Zondag 26/06/2022

achter Braziliaanse tralies

Het vinnige favelas-portret Cidade de Deus brak vorig jaar records in de Braziliaanse bioscopen, maar nog beter deed Carandiru, Hector Babenco's verfilming van de bestseller Estação Carandiru (Station Carandiru). In dat getuigenisboek vertelt kankerspecialist Drauzio Varella over het leven van de gevangenen in het detentiecentrum van São Paulo.

Carandiru is niet zomaar een gevangenis. Het is het grootste penitentiaire complex van Latijns-Amerika, een chaotische en in paviljoenen onderverdeelde stad-in-de-stad met zijn eigen regels, wetten, hiërarchie en codes, en waar samengeleefd moet worden in schrijnende omstandigheden door gebrekkige sanitaire, structurele en medische voorzieningen.

Normaal is er in dat strafcentrum plaats voor 3.200 gedetineerden, maar in de staat São Paulo worden dagelijks 800 mensen gearresteerd, meestal in verband met drugsdelicten, en vanwege de 7.000 gevangenen die er zaten opgesloten, had Carandiru de reputatie de meest overbevolkte gevangenis te wereld te zijn. Had, want het complex werd twee jaar geleden gesloopt en tot een park met kunstfaciliteiten en een klein museum omgebouwd.

Het waren immers niet alleen die onaanvaardbare hygiënische toestanden die een smet op het gevangeniscomplex hadden geworpen. Er was ook de beruchte 2 oktober 1992, een dag die inmiddels te boek staat als de Slachting van Carandiru, toen de militaire oproerpolitie een opstand bloedig onderdrukte, waarbij er 111 gevangenen werden gedood, volgens Amnesty International een van de gruwelijkste incidenten ooit door de organisatie in Brazilië opgetekend. Het is precies dat bloedbad dat het laatste halfuur van Carandiru domineert, maar door de manier waarop die slachting in beeld wordt gebracht, verliest dit zowel tragische als komische drama, dat vorig jaar in Cannes in competitie werd gepresenteerd, veel van zijn krediet.

Auteur Varella is een persoonlijke vriend van Babenco, de tot Braziliaan geneutraliseerde joods-Argentijnse cineast die in 1981 doorbrak met het buñueliaanse straatkinderenportret Pixote en die na het succes van het psychologische gevangenisdrama Kiss of the Spider Woman (1985, met Oscar en een Cannes-bekroning voor William Hurt) naar Hollywood trok. De reden waarom de artistieke activiteiten van Babenco (1946) de laatste jaren op een laag pitje stonden, was lymfatische kanker, waarvoor hij behandeld werd door dokter Varella. Op die manier kwam Babenco in de ban van de gevangenisverhalen van Varella en hij moedigde hem aan om ze ook in boekvorm te publiceren.

De figuur van Varella (rol van Luiz Carlos Vasconcelas) wordt in Carandiru (het naar westerse normen relatief bescheiden budget van om en bij de 4,5 miljoen euro maakt er de duurste Braziliaanse film ooit van) als een passieve verbindingsfiguur gebruikt, want zonder dat het dokterspersonage echt dramatisch is ontwikkeld, fungeert het als een soort klankbord en bindmiddel tussen de 26 personages. Door dat groot aantal en stuk voor stuk boeiende en memorabele personages, vertrekt Babenco van een op Short Cuts van Robert Altman geïnspireerde mozaïekstructuur, die feilloos werkt.

Dat levert enerzijds een vrij klassiek gevangenisdrama op met allerlei situaties en gewelddadige conflicten zoals we die kennen van andere films die achter de tralies zijn gesitueerd, anderzijds evolueert Carandiru bij momenten ook tot een bont exotisch misdaadepos. Door het gebruik van flashbacks, kleurrijke vignetten in de lijn van Cidade de Deus, komen we immers te weten waarom en hoe deze niet altijd even schuldige misdadigers of gedetineerden in dit broeierige wespennest zijn beland, waar sommigen zelfs celruimte van medegedetineerden moeten huren willen ze slapen in de sowieso al overbevolkte cel. Dankzij onder meer die flashbacks heeft de film een verrassend opgewekte toon en kan hij omschreven worden als een geslaagde mix van getuigenisdrama en typische Braziliaanse telenovela (soap).

Geleidelijk sluipt er echter enige pathetiek in de film, onder meer in het personage van de zich tot de religie bekerende leider Dagger, en begaat Babenco de vergissing om van het laatste halfuur van zijn film, dat volledig gaat over die bewuste slachting, sociale agitatiecinema te maken, die gedateerd overkomt.

Luc Joris

HH

VERTOLKING Luiz Carlos Vasconcelas, Milhem Cortaz, Milton Gonçalves, Ivan de Almeida, Ailton Graça, Maria Luisa Mendonça REGIE Hector Babenco GENRE Gevangenisdrama LAND Brazilië/Argentinië SPEELDUUR 148 minuten

KORT SAMENGEVAT

Energiek humanistisch gevangenisepos waarin regisseur Hector Babenco het op ware feiten gebeurde verhaal brengt van de Slachting van Carandiru, een door de militaire politie bloedig onderdrukte opstand in het grootste gevangeniscomplex van Latijns-Amerika, een chaotische, overbevolkte hel waar kruimeldieven, drugsverslaafden en moordenaars langs elkaar in open cellen leven.

Tragi-komisch drama verliest veel krediet door manier waarop bloedbad in beeld wordt gebracht

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234