Maandag 24/01/2022

Ach, de notarisklerk was gewoon een beetje overwerkt

'Misschien was ik beter wat vroeger met pensioen gegaan.' De zucht van René Foubert, notaris in ruste in het Waalse Tamines, was op zijn plaats. Minstens 1.310 officiële aktes, van testamenten tot schenkingen, met zijn signatuur blijken vol fouten te staan en dus nietig. De notariswereld probeerde het schandaal toe te dekken, maar dat was buiten een 75-jarige weduwe gerekend. Raymonde Degand: 'Dan had hij maar niet zo misprijzend moeten doen.'

Peter Goris

Een bescheiden rijhuis in Auvelais, een gemeente pal in het midden tussen Charleroi en Namen. Een grijze arbeidersbuurt waar een verweerde witte gevel bijhoort. Geen deurbel, kloppen op het raam is de regel. Een stevige dame doet open. Strenge blik, even brede glimlach. "Kom binnen. Want ík heb niets te verbergen." Waarop ze meteen naar achteren verdwijnt. Om terug te komen met een 'verse' blouse. Haar chique blouse. Ze zet zich in haar krappe living, enkel opgefleurd door een blinkende flatscreentelevisie. "Iets drinken?" Een blik Carapils wordt aangerukt.

Raymonde Degand mag dan wel 75 jaar oud zijn, ze is geen dame om zonder handschoenen aan te pakken. Het afgelopen jaar kreeg ze een bijnaam in de buurt: Raymonde la Terrible. "Ach, dat is wat overdreven", zegt ze blozend. "Maar ondanks mijn leeftijd ben ik wel nog altijd een dynamische vrouw, zoals dat heet. Gehard door het leven. Niets heb ik zomaar gekregen. Ik heb tot mijn 72ste gewerkt, voor mijn twee kinderen en mijn man. Alles is hier al die jaren op mijn schouders terechtgekomen. Ik heb geleerd om niet met mij te laten sollen." Zeker niet door een notaris, die niet alleen bijna de nalatenschap van haar vorig jaar overleden man had verknoeid maar ook van honderden anderen in de streek. "En dat geklungel op de koop toe ook nog eens weglachte en er graag zo snel mogelijk over wilde zwijgen?", briest Raymonde.

Haar verhaal, en dat van minstens 1.309 anderen, begint al eind jaren zeventig. Na enkele jaren huwelijk met Joseph, haar tweede echtgenoot, zit hun relatie in "een dipje". Als haar schoonmoeder komt te overlijden dient haar man zonder medeweten van Raymonde in 1980 een eigenhandig geschreven testament in bij notaris René Foubert. Met een harde boodschap: bij zijn overlijden zal zijn vrouw niets erven! "Van dat testament wist ik niets, nee", zucht Raymonde. "We hebben ook onze problemen gehad, hoor. Dat testament heeft hij laten opstellen na de dood van zijn moeder, om zijn geld, dat van zijn moeder dus, binnen hun familie te houden."

Gaandeweg herstelt de liefde echter. En biecht Joseph het bestaan van het testament op. In 1997 stapt het koppel naar dezelfde notaris om een nieuwe wilsbeschikking te laten opstellen. Een zogenaamde 'schenking tussen echtgenoten'. "Joseph wilde dat regelen. Omdat ik geen kinderen heb van hem, wel twee uit een vorig huwelijk. We wilden hen ook wat zekerheid voor de toekomst geven."

Na de dood van haar op dat moment 79-jarige man, in maart vorig jaar, wil weduwe Raymonde bij de notaris 'haar rechten doen gelden'. Tot de opvolger van Foubert, die inmiddels met pensioen is gegaan, acht dagen later de bewuste documenten uit de archieven heeft gehaald. Op de papieren van de schenking uit 1997 staat geen datum, zijn er blijkbaar geen noodzakelijke getuigen opgeroepen om mee te handtekenen en worden zelfs de namen van beide echtgenoten niet vermeld. Het verdict is hard: het document heeft geen enkele wettelijke waarde. En enkel het eigenhandig geschreven testament uit 1980 zou in theorie uitgevoerd moeten worden. Niet Raymonde maar de acht erfgenamen van Joseph in zijn directe familie (zijn broer en een rist neven en nichten) zouden als enige erfgenamen overblijven.

"En dan te bedenken dat ik bij het opstellen van die schenking nooit argwaan heb gehad", vertelt de weduwe. "Foubert las het braaf helemaal voor. En we hebben er even braaf een handtekening onder gezet en 2.500 oude Belgische franken betaald. Je staat daar ook niet bij stil, hé. Wisten wij veel dat er van dat document niets klopte, dat zelfs onze namen er niet op stonden. We hebben er ook nooit bij stil gestaan dat we achteraf geen dubbel kregen. Hoe gaat dat ook. Je zit bij zo'n notaris, die je 100 procent vertrouwt. Je bent dat zo gewoon om ervanuit te gaan dat alles wel in orde zal zijn. Nu lees ik elke letter van elk papier dat ik onderteken tien keer na, maar toen... Men schuift zoiets onder je neus en je zet daar een kribbel onder."

De weduwe is woedend als ze ontdekt dat ze met lege handen achterblijft. "En nee, niet omdat ik inhalig ben of zijn familie wilde aanpakken. Ik wilde gewoon wat me toekwam. (denkt even na) Kijk, we waren 37 jaar getrouwd. En mijn man was daarvan een groot deel ziek. Diabeticus. Ik heb lang zo goed mogelijk voor hem gezorgd. En hij was soms geen gemakkelijke 'patiënt', dat kan ik u verzekeren. (pauzeert even) Het kan vreemd klinken, maar na zijn dood wilde ik een nieuw leven beginnen. Op aanraden van mijn kinderen ook. Het huis eens laten verven, op vakantie gaan. Dat soort dingen. Waar vroeger nooit tijd of geld voor was. We hadden het niet breed, hebben daar nooit over geklaagd, maar nu wilde ik eens iets anders."

Maar al snel merkte ze hoe moeizaam haar strijd zou verlopen. De eerste advocaat die de weduwe contacteert, weigert. "Ik ken mijnheer Foubert te goed." De tweede idem dito. "Ik ben van te nabij op de hoogte van het werk van mijnheer Foubert." De derde, niet toevallig uit het Brusselse, hapt wel toe. Om op zijn beurt te ontdekken dat het geen eenvoudige opdracht zal zijn. Na contact met de Verzekeringen van het Notariaat, de instantie die beroepsfouten van notarissen moet vergoeden, komt de eerste opdoffer. Raymonde: "Weet u wat ze antwoordden? 'We kunnen u niet helpen. Misschien kunt u beter contact opnemen met het OCMW.' Onvoorstelbaar."

Van notaris Foubert zelf hoefde ze ook niet veel te verwachten. In een reactie aan de krant La Dernière Heure laat hij begin augustus vorig jaar weten dat het gaat over "slechts enkele tekortkomingen, te wijten aan overwerkt personeel, waarvoor ik hen in bescherming neem". En ja, misschien was hij beter wat sneller met pensioen gegaan. "Sinds 2000 stond ik elke morgen op met de hoop dat ik een opvolger zou vinden. Uiteindelijk heeft het geduurd tot de zomer van 2004 voor ik iemand had gevonden. Ik was toen al 77. En met een overwerkte notarisklerk en een gespecialiseerde medewerkster die lange tijd onbeschikbaar is geweest kan ik u zeggen dat mijn werk niet zo eenvoudig meer was."

De gevolgen waren niet te overzien. Na een eerste revisie komen alvast 195 documenten boven water, die net als bij weduwe Degand ongeldig zijn. Vooral testamenten en schenkingen. Zonder datum, zonder getuigen, zonder de namen van begunstigde en/of erflater... De Kamer van Notarissen van Namen schiet uiteindelijk in actie en probeert de schade te beperken. Een boel aktes wordt in ijltempo geregulariseerd, op kosten van Foubert. Behalve die van Raymonde Degand...

Tot begin oktober vorig jaar, na maandenlang juridisch getouwtrek en een reeks artikels in de lokale pers. Raymonde: "Hier, op 4 oktober krijg ik de eerste brief van de vzw Notariële Zekerheid (een solidariteitsfonds binnen het Belgisch notariaat dat op vrijwillige basis bijstand verleent aan slachtoffers van notarissen die in gebreke bleven, PG). Een brief waarin me de betaling van 75.000 euro wordt voorgesteld, op voorwaarde dat ik voortaan over deze zaak zal zwijgen en in de toekomst zal afzien van elke vordering ten aanzien van de heer Foubert."

"(windt zich op) Woedend was ik. Ze wilden mij gewoon afkopen. Niet meer, niet minder. En heel die zaak dan in de doofpot steken, ze laten doodbloeden. Sorry, maar dan ben je bij mij dus aan het verkeerde adres. En een overwerkte notarisklerk? Laat me niet lachen. Dan moet die man wel al heel lang oververmoeid geweest zijn. Ik ben misschien niet rijk maar ook niet dom. Meteen heb ik mijn advocaat opdracht gegeven om een versnelling hoger te schakelen. Op 18 oktober heb ik dan officieel klacht ingediend bij de rechtbank van Namen."

In de notariswereld was men blijkbaar geschrokken, want snel kwam het antwoord. "Hier (toont de brief), op 20 oktober, nog geen twee dagen later, stak er een nieuw voorstel in de bus. Opnieuw het bedrag van 75.000 euro als tegemoetkoming. Met de uitdrukkelijke mededeling dat er ditmaal geen voorwaarden aan verbonden waren. (glimlach) Ik heb dat voorstel dan ook aanvaard. Omdat ik niet langer gemuilkorfd was, uiteraard. Maar ik was het ook beu. Ik wilde na al die maanden verdergaan. Maar wees gerust, mijn klacht bleef intact."

Haar demarche bleef niet zonder gevolg. Afgelopen week maakte Bernard Claude, procureur des Konings van Namen, na maandenlang onderzoek bekend dat notaris Foubert minstens 1.310 ongeldige notariële documenten heeft opgesteld. Meer dan 860 'schenkingen tussen echtgenoten', 160 testamenten, een 170-tal notariële volmachten en een boel andere officiële aktes... Ze blijken allemaal opgesteld zonder de verplichte handtekeningen van getuigen, zonder vermelding van de begunstigde, met witregels en/of ontsierd door doorhalingen of toevoegingen met potlood (wat ze eveneens wettelijk ongeldig maakt).

Een aantal dat volgens het Naamse parket nog zal oplopen, aangezien het onderzoek zich voorlopig beperkte tot de eerste vijftien en de laatste acht jaar van de notariscarrière van René Foubert. De documenten die de man tussen 1973 en 1997 opstelde, moeten nog nagekeken worden. De Naamse procureur had nog een mededeling. "Als de betrokken personen nog in leven zijn, zullen hun aktes zo snel mogelijk geregulariseerd worden. Voor degenen die al overleden zijn, liggen de zaken anders. Hun akte wordt onherroepelijk als nietig beschouwd." Van vijfhonderd gedupeerden werden al getuigenissen afgenomen. Het aantal van hen dat ook klacht indiende, is voorlopig niet bekend.

Raymonde Degand is niet rouwig om wat ze gedaan heeft. "Integendeel. Gelukkig heb ik dat eerste voorstel niet aanvaard. Anders waren al die honderden andere dossiers wellicht nooit boven water gekomen of snel onder tafel opgelost, om ze uit de openbaarheid te houden. En geloof me, het was een aardbeving voor deze streek. Iedereen uit de buurt is meteen al zijn officiële documenten gaan nakijken. Huwelijkscontracten, de aankoop van hun huis, testamenten... Iedereen wilde weten of daar ook geen vervelende verrassingen in verscholen zaten. Dat stoorde me ook enorm, dat het allemaal om dossiers van mensen als ik gaat. Les petits gens. Nergens in de bewuste dossiers van monsieur Foubert vind ik ook maar één dokter terug of een andere 'van zijn gelijken'."

De weduwe haalt de schouders op. "René Foubert was ook een zeer gerespecteerde man, hé. De bekendste notaris van deze streek, uit een bekende familie. Un notable, een vooraanstaande man. Tien jaar voorzitter van de Provinciale Kamer van Notarissen hier in Namen geweest. En dan nog een professor -- aan de Brusselse ULB, nota bene binnen het project 'organisatie van het notariaat en deontologie'. Zo iemand wordt dan snel de hand boven het hoofd gehouden, hé."

"Zeker als dan zo'n madammeke komt zagen over ocharme 75.000 euro. Drie miljoen oude Belgische franken. Wat is dat voor 'hen'? Voor mij is dat heel veel geld, maar voor een notaris? Twee keer niks. In die kas van de vzw Notariële Zekerheid storten alle notarissen jaarlijks 2 procent van hun omzet. 'Geef haar maar snel dat geld, dan zal ze wel tevreden zijn en kunnen we dit intern oplossen.' Dat gevoel kreeg ik. En met zo'n mentaliteit kan ik niet leven. Zo'n typische bourgeois reflex. Mensen die zich beter wanen dan anderen. En dan ook vinden dat ze zich meer mogen veroorloven dan anderen. Wellicht ben ik daarom jusqu'au bout gegaan."

"Bovendien ging het niet alleen om mij. Vergissen is menselijk en iedereen kan wel eens een fout maken. Maar op deze schaal? Over honderden verschillende dossiers? En men moet die Foubert nu ook niet te veel afschilderen als een zonderling. Ik hoor wel via geruchten dat hij door de ouderdom wat de pedalen kwijt was, maar dat kan niet alles goedspreken. Zeker niet de oude dossiers. Er moeten volgens mij ook voordelen aan vast gehangen hebben voor hem. Al die witte lijnen die hij openliet, waar achteraf soms nog toevoegingen werden ingevuld... Dat kan toch enkel met de bedoeling zijn om testamenten na iemands overlijden nog aan te passen. A la tête du client. En voor wat hoort wat, zeker? Maar bon, ik kan dat niet bewijzen. Laat de onderzoeksrechter maar zijn werk doen."

"Voor mij is het nu gedaan. C'est fini. Misschien kan ik nog worden opgeroepen als getuige als het onderzoek van de onderzoeksrechter afgelopen is. En er eventueel een rechtszaak van komt. Maar dat betwijfel ik. Die man zit nu gewoon thuis. Hij is eens ondervraagd en verder laat men hem met rust. En hijzelf... (maakt wegwerpgebaar) Il s'en fou. Hij doet alsof er niets aan de hand is. Het was blijkbaar zelfs te veel om me eens te contacteren. Laat staan zijn excuses aan te bieden. Ik heb hem nooit gehoord, nooit meer gezien. (zucht) Datzelfde misprijzen weer, hé."

Een paar kilometer, een brug en twee rotondes verder, in het naburige Tamines. Een andere wereld. In de Rue de Velaine pronkt naast de kerk een enorm huis. Minstens dertig meter gevelbreedte. Afgesloten door fraai hekwerk. De thuishaven van monsieur Foubert. Een kranige man doet open. Geklede broek, onberispelijke beige pullover, perfect geknipte grijze haren, modieus brilmontuur. Zichtbaar een heer van stand. "Mijn excuses, maar ik wil geen enkele verklaring meer geven over deze zaak", wuift hij elk voorstel tot een interview even beleefd als kordaat weg. "Ik apprecieer de moeite die u doet om mijn versie te horen, maar ik zie er het nut niet van in. Het enige wat ik u kan zeggen is: nog een prettige dag en een voorspoedige terugreis."

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234