Zaterdag 31/10/2020

Achter de stemband

Een breed cultuurprogramma op een breed medium: 'Joos' bewijst dagelijks op Radio 1 dat het wél kan. Achter presentatrice Ruth Joos en haar programma zit een hecht team. 'Cultuur? Don't mention the C-word.' Lander Deweer

Op de redactie van Joos, naast een stapel boeken, staat een sanseveria. De tongen geel omrand, de punten spits, de aarde droog. Onder de sanseveria een radio. Een klassiek, bruin model waarlangs ooit de stemmen van Dean Martin en Harry Belafonte een Vlaamse huiskamer moeten zijn binnengeglipt. Beide attributen, hoe ongewild ook, vatten soepel de geest van het programma. In de tijd, maar tijdloos.

Heden beleeft Jooszijn derde seizoen, en als een geoliede machine dendert het over de radiogolven. Veel breder dan het cultuurprogramma dat het aanvankelijk was. "Don't mention the C-word", zal presentatrice Ruth Joos in de loop van dit verhaal zeggen. "De ambitie is intussen om 'cultuur-cultuur' zo veel mogelijk te vermijden."

Wat volgt is, vanuit het oogpunt van de verschillende raderen verteld, een poging om de geoliede machine te ontmantelen. Een verhaal langs Luc Millecamps en Google, ruggespraak en américain préparé.

Tom Hermans

'Forget Google, Ask Me'

Haast achteloos zegt hij het, net voor de deur van lokaal 4N14, in de lange duistere gang op de vierde verdieping van het VRT-gebouw, dichtklapt. "En tot op de quiz, misschien?"

Tom Hermans is, zelfs als hij stilzit, een wandelende encyclopedie. Met zijn 37 in volle Googletijden een levend anachronisme. Meer zelfs, voor Hermans zou Ruth Joos graag een gepersonaliseerd T-shirt laten ontwerpen, vertelt ze, met als opschrift 'Forget Google, Ask Me.' Zegt Joos, tot tweemaal toe, ook: "Tom en ik zijn onlosmakelijk met elkaar verbonden." Om lachend te nuanceren: "Allez, op professioneel vlak toch."

De invloed van Hermans blijkt ook vandaag meteen. Als na de ochtendvergadering beslist wordt om, in tegenstelling tot de oorspronkelijke planning, 'iets rond het verdwijnen van de kaarterstafel in de spelersbus van de Rode Duivels te doen', zegt hij, terwijl hij snel een aflevering van Belga Sport laadt: "Leuk, dan kunnen we 'Four Aces in A Row' draaien, van The Scabs."

En waaien de gedachten richting Michael Rasmussen, Josip Weber of Kraftwerk, steeds heeft Hermans het laatste woord. Bedachtzaam, hij is geen tafelspringer, maar onbetwist. Hermans, dus, is de externe harde schijf van Joos, de bedding van het broeinest.

Iets voor twaalven jaagt Frank Boeijen een tweet de wereld in. "In Brussel glimmen de straten. Straks naar Radio 1. Liedje spelen in programma 'Joos'. Groet van Frank. #liefdeenmoed

Ann Rootveld

'Meestal hoor ik het programma pas nadien'

Terwijl Tom Hermans zich in de avonturen van Josip Weber en Marc Degryse verdiept, schuift Ann Rootveld zachtjes een hoofdtelefoon over het haar. Over haar 'coupe guerre mondiale', zoals ze het later die dag zelf zal omschrijven. Rootveld zit rug aan rug met Hermans, en monteert haar reportage over Jack, een ex-gedetineerde die, vermomd als vertegenwoordiger, de vrijheid opnieuw te vriend wil maken.

Zegt de voormalige gevangene onder meer: "Achteraf bekeken heeft die gevangenisstraf mij deugd gedaan."

Kwart over elf gaat de reportage de ether in. Rootveld, echter, is op dat ogenblik druk in de weer. Neemt de telefoon, zucht en regelt een taxi voor professor Etienne Vermeersch, vandaag Joos-gast. Vanuit Gent, in een kruisgesprek, zal Vermeersch straks over Histoire D'O vertellen, maar na afloop moet hij meteen terug naar Wetteren gevoerd worden.

Rootveld: "De rush vlak voor de uitzending, en het moment dat we van de redactie naar de studio verhuizen, blijft het fijnste moment van de werkdag. Maar vaak horen we zelf niet veel van de uitzending, omdat we van alles aan het regelen zijn, zoals nu die taxi voor Etienne Vermeersch. Meestal beluister ik dus pas nadien, via de website, het programma van die dag."

Het is halverwege de uitzending als Jean Blaute twittert: "#joos #radio1 Etienne Vermeersch altijd boeiend en interessant vertellend. Hopelijk nog lang."

Wim Vangrootloon

'We zijn groot en belangrijk'

Van bij aanvang van de dag, van de avond voordien zelfs, als hij een lijst met geplande onderwerpen doorstuurt, tot de laatste handdruk is voelbaar: in het team van Joos speelt Wim Vangrootloon met het nummer tien.

'Producer Joos' prijkt onderaan 's mans mails. "Wim Vangrootloon is tevens een notoir jazzkenner, dramaturg en was een persoonlijke vriend van Ingmar Bergman", vertelt voorts Wikipedia.

Van Grootloon, dus, is de draaischijf van Joos. Hij stuurt de ochtend- en evaluatievergadering ("we moeten dringend eens iets over Groenland doen, gasten"), schuift Frank Boeijen subtiel een glas water toe, danst, spuit ideeën, schaaft ze bij, breekt ze af, bootst liedjes van Katastroof na, evalueert de afgelopen week, blikt vooruit.

En, bovendien: bij Vangrootloon is een kwinkslag nooit veraf. Zegt hij, bijvoorbeeld, net voor de start van het programma: "Mensen, stop de persen. We zitten boven de 1.000 deelnemers met onze Hitchcock-quiz. We zijn groot en belangrijk!"

Eén verzuchting, echter, die reeds vroeg in de ochtend weerklinkt. Wanneer om acht uur stipt de VRT-cafetaria de deuren opent, en vanuit alle hoeken van de gemoderniseerde nieuwsredactie koffie en troost gezocht worden, zegt Vangrootloon: "De américain hier is de beste die er is, maar let op: er blijven altijd van die vervelende brokjes vet tussen je tanden kleven."

Op de deur van de 'Joos'-redactie hangt een boodschap. "Het is hier wel Radio 1, het mag in orde zijn."

An Van Dael

'Een enorme aanwinst'

Twee gemene delers vertonen alle Joos-redactieleden. Een enorme werkkracht, en een grote liefde voor taal, tot in de kleinste details zichtbaar. Wie op de redactie van Joos een vaste telefoon van de haak tilt, ziet plots verschijnen, als was het een schijnbeweging van de spelling: 'Ruggespraak?'

Bij An Van Dael aan ijver geen gebrek, alvast. Zij is de benjamin van deze ploeg, geboren in 88, en is pas enkele maanden van de schoolbanken verlost. Als bevrijd van een loodzwaar juk belt, surft, schrijft, meldt ze gasten aan.

"An heeft hier vorig jaar een zeer goeie stage afgelegd", zegt Ruth Joos, "en nadien is ze kunnen blijven. Een enorme aanwinst. Een zeer accuraat, verstandig en

gemotiveerd meisje. Vrouw, moet ik zeggen."

Zoals Frank Boeijen vandaag zingt, live in de studio: "Overal bleef er iets achter van mij. Misschien wel een lied, in het hart van jou."

Ward Bogaert

'Mogen bellen met mijn grote jeugdheld!'

Afgelopen zomer maakte hij een fraai tv-debuut - Marc Didden gooide in zijn wekelijkse De Morgen-column met bloemen - maar Ward Bogaert is volbloed radioman. Vliegende reporter met grote voorliefde voor kleine verhalen.

"Gisterenmiddag ben ik op zoek gegaan naar kleine anekdotes over Louisville die de wereldgeschiedenis mee hebben beïnvloed", zegt hij tijdens de ochtendvergadering. "Thomas Edison, Cassius Clay, My Morning Jacket: ze hebben allemaal iets met de plek waar dit weekend (vorig weekend, red.) het WK veldrijden wordt gereden."

Vandaag is Bogaert jarig, fruittaart en ballonnen zijn z'n deel, maar met kinderlijk enthousiasme bokst hij een item over kaartende voetballers ineen. IJlings en in allerijl. Amper tien minuten voor hij op antenne moet, staat Bogaert in een aparte opnamestudio nog te bellen. Met Jan Ceulemans, Leo Van Der Elst, en Luc Millecamps.

Rood aangelopen zegt hij na afloop: "Toen ik vanochtend thuis vertrok, was ik ervan overtuigd dat het een rustige dag zou worden. Maar nu werd het toch nog nipt om alles op tijd in de uitzending te krijgen. Soit, ik heb mogen bellen met mijn grote jeugdheld, Luc Millecamps!"

Naast Etienne Vermeersch en Frank Boeijen ontvangt 'Joos' vandaag ook Ben Tesseur, 'creative director' bij Beast Animation, het productiehuis achter de succesvolle animatiefilm 'Oh Willy...'. Na het studiogesprek met Ruth Joos zegt Tesseur: "Ik kom hier eigenlijk wel graag. Je voelt meteen dat ze zich goed hebben voorbereid, en je krijgt de tijd om je verhaal te doen."

Ruth Joos

'Baby's, staan er voor volgende week boeken gepland?'

Presentatrice Ruth Joos, zoveel mag intussen duidelijk zijn, schittert bij gratie van haar medespelers. Topspits in topteam, tegelijk anker en boegbeeld van het programma.

Zij, immers, is de eerste die arriveert, om halfzeven reeds ("tenzij mijn huisgenoten er anders over beslissen"), en de laatste die vertrekt. Veelzeggend is haar laatste opmerking van de dag: "Baby's, staan er voor volgende week eigenlijk boeken op de agenda? Kwestie van mijn weekend een beetje te kunnen plannen..."

Eerst presenteerde Joos Mezzo, dan kwam Joos. Luisteren is wat ze al die jaren het liefste deed, meer nog dan zelf praten. En 'jij' zeggen. "Sommige gasten zijn intussen al zo vaak gepasseerd," zegt ze helemaal aan het begin van de dag, "Dat 'u' echt niet natuurlijk zou klinken."

Andere, onkreukbare basisregel van Joos: de gast moet scoren, niet de presentatrice. Zo dus ook vandaag. Er wordt gerustgesteld en gelachen, ingepikt en uitgeweken. Tot woorden een verhaal worden, en de gasten warm bedankt.

Joos: "Vaak klinkt het voor de luisteraar een stuk rustiger dan hoe het er hier in de studio aan toegaat. Vooral als er opeens nieuws binnenkomt, zoals de dood van Roger Raveel, is het flippen. Dan zit ik voortdurend op vier knoppen tegelijk te drukken, en krijg ik langs alle kanten instructies in mijn oren geschreeuwd. 'Rustig, Ruth, rustig', moet ik mezelf op zulke momenten de hele tijd toespreken."

Net voor het afronden van de aflevering kraakt plots, als een echo uit een ver universum, de stem van Wim Vangrootloon door de intercom. "Ruth, even om te zeggen dat jij eigenlijk wel een ongelooflijk goeie presentatrice bent." Joos, elke werkdag van 11 tot 13 uur op Radio 1.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234