Zondag 29/11/2020

Kunst in Libanon

Abou Jahjah: "Ook in Beiroet krijgt een aanslag in Europa meer aandacht"

Petra ­Serhal (33) en Dyab Abou Jahjah (45). "De oude machthebbers ­sterven", zegt Abou Jahjah. "De generatie van Petra lijkt me in staat om een nieuwe wind te laten waaien."Beeld Tim Dirven

Hij verliet de stad na doodsbedreigingen, zij kon de stress niet meer aan. Maar op het Moussem-festival over 'hun' Beiroet willen ze niet ontbreken. Activist Dyab Abou Jahjah en artieste Petra Serhal over kunst, terreur en trauma's.

Ze behoren tot de opvallendste gasten op Moussem Cities: Beirut, een groot kunstenfestival in Brussel over de Libanese hoofdstad. Dyab Abou Jahjah (45) als spreker in een politiek debat, performer Petra Serhal (33) met een van de meest confronterende stukken van de affiche. No Blood Included gaat over gruweldaden en waarom enkele doden in Europa ons meer beroeren dan duizenden in het Midden-Oosten.

De omstreden activist/schrijver en Libanese artieste ontmoeten elkaar voor het eerst, maar de twee blijken al snel een en ander te delen. Hun politiek engagement en scherpe tong. Maar ook hun complexe relatie met Beiroet, waar ze jarenlang werkten.

Serhal: “Onlangs heb ik de stad ingeruild voor de bergen. Ik kon de constante stress en frustratie niet meer aan. De sociale ongelijkheid, de vuilniscrisis, de slechte infrastructuur, de luchtvervuiling. Ik ben er de afgelopen twee jaar vergiftigd. En de politiek doet niets."

Abou Jahjah: “De politiek faalt flagrant in Libanon en dat beïnvloedt alles. Maar desondanks functioneert Beiroet. Vooral door privé- en volksinitiatieven. Maar mijn blik is misschien gekleurd door gemis.”

Keiharde stad

Abou Jahjah, geboren in Libanon, kwam rond zijn twintigste naar België. In 2006 vertrok de gewezen AEL-kopman terug naar zijn vaderland, 'om het verzet tegen de Israëlische bezetter te steunen'. Maar in 2013 besloot hij met zijn gezin Beiroet in te ruilen voor Brussel.

Abou Jahjah: “Als autobommen rond je ontploffen, heb je nog weinig argumenten tegenover je vrouw. Bovendien verloor ik mijn politieke steun in Libanon (na onder andere kritiek op Hezbollah, KVDP) en kreeg ik bedreigingen. In België kan ik meer betekenen. Al volg ik de situatie in Libanon en Beiroet nog op de voet. Het is een keiharde stad, maar evengoed heerst er een ongeëvenaarde drive en levendigheid.”

Serhal: “Twee jaar geleden had ik dat ook gezegd, maar nu zuigt de stad alle energie uit me weg.”

Wél positief, zegt ze, is de opkomende kunstscène. Beiroet wordt steeds vaker omschreven als culturele hoofdstad van het Midden-Oosten. Serhal: “Er is nog censuur en belachelijk weinig overheidssteun, maar privé-initiatieven geven artiesten meer kansen. Naast de populaire krijg je nu ook meer inhoudelijk interessante kunst. Politiek gekleurd.”

Abou Jahjah: “Alles in Libanon is politiek. Zelfs als kind moest ik op de hoogte zijn van de politiek, om te weten of ik die dag naar school kon, waar ik me kon bewegen. Toen woedde er natuurlijk nog een burgeroorlog.

“Vandaag is er nog wel sprake van sektarisch, etnisch gedreven politiek, problemen tussen soennieten en sjiieten, moslims en christenen, maar ik ben hoopvol. De oude machthebbers sterven. De generatie van Petra lijkt me echt in staat en gedreven om een nieuwe wind te laten waaien.”

Westerse hypocrisie

Zelf probeert Serhal een verschil te maken met politiek en sociaal geëngageerde kunstprojecten in de straat. “Met de kunstenaarsorganisatie Dictaphone Group palmen wij in Beiroet publieke ruimte in voor performances die de overheid niet toegankelijk maakt. We claimen ze, samen met het publiek." Maar een activiste wil Serhal niet genoemd worden.

Serhal: "Met mijn kunst hoop ik dat mensen zichzelf en hun blik op de wereld in vraag stellen. Zoals in 'No Blood Included': waarom grijpen sommige gewelddaden ons harder aan dan anderen?"Beeld Tim Dirven

Serhal: “Met mijn kunst probeer ik er alleen voor te zorgen dat mensen zichzelf en hun blik op de wereld in vraag stellen. Zoals in No Blood Included: waarom grijpen sommige gewelddaden ons harder aan dan anderen?”

Abou Jahjah: “Dat een aanslag in Brussel een Brusselaar meer aangrijpt dan één in Syrië is logisch. Maar een aanslag in Oostenrijk of Spanje geven we ook meer aandacht dan één in het Midden-Oosten. 'Want daar is dat normaal.' Cynischer gezegd: 'Dat hoort bijna zo.'”

Serhal: “Dat geldt niet alleen voor het Westen.”

Abou Jahjah: “Nee, ook in Beiroet krijgt een aanslag in Europa meer aandacht dan één in Bagdad of Damascus. Omdat die westerse dominante blik wordt overgenomen.”

Plots kijkt Serhal verschrikt naar de klok. "Ik moet repeteren.” Voor je het beseft, rent ze de deur uit. Abou Jahjah gaat nog even door. Over "de westerse hypocriete indeling over wat terreur is en wat niet”.

Nog genoeg andere kanalen

Het moment om hem te vragen naar zijn recente Facebook-post waarin hij een aanslag in Jeruzalem, waarbij een man met een vrachtwagen inreed op Israëlische soldaten, legitimeerde. "By any means necessary." 

Hij blijft achter de uitspraak staan, ontkent dat hij wilde provoceren of geweld vergoelijkt. “Maar je mag niet blind zijn voor de context. Dat deel van Jeruzalem wordt bezet door Israël en Palestijnen hebben het recht om zich daar met alle middelen die ze hebben tegen te verzetten. Ik ben blij dat mijn uitspraak tot een debat heeft geleid over de term terreur, hoe kortstondig ook.”

Ook al leidde de post tot zijn ontslag als columnist bij De Standaard. “Toen ik Karel Verhoeven (hoofdredacteur van 'De Standaard', KVDP) er zondag aan de telefoon over vertelde, was er nog geen probleem, maandag plots wel. Achteraf vernam ik uit goede bronnen dat Bart De Wever kwaad naar Thomas Leysen (bestuurder van het Mediahuis, moederbedrijf van 'De Standaard', KVDP) heeft gebeld, die op zijn beurt naar Verhoeven heeft gebeld. Ik voelde al langer dat de druk op de krant om mijn column te schrappen groter werd, door het maatschappelijke klimaat dat almaar rechtser wordt.” (Een verhaal dat door Verhoeven per mail ontkend wordt: "Tiens, een broodjeaapverhaal dat mij nog niet ter ore gekomen was. In zes jaar als hoofdredacteur heb ik Thomas Leysen nog geen enkele keer over een onderwerp in de krant gehoord. Het is zeer simpel: Dyab was van bij het begin gecontesteerd. Dat was nooit een probleem voor mij of voor 'De Standaard'. Maar deze keer ging hij erover. Ik kon zijn ‘by any means necessary’ zo pas na een aanslag niet verdedigen omdat ik het er als mens grondig oneens mee ben", KVDP)

Abou Jahjah beweert dat het ontslag hem niet deert. Dat hij niet van plan is om zijn uitspraken te temperen. “Er zijn nog genoeg andere kanalen om mijn mening te delen.”

Moussem Cities: Beirut loopt nog tot en met 18/2 op verschillende locaties in Brussel, No Blood Included op 3 en 4/2, debat met Abou Jahjah op 11/2

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234