Vrijdag 15/01/2021

Acht Belgische en acht Amerikaanse kunstenaressen in dialoog over positie van vrouwen in conflictregio's

Vrouw tussen slachtoffer en vredestichter

In het Chelsea Art Museum in Manhattan loopt een expo waarin zestien vrouwelijke kunstenaars zich bezinnen over de rol en positie van vrouwen in een wereld van oorlog en sociale conflicten. De expo is een Belgisch initiatief en kwam tot stand met steun van het Belgische ministerie van Buitenlandse Zaken.

door Tom Ronse in New York

New York l Acht Belgische en evenveel Amerikaanse kunstenaressen gaan in UN-SCR-1325 de dialoog aan. Daarin staat de vrouw als slachtoffer in conflictgebieden centraal, die evenwel ook een belangrijke kracht voor verandering kan zijn.

De tentoonstelling draagt de naam UN-SCR-1325, voluit United Nations Security Council Resolution 1325. Die verwijst naar een resolutie die in 2000 door de VN-Veiligheidsraad werd goedgekeurd. Het was de eerste keer dat de raad uitdrukkelijk de rol van vrouwen erkende als slachtoffers van conflicten maar ook als vredestichters. De resolutie riep de VN-lidstaten op om de participatie van vrouwen in het oplossen van conflicten te versterken en de nodige stappen te ondernemen om hen te beschermen. Hoe het sindsdien met de toepassing van die resolutie gaat, kunt u lezen op de nieuwspagina's. De berichten uit Oost-Congo, Darfur en Afghanistan zijn weinig bemoedigend. Dat maakt een tentoonstelling zoals deze des te relevanter.

Het initiatief kwam van twee Belgische vrouwen, Yasmine Geukens en Marie-Paule De Vil, galerijhoudsters in Knokke en Anwerpen. Het was in hun galerij in Antwerpen dat vorig jaar een eerste versie van UN-SCR-1325 werd getoond, met werk van acht Belgische kunstenaressen. Diezelfde acht zijn opnieuw te zien in het Chelsea Museum maar nu in het gezelschap van acht Amerikaanse vrouwelijke artiesten (negen eigenlijk, er is een duo bij). Het Amerikaanse luik werd samengesteld door Jan Van Woensel, een Vlaming die aan New York University kunstfilosofie en kunstkritiek doceert en intussen naam maakte als onafhankelijke curator.

Kofi Annan

De organisatoren benadrukken dat de werken niet zomaar de resolutie illustreren maar "kritische momenten van sociale en psychologische kortsluiting en ontwrichting" onderzoeken. In hun uitnodiging citeren ze de vorige VN-secretaris Kofi Annan: "Vrouwen lijden niet alleen disproportioneel in conflicten, ze zijn ook de sleutel tot de oplossing ervan". De tentoonstelling wil tonen hoe vrouwen in een conflictsituatie "een belangrijke kracht voor verandering" kunnen zijn. Een ambitieuze doelstelling, die niet in alle werken even doeltreffend wordt ingevuld.

De vrouw als slachtoffer is een eeuwenoud thema in de kunst maar zelden is de mater dolorosa zo aangrijpend getoond als in Berlinde De Bruyckeres Marthe. Het beeld, een osmose van een afgepeigerde vrouw en een stervende boom, is een van de blikvangers. Net als de kleine Eve van Sofie Muller, een wit beeld van een jong meisje wier onschuld doet denken aan een kindje Jezus. Maar in plaats van te zegenen, tekent het kind met bloed cirkels op de muur. Vicieuze cirkels waar niet uit te ontsnappen valt, suggereert Muller, waarvoor de vrouw met haar bloed betaalt.

Wel slachtoffer, niet onderworpen

Even hard is de boodschap van Adrian Pipers spiegel. De vrouw die erin kijkt, misschien om zich mooi te maken, leest in haar reflectie: "Everything will be taken away". Jen DeNike hekelt de positie van de vrouw als lustobject met een piepkleine bikini in solide goud, met bijbehorende keten om de draagster aan de muur te kluisteren. Ook Cindy Wrights bijna hyperrealistisch geschilderd zelfportret toont de vrouw als lijdend voorwerp, slachtoffer van het christendom, wiens symbool, de doornen kroon, haar nek omklemt en doet bloeden. Maar al is ze slachtoffer, onderworpen is ze niet. Uitdagend en zelfbewust staart ze terug. In Grossstadt, een schilderij van Kati Heck, zijn de vrouwen geen slachtoffer meer. Ze drijven de spot met de manier waarop ze door mannen - in dit geval Otto Dix, wiens gelijknamige werk Hecks doek inspireerde - worden voorgesteld.

Ook het werk van Kathleen Hanna en Becca Albee is niet van humor gespeend. Zij stuurden e-mails naar vierhonderd vrouwen met de vraag: wat heb je dagelijks bij je dat je een gevoel van veiligheid geeft? Ze kregen tweehonderd reacties en selecteerden op basis daarvan een aantal objecten (van paraplu tot meditatieboekje), die in toonkasten te zien zijn.

De meeste Amerikaanse bijdragen aan de expo gaan niet zozeer over het onrecht dat vrouwen wordt aangedaan dan wel over communicatiemoeilijkheden en inspanningen om ze te overkomen. Zo is er een cirkel van zwart-witfoto's waarin Jen DeNike met semafoorvlaggen de vraag spelt: 'What do you believe in?' Opvallend zijn ook de mooie tekeningen van Marlene McCarty waarop gorilla's met gebaren communiceren. Zo te zien berggorilla's, die zelf ook ook slachtoffer zijn van de oorlogen in Oost-Congo. De opbrengst van de eerste UN-SCR-1325-tentoonstelling ging naar de opvang van vrouwen die in die oorlogen verkracht werden (de tweede brengt geen geld in het laatje, integendeel). Hun pijn ontbreekt hier wat. Dit is een boeiende, geslaagde expo maar we dromen van een derde luik, waarin ook acht vrouwelijke artiesten uit landen waar oorlog een dagelijkse realiteit is een bijdrage leveren.

UN-SCR-1325 in The Chelsea Art Museum, 556 West 22 Street (bij 11th Avenue), New York. Tot 11 april.

Boeiende expo, maar de pijn van vrouwen in Oost-Congo ontbreekt

n Het aangrijpende Marthe van Berlinde De Bruyckere.

n Eve van Sofie Muller.

n Bikini in goud van Jen DeNike.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234