Zaterdag 18/01/2020

Achter de maskers

Carnaval heeft vele gezichten. Terwijl de festiviteiten in Aalst bij ons voor maatschappijkritische lolbroeken nog een handige aanleiding zijn om bekend Vlaanderen een carnavaleske neus te zetten, leidt de aanloop naar de vastenperiode op sommige plaatsen tot potsierlijke verkleedpartijen en drinkgelagen. The Independent-redacteur John Walsh trok met een gek masker op de kruin naar Venetië en toetste er het historische opzet van carnaval aan de hedendaagse schertsvertoning aldaar.

Venetië

The Independent

John Walsh

Het koppel dat met trage, statige tred ter hoogte van de Rialtobrug langs het grote kanaal kuiert, is een bepaald fabelachtig gezicht. Er is niets meisjesachtigs of liefs aan de dame in het lange, glinsterende magenta kleed en haar met groene veren versierde haartooi, en al helemaal niets aandoenlijks aan de verticale jungle van gitzwarte haarkrulletjes die tegen haar gepoederde wangen bengelen. Ze lijkt nochtans het meest aardse wezen van Venetië: een twee meter lange courtisane die zich verenigt met de spichtige keizer aan haar zijde. Hij is ook groot, maar zijn lange, dure pij geeft zijn tengere gestel een onwerkelijk aanschijn. Eerlijk gezegd zou iedereen onwerkelijk lijken aan de zijde van zijn vrouwelijke gezelschap. Ze ziet eruit alsof ze hem zou kunnen savoureren als elfuurtje. Het gepeupel aan de kanaaloever zwermt opzij om hen door te laten; iedereen wendt het hoofd om dit ultieme Venetiaanse koppel aan te gapen. Haast per ongeluk bemerkt het publiek dat de vrouw eigenlijk een man is en het dandy heerschap in de verschrikkelijke kalkwitte pruik zijn vriendin...

Welkom op het Venetiaanse carnaval, waar dergelijke taferelen zich in sneltempo aandienen. Tegen de tweede zaterdag lijkt half Italië in de stad rond te krioelen. Van de Arsenale tot de Accademia lijkt er geen doorkomen aan tussen de clowns, troubadours, narren, lichtekooien en harlekijnen. Uitermate chic is het klassieke bautakostuum: een doornige hoed, een wit masker met wrede, uitstekende kin en een kilometers aanslepende mantel. Je moet al een reus zijn om het te dragen, maar het is verdomd gedistingeerd. De moedigste keuze is de Dottore della Peste-look, een lang masker dat eruitziet als de potsierlijke snavel van een neushoornvogel. Na een tijdje raak je geconditioneerd en hoef je het niet meer te besterven van de schrik telkens wanneer die bizarre verschijningen je tegemoet waaien in de winterse lucht en de wazige mist uit het kanaal. Haal maar eens diep adem, denk je bij jezelf, dit zijn carnavalisten, geen door Hieronymus Bosch geïnspireerde boeven.

De feesters doen er echter een tijdje over om op gang te komen. De donderdagavond van mijn aankomst (tijdens een staking van de gondeliers) liep er letterlijk geen ziel over de straten aan het San Marcoplein. Het enige geluid kwam van het gerasp van de wielen onder mijn koffer door de kille achterstraatjes liep, op en af schaars verlichte bruggetjes en door smalle steegjes op zoek naar mijn hotel. Waar was iedereen? Om middernacht kwamen een paar verdwaalde pretmakers langs in de pianobar naast het gerestaureerde operagebouw La Fenice. Hun gezichten waren aan één kant beschilderd met krulletjes rond het linkeroog. Tegen enen, wanneer de orgelspeler zich aan het werk van Barry White had gezet, verscheen mij het eerste masker, vrouwelijk, met groene franjes omzoomd.

Vrijdag had ik tegen de middag al verschillende buikige jongemannen gezien met malle hoedjes en rood-geel gestreepte armen die alle kanten uit slingerden. (Ze hadden evengoed de woorden 'ik ben een volslagen idioot' op hun outfit kunnen borduren). Op het Campo San Polo gooiden kinderen verkleed als Batman, Robin Hood, lieveheersbeestje of heks confetti naar elkaar. Op het Campo Silvestro liepen een paar kleine dikke feeën te schreeuwen, gevolgd door een ouder met een krokodilachtige haartooi. Elegante, gebruinde Italiaanse vrouwen schreden voorbij in bontjas en met een masker waaronder een witte sliert bengelde als was het bevroren snot. Maar het duurde tot zaterdag vooraleer de massa toestroomde en de uitbundige verkleedpartijen begonnen. De kostuums kunnen behoorlijk beangstigend zijn. Een lange gozer in een volledige bauta-uitrusting die brommend naast je komt staan, is een bepaald onaangename ervaring. Het werpt je meteen terug naar de Middeleeuwen, toen paranoïde gelovigen zowat overal de antichrist zagen opduiken. Het voelt al even beangstigend een vijftal hermafrodieten te ontmoeten aan een tafeltje op het San Marcoplein. Ze zijn gehuld in gouden bladmetaal en de ooggleuven van hun maskers zijn gevuld met spiegeltjes, hun uitdrukkingsloze ogen op mij gericht. Houden ze een theekransje? Zijn ze een zingend mannenkwintet? Betreft het een speciale eenheid van de carabinieri? Of zijn ze gewoon een stelletje heimelijke exhibitionisten? Het blijkt dat laatste te zijn. Overal om me heen komen mensen aan uit de stad om zichzelf enkele uurtjes tentoon te stellen.

Voor de maskerwinkels in de buurt van San Marco of San Polo kun je je nauwelijks verroeren. De maskers zijn meer dan uitdrukkingsloze gezichtjes van papier maché. Sommige zijn verbazend uitgebreide fantasieën van gezichten, overdadig gedecoreerd met groene bladeren van orchidee-achtige wilde bloemen en gekke toeters in oranje en paarse tinten. Andere zijn chic en minimalistisch, een filigraan van zilver, gedrapeerd als een vlindervleugel op de wang van een engelachtig gezichtje. De mooiste Dottore della Peste-maskers vind je bij Ca'Macana Venezia in het Dorsoduro-district. Zij maakten ook de maskers voor Eyes Wide Shut van Stanley Kubrick. Je zou kunnen vermoeden dat het hedendaagse carnaval zo zijn eigen integriteit en imago heeft, maar dan heb je maar half gelijk. De pretmakers zelf hebben overschot aan smaak, maar de organisatoren van het moderne festival hebben een behoorlijk kleurloos en clichématig beeld van vermaak. Dit jaar staat het carnaval in het teken van het thema 'Oriënt Express', waarmee de stad vaag zijn oude betrekkingen met het Verre Oosten wil celebreren. Daarvoor werden Indiase, Japanse, Chinese en Thaïse muzikanten en acrobaten uitgenodigd. Vooral de Indiase performers putten zich uit in een eindeloze reeks straatoptredens. "Ik denk dat ze dit jaar Chinese en Idiase acts hebben gekozen", fluistert iemand in mijn oor, "omdat zowel de muzikanten als de instrumenten zo goedkoop zijn." Tegen zes uur 's avonds, wanneer ik ben verpletterd tussen de 70.000 mensen die naar een kilometers lange processie van middeleeuwers, jongleurs en verklede rariteiten staan te kijken, begin ik te denken dat authenticiteit ook niet alles is. Het carnaval is misschien een lange stoet zelfbewuste archaïsmen, maar de energie van dit hectische exhibitionisme is onvervalst.

De kostuums kunnen behoorlijk beangstigend zijn, als een visioen van Hieronymus Bosch

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234