger generaal Carlos Prats en diens vrouw het leven kostte, een aanslag met een autobom in het centrum van Washington waarbij de Chileense ex-minister van Buitenlandse Zaken Orlando Letelier om het leven kwam, en mislukte aanslagen tegen Chileense politici in Rome en Madrid.

Generaal Manuel Contreras, ex-chef van de Chileense geheime dienst Dina, herhaalde deze week in een interview dat de moorden op Prats en Letelier niet het werk waren geweest van zijn agenten, maar rechtstreeks waren uitgevoerd door agenten van de CIA. Tijdens de regering-Clinton hebben de Amerikanen hun betrokkenheid bij de aanslagen toegegeven.

Contreras, die al voor een aantal moorden is veroordeeld, heeft zich inmiddels van zijn oude chef Pinochet afgekeerd. De ex-dictator ontkent dat hij op de hoogte was van Operatie Condor, een samenwerkingsverband van de militaire dictaturen in Zuid-Amerika in de jaren zeventig om elkaars politieke tegenstanders uit te schakelen. Volgens Contreras voorzag hij echter jarenlang, dag in dag uit, zijn baas bij het ontbijt van inlichtingen.

Pinochet heeft tijdens een verhoor enkele maanden geleden gezegd dat hij niets wist van schendingen van de mensenrechten tijdens zijn bewind. Als die al hadden plaatsgevonden, dan waren dat excessen geweest van individuele militairen.

De huidige legerleiders in Chili hebben nu openlijk afstand genomen van die visie. Na de publicatie van het rapport over martelingen verklaarde legerbevelhebber generaal Juan Cheyre: "Het Chileense leger heeft de moeilijke maar onvermijdelijke beslissing genomen de verantwoordelijkheid die het als instituut toekomt te nemen voor alle strafbare en moreel verwerpelijke daden in het verleden. Nooit en voor niemand kan er enige morele rechtvaardiging zijn voor het schenden van mensenrechten."

Cheyre werd gevolgd door de bevelhebbers van de marine en de luchtmacht, wier voorgangers lid waren van de militaire junta van Pinochet. De laatste erkende dat "de verantwoordelijkheid altijd bij de bevelhebbers ligt". Zelfs Joaquín Lavín, burgemeester van de hoofdstad Santiago en leider van de partij van Pinochet-getrouwen, zag geen mogelijkheid meer zijn held te verdedigen: "Nooit, onder geen enkele omstandigheid, mag de staat zich schuldig maken aan folteringen."

Het Chileense Hooggerechtshof heeft inmiddels voor de derde keer op rij de onschendbaarheid van de ex-dictator opgeheven. Hij kan nu worden vervolgd voor de moord op generaal Prats, de Operatie Condor en voor belastingontduiking. Zelfs zijn kinderen houden niet langer vol dat hij onschuldig is.

Alleen zijn oudste zoon, Augusto Pinochet Hiriarte, heeft zich nog niet uitgesproken. Die raakte zelf begin jaren negentig in de problemen toen bleek dat het leger hem 3 miljoen dollar had betaald voor zijn bemiddeling bij de verkoop van wapens. Het proces tegen hem werd door de toenmalige president Frei "om staatsredenen" gestopt.

Maar zelfs over deze loyale zoon moet de hoogbejaarde ex-dictator zich zorgen maken: Augusto Pinochet Jr. staat deze week terecht wegens handel in gestolen auto's en het illegaal dragen van een wapen dat op naam van zijn vader staat.

Het officiële rapport over de martelingen tijdens het bewind van Pinochet is gepubliceerd op www.gobiernodechile.cl

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234