Vrijdag 21/01/2022

'About Schmidt': Nicholson zoals we hem nog nooit zagen

karakterstudie

about schmidt HHHHI

Regie: Alexander Payne

In 1968 scheurde een jonge, van levenslust blakende en breeduit lachende Jack Nicholson in Easy Rider met zijn hippievrienden op een motor over de Amerikaanse wegen. Zo'n 35 jaar later is een uitgebluste, moedeloze Nicholson in de film About Schmidt opnieuw 'on the road', dit keer alleen en dus in een veel te grote Winnebago-campingcar. Een Amerikaans filmjournalist vatte dat contrast mooi samen in zijn titel: Un-easy Rider.

Brussel

Eigen berichtgeving

Jan Temmerman

Het is van bij het begin meteen raak in About Schmidt, de schitterende tragikomedie van de Amerikaanse scenarist-regisseur Alexander Payne, die zich eerder liet opmerken met de eveneens erg geslaagde satire Election. De eerste beelden tonen een zeer ernstig kijkende meneer Warren Schmidt (een absolute glansprestatie van Jack Nicholson), die in een leeggemaakt bureau naar de klok zit te staren. Om 17 uur, geen seconde vroeger, verlaat Schmidt - zoals snel duidelijk wordt: voor de laatste keer - zijn kantoor bij de verzekeringsfirma in Omaha, Nebraska, waar hij zijn hele professionele leven als loyale en blijkbaar zeer consciëntieuze werknemer heeft doorgebracht.

Er volgt nog een afscheidsfeest, waarop hem onder meer verzekerd wordt dat hij, met al zijn ervaring, nog steeds welkom is bij de Woodmen of the World Insurance Company. Maar als hij dan later inderdaad even een bezoekje komt brengen - hij heeft op dat moment zijn zorgvuldig bijgehouden archiefdozen al bij het afval zien staan - hebben de collega's nog nauwelijks tijd om Schmidt te vragen of hij al genoten heeft van zijn nieuwe vrijheid als gepensioneerde.

Niet dus. Meneer Schmidt heeft geen idee wat hij met al die vrije tijd moet aanvangen. Zijn vrouw heeft hem weliswaar een grote campingcar laten kopen om er samen op uit te trekken, maar het enthousiasme van Schmidt is niet bijzonder groot. Zijn huwelijk is inmiddels vastgelopen in sleur. "Waarom leeft die oude vrouw in mijn huis?", vraagt hij zich op een bepaald moment af en het lijkt echt alsof hij het antwoord absoluut niet weet. Maar als zijn echtgenote dan plots overlijdt, weet Schmidt nog minder wat hij nu met de rest van zijn leven moet aanvangen.

Als een tragikomische karakterstudie over dit leven van alledaagse middelmatigheid en stille wanhoop ontwikkelt About Schmidt zich dan via twee narratieve draden, die zo'n beetje als ultieme reddingslijnen voor de moedeloze meneer Schmidt kunnen beschouwd. Nadat hij op televisie via een 'infomercial' een soort 'Red de Afrikaanse kinderen'-project ontdekt heeft, beslist Schmidt lid te worden van die liefdadigheidsorganisatie en via een maandelijkse bijdrage een zesjarig Tanzaniaans weesjongetje te sponsoren. Door de film heen zal hij de klein Ndugu regelmatig brieven schrijven, maar het is duidelijk dat Schmidt die brieven in feite aan zichzelf richt.

De andere verhaallijn betreft zijn voornemen om dan toch met de Winnebago 'on the road' te gaan. Eerste reisdoel is Denver, bij zijn dochter Jeannie (rol van Hope Davis) die binnenkort zal trouwen. Vader Schmidt heeft al eerder kennisgemaakt met zijn aanstaande schoonzoon Randall (Dermot Mulroney), een verkoper van waterbedden, en hij vindt nu dat hij alles in het werk moet stellen om zijn dochter die trouwplannen uit het hoofd te praten. Die overtuiging zal alleen maar sterker worden als hij kennismaakt met Roberta (Kathy Bates), de excentrieke en seksueel biezonder vrijgevochten moeder van Randall.

Scenarist-regisseur Alexander Payne heeft de juiste aanpak gevonden om zijn film About Schmidt op die dunne koord tussen tragedie en komedie in evenwicht te houden. Zijn personages zijn soms excentriek en balanceren her en der op het randje van de karikatuur, maar hij duwt ze er net niet over. Hij weet dat ze weliswaar belachelijk zijn, probeert dat nergens te verbloemen, maar vindt het evenmin nodig om er neerbuigend over te doen. Hier en daar schemert er veeleer mededogen door. En natuurlijk zit er in de film voldoende aanleiding tot al dan niet meewarig lachen, maar het blijft lachen dat ook wel een beetje pijn doet.

Voor zijn rol als de mistroostige Warren Schmidt kreeg Jack Nicholson (°1937) nog maar eens een Oscar-nominatie en die was dubbel en dik verdiend. Nog nooit zagen we hem een personage vertolken dat enerzijds zo dicht bij zijn echte leeftijd aanleunt en dat anderzijds zo mijlenver verwijderd ligt van zijn wereldwijd bekende en bewonderde, zelfverzekerde 'Smiling Jack'-imago. Als Schmidt zich in het begin van de film bijvoorbeeld afvraagt waarom die oude vrouw in zijn huis en in zijn leven rondloopt, dan doet de kijker dat in eerste instantie ook. En als diezelfde vrouw hem dan ook nog beveelt om bij het plassen op de wc-bril te gaan zitten, dan verwachten we als publiek natuurlijk dat Jack haar eens ongezouten zijn mening zal geven. Of gewoon een van die legendarische wenkbrauwen zal optrekken. Maar Jack Nicholson is meneer Schmidt niet; hij brengt hem alleen maar tot leven. Jack weent niet, maar Schmidt doet dat wel.

En voor onze ogen komt de oude Warren Schmidt inderdaad tot leven als toonbeeld van vermoeide en verbitterde middelmatigheid, als prototype van de Amerikaanse 'everyman', die in zijn jeugd misschien wel gedroomd heeft om als 'easy rider' door het leven te zullen rijden, maar die inmiddels door datzelfde leven murw is geslagen. Niet door grote drama's of deerniswekkende tragedies, want zelfs die troost is hem niet gegund, maar enkel en alleen door het leven zoals het is.

Warren Schmidt komt tot leven als toonbeeld van vermoeide en verbitterde middelmatigheid

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234