Woensdag 29/01/2020

'Ach, de smaakpolitie mag zeggen wat ze wil'

Volgende week trapt het Theaterfestival af. De jury selecteerde veertien markante voorstellingen, maar vooral de naam van de voorzitter zorgde voor geknetter in de culturele hoofden. Crooner Helmut Lotti, aan het hoofd van een theaterjury? Inderdaad. Et alors?

Eerlijk: ook wij trokken de wenkbrauwen op toen het bericht over Lotti's voorzitterschap binnenliep. Maar ook de man zelf was, zoals hij het uitdrukt, flabbergasted. Lotti: "Maar tegelijkertijd ook dolgelukkig. Er wordt al zoveel gepolariseerd tussen de 'hoge' en de 'populaire' cultuur. Wellicht zijn er mensen die uitsluitend thuishoren in de ene of de andere wereld, maar dat zijn de uitersten. Daartussen zit een enorm segment aan publiek dat openstaat voor veel verschillende dingen. Een deelverzameling aan mensen met een brede kijk. En die deelverzameling wordt steeds groter, heb ik de indruk."

Hoe komt het dat de perceptie over Helmut Lotti moeilijk matcht met het Theaterfestival?

"Deels omdat die perceptie door de media in stand wordt gehouden - ook de media delen zichzelf op in 'kwaliteitsmedia' en 'populaire media'. Deels ook omdat het bijsturen van perceptie eindeloos traag gaat. Het duurt jaren voor mensen de knop in hun hoofd hebben omgedraaid. Een publiek heeft een bepaald verwachtingspatroon, en wie daar tegenaan schopt veroorzaakt een schok - de eerste keer dat Bob Dylan een elektrische gitaar vastpakte werd er 'Blasphemy!' geroepen.

"Ik ben al jaren geleden weggeëvolueerd van het schlagergenre. Het is een hoekje waarin ik me nooit echt thuis heb gevoeld, en ik heb dat ook nooit onder stoelen of banken gestoken. Mijn laatste Nederlandstalige plaat ('Mijn hart & mijn lijf' uit 2013, EC) neigt bij momenten naar rock, met zelfs wat vieze gitaren. Veel mensen blijken die plaat moeilijk te kunnen plaatsen. Logisch: ik ben ook niet te plaatsen, ik kan mezelf niet eens plaatsen, omdat ik altijd doe waaraan ik op een bepaald moment nood heb. Dat is wat een artiest moet doen."

Bestaat de kloof tussen de kunsten en de populaire cultuur nog steeds?

"Ik geloof in ieder geval niet in hoge of lage cultuur, ik geloof in goede of slechte smaak. In elk genre bestaan er platte, goedkope en slecht gecomponeerde liedjes. Onlangs nog hoorde ik een accordeonist - toch een instrument dat je associeert met het levenslied - de 'Toccata & fugue' van Bach uit zijn instrument toveren. (raakt op dreef) The Number of The Beast van Iron Maiden: die plaat is compositorisch, zangtechnisch, qua ritmes gewoon... groots.

"Als er al grenzen zijn tussen hoog en laag, dan zie ik ze niet. En ik zie rond mij steeds meer mensen die er zo over denken. Ik heb dit jaar in enorm veel theaterzalen gezeten, en ik heb daar vooral respect en warmte ervaren. Mensen als Sidi Larbi Cherkaoui of Alain Platel hebben me trouwens altijd al met open armen ontvangen.

"Laat de smaakpolitie maar zeggen wat ze wil. Een artiest moet zich daar niets van aantrekken."

Wat met het beleid? Mensen als Jan Lauwers en Anne Teresa De Keersmaeker genieten vanzelfsprekend erkenning als cultureel ambassadeur, terwijl jij wellicht in meer landen getoerd hebt, en met groter succes. Steekt dat niet?

"Neen, ik begrijp dat, want er is een cruciaal verschil tussen die mensen en mezelf. Ik heb weliswaar veel platen verkocht en wereldwijd succes gehad, maar ik ben geen scheppend kunstenaar. Ik ben een entertainer. Mijn grootste troeven zijn mijn stem en mijn talent om een publiek te entertainen. Dat ik dus geen uithangbord ben voor 'de kunsten' in Vlaanderen vind ik niet abnormaal. Ik ken mijn plaats wel, hoor."

Het afgelopen jaar bezocht de theaterjury zo'n 489 voorstellingen. Hoe beslagen ben jij op het ijs gekomen?

"Ik had vooral ervaring met dans: sinds ik in Antwerpen woon hebben mijn vrouw en ik een abonnement in deSingel. Ik ben ook blij dat er redelijk wat dansvoorstellingen in de selectie zitten - Tauberbach van Alain Platel vond ik fenomenaal. Dans heeft me altijd al aangetrokken; ik was als kind al zot van ballet en ik keek naar alle films met Fred Astaire. Met theater had ik wat minder ervaring - op dat vlak is het afgelopen jaar wel een bad geweest."

Bij je recentste plaat hoort nochtans een videoclip waarvoor een van Vlaanderens theatrale buitenbeentjes tekende: Abattoir Fermé.

"Ik kende het theater van Abattoir Fermé al een tijdje. De samenwerking voor de clip is gegroeid uit een combinatie van die kijkervaring met wat zich een aantal jaar geleden in mijn hoofd afspeelde. Al mijn vorige cd's hadden steeds iets vrolijks en lichts. Op die nieuwe plaat voelde ik de nood om verhalen te vertellen over hoe ik me op dat moment voelde - en er zaten wel wat donkere gedachten in mijn hoofd."

Zo donker als het theater van Abattoir Fermé? Zorgwekkend, Helmut.

"Het was een neerschrijven van een soort midlife, van de twijfels die ik op dat moment in mijn leven doormaakte - is dit het nu? -, van het gevecht tegen een burn-out en tegen de frustraties over wat in mijn leven anders is gelopen dan ik wilde. In het theater, en zeker bij Abattoir, had ik ervaren dat het toegestaan is om diep te graven in die gevoelens, en daarover iets te vertellen. Kunst is toch een spiegel, hè, het gaat toch altijd weer over het beestje mens en zijn verhouding tot de wereld. Ik heb op Mijn hart & mijn lijf de vrijheid genomen om in die spiegel te kijken."

Zijn er nog inzichten die je meeneemt uit de theaterwereld?

"Ik heb me het afgelopen jaar vaak verwonderd over de traagheid die dat medium zich kan permitteren. The Dog Days Are Over van Jan Martens: dat is zo minimaal, maar net op het moment dat je begint te denken 'wat zit ik hier eigenlijk te doen?' wordt het écht interessant. Soms moet je je publiek dwingen om traag te zijn. In de muziek kan dat nauwelijks meer: alles moet samengeperst worden in liedjes van drie minuten."

Zullen er gevolgen zijn voor je eigen werk?

"(denkt na) Sowieso kan ik die voorstellingen, die ervaringen niet meer uit mijn geheugen wissen, dat is allemaal bagage geworden. Ik kan niet meer terug naar wat ik vroeger deed. Die evolutie was al langer aan de gang, maar na dit jaar weet ik dat wel zeker. Anderzijds ben ik ook geen scheppende kunstenaar die enkel zijn eigen inspiratie volgt. De echte kunst is om de middenweg te vinden. Mijn volgende plaat zal wellicht niet meer zo donker zijn als Mijn hart & mijn lijf - maar het zal toch ook geen vrijblijvend entertainment zijn. Ik kan niet meer zomaar iets doen - er moet een onderstroom steken in mijn muziek."

In aanloop naar de verkiezingen leende je je gezicht aan de campagne 'Ik kies voor kunst'. Je bent duidelijk niet bang om dat K-woord in de mond te nemen.

"Waarom zou ik? Kunstenaars zijn dromers, en het zijn de dromers die de wereld veranderen. Jules Verne schreef 20.000 mijlen onder zee terwijl er nog geen duikboten bestonden: visionair. En neen, dromen levert niet onmiddellijk geld op, het heeft geen directe functie. Maar als we kunst gaan bekijken als iets dat moet opleveren, zijn we verkeerd bezig."

Het regeerakkoord dat nu voorligt dreigt nogal wat dromers droog te leggen.

"Ik begrijp daar eerlijk gezegd niets van. Ik was op vakantie in Oman, daar is een sultan aan de macht die niet anders doet dan scholen bouwen - hij laat zelfs kinderen uit ver gelegen gebieden met een helikopter naar school vliegen. Een van de departementen die hij persoonlijk leidt is cultuur, want een land wordt bepaald door zijn cultuurbeleid, vindt hij. Daar kunnen wij een puntje aan zuigen (buigt zich naar de microfoon) met onze gevechtsvliegtuigen."

Hoe schat je de toekomst voor de culturele sector in?

"Misschien ben ik naïef, maar ik denk dat de dromers altijd gaan opstaan. Nee, ik dénk dat niet: ik ben ervan overtuigd."

Het Theaterfestival, van 4 tot en met 14 september in deSingel. www.theaterfestival.be

---

Een greep uit het Theaterfestival

Van den vos

Toneelhuis, Muziektheater Transparant, Solistenensemble Kaleidoskop / FC Bergman en Liesa Van der Aa

Jury: "Met deze krachttoer bewijst dit stelletje lefgozers dat ze eigenhandig een nieuw, visueel zinderend hoofdstuk aan onze theatergeschiedenis schrijven."

Tauberbach

Les ballets C de la B & Münchner Kammerspiele / Alain Platel

Jury: "Eerbetoon aan de schoonheid van de lelijkheid op indringende manier."

The dog days are over

JAN & ICKamsterdam / Jan Martens

Jury: "Een adembenemende trip. Naar afzien kijken, is ook afzien. En inzien? Inzien dat we snel door het leven jagen."

Garry Davis

Marjolein Van Heemstra / Ro Theater & Frascati

Jury: "Onversneden engagement dat door zijn meesterlijk guitige theaterverpakking raakt, prikkelt en amuseert."

Notallwhowanderarelost

Benjamin Verdonck / KVS & Toneelhuis

Jury: "Less is more. Verdonck dwingt verwondering af met deze fantasie- prikkelende ode aan de traagheid."

Olga

De Koe

Jury: "Theaterfeest van twee uur met het DNA van De Koe en het hart van Tsjechov."

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234