Donderdag 04/06/2020

Achilleus in de hiel geraakt

wereldpremière van 'achilleus', een opera voor jongeren van wim henderickx

opera

Men zegt soms dat opera voor jongeren een moeilijk genre is. Bij het einde van Wim Henderickx' nieuwe opera voor jongeren Achilleus vraag je je af of het wel een genre is. Henderickx heeft muziek geschreven die soms heel mooi en lyrisch is, soms agressief en helder en soms op de rand van het belachelijke. De achilleshiel ervan lijkt dat hij te veel aan jongeren heeft gedacht.

Eigenlijk is het verhaal van Achilleus rechttoe rechtaan: in enkele scènes worden de beslissende momenten uit de Trojaanse oorlog erdoor gedraaid, van de toorn van Achilleus tot het paard van Troje.

De tekst is zeer sterk als hij harde waarheden pseudo-naïef in enkele eenvoudige woorden vat en balanceert op de rand van het lachwekkende als hij verheven taal mengt met voor de hand liggend rijm en nieuw-Nederlands jargon (Afrodite over de wapenrusting van Achilleus: "Ik wil niet dat Achilleus zonder zit / en laat een nieuwe maken bij de godensmid"). Zulke valkuilen hoeven bij een operalibretto niet dodelijk te zijn; de componist kan ze zelfs naar bijzonder efficiënte momenten ombuigen. Henderickx doet dat soms maar niet altijd. Dat ligt eraan dat hij grote gedeelten van de dialoog ("voor de duidelijkheid") als recitatief heeft geschreven met telkens een karakteristieke cadens op het einde van een vers. Afgezien dat zulks een foute Nederlandse declamatie imiteert, accentueert het uiteraard nog het knulligste rijm.

Een grotere lyrische boog, zowel op het kleinere plan als in de grote structuur, zou er een groter werk van hebben gemaakt en tegemoet gekomen zijn aan de drang van elke operaganger - en zeker de jongere - naar intuïtieve structurering. Telkens Henderickx dat grote, lyrische gebaar bovenhaalt, krijgt de opera drive.

Dat neemt niet weg dat een aantal scènes, vooral soloscènes, bijzonder mooi geschreven is en dat de orkestratie - nochtans voor een beperkt ensemble van elf musici, uitstekend gedirigeerd door de jonge Vlaming Michel Tilkin, die hiermee een opmerkelijk debuut maakt in de opera - van grote handigheid, vakkennis en inventie getuigt. Ook het elektronische gedeelte van de partituur is knap en efficiënt, vooral wanneer het zich over en naast de gespeelde muziek plaatst.

Het is erg spijtig dat de regie van Jacob F. Schokking de zwakke kanten van het stuk accentueert en voorbijgaat aan de sterktes: de relatie tussen liefde en dood, de mannenvriendschap, de uitzichtloosheid van het gebeuren. De kostuums en de personenregie zijn karikaturaal, precies een van de aspecten van de partituur die men beter had verdoezeld. Schokkings enige sterkte lijkt te liggen in de integratie van video in het gebeuren. De beelden van Jens Tang zijn goed gemaakt en suggestief maar had men beter in de ruimte kunnen integreren. Zo slaagt Schokking er niet in het grote lege operatoneel zinvol te vullen, wat nog versterkt wordt door de magere belichting. De interventies van het kinderkoor zijn draaglijk zolang ze simpel zijn; de vreugdedans op het einde is dat al minder. Ook hier mag men zich afvragen hoeveel sterker iemand met de instelling van een Alain Platel gestalte had kunnen geven aan dit cruciale onderdeel van de opera, dat met zijn vermeende naïviteit maar keiharde inhoud de gruwel pas volledig maakt. Het is niet eenvoudig om een volledig Nederlandstalige cast voor een opera te verzamelen. Dat in acht genomen, is de kwaliteit van de zang hoog.

Als geheel laat de productie een onaffe indruk achter. Er lijkt zo veel aan "de jongeren" gedacht dat "de opera" al eens vergeten werd. Wie ooit de Toverfluit heeft gezien, weet dat toegankelijkheid en complexiteit, ingewikkelde boodschappen en jeugdig elan geen tegenstellingen hoeven te zijn. Henderickx heeft een muzikale taal die iedereen kan aanspreken; misschien moet hij zich nu maar eens onbezorgd maar zelfkritisch op een opera voor iedereen storten. (SM)

Wat: Achilleus van Wim Henderickx (libretto Imme Dros) Wie: Solisten, kinderkoor en leden van het Symfonisch Orkest van de Vlaamse Opera, Michel Tilkin. Regie: Jacob F. Schokking. Coproductie De Vlaamse Opera - HETPALEIS - Muziektheater Transparant Waar en wanneer: Antwerpen, Vlaamse Opera. Nog voorstellingen op 19 en 22 maart om 20 uur; schoolvoorstellingen op 18, 20 en 21 maart om 14 uurOns oordeel: Henderickx' partituur paart sterke, lyrische kanten aan enkele zwaktes in de structuur en de dictie; de regie beklemtoont de zwakke kanten en gaat voorbij aan de sterke.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234