Donderdag 30/06/2022

AchtergrondRoe vs. Wade

Abortusrecht in VS mogelijk op de schop.

Voorstanders van abortus demonstreren bij het Hooggerechtshof naar aanleiding van de gelekte documenten. Beeld AP
Voorstanders van abortus demonstreren bij het Hooggerechtshof naar aanleiding van de gelekte documenten.Beeld AP

Het Amerikaanse Hooggerechtshof is van plan het federaal recht op abortus in de Verenigde Staten te vernietigen. Vijf van de negen rechters zouden het recht na vijftig jaar willen afschaffen. Dat blijkt uit gelekte documenten, gepubliceerd door politieke nieuwswebsite Politico.

Hessel von Piekartz

Wat zeggen de documenten?

In een concept van een aanstaande uitspraak van het hof, die Politico in handen kreeg, schrijft de conservatieve opperrechter Samuel Alito dat de zaken “Roe en Casey verworpen moeten worden”. Roe vs. Wade was de zaak uit 1973 die Amerikanen het recht op abortus gaf. In 1992 bevestigde de uitspraak in de zaak Planned Parenthood vs. Casey dat recht.

“Roe is altijd een verkeerde beslissing geweest. Het is tijd om naar de grondwet te luisteren en de kwestie rond abortus terug te brengen naar de vertegenwoordigers van het volk”, schrijft Alito in de uitspraak, die niet definitief is. De uitspraak van de rechtbank is pas definitief als deze is gepubliceerd, waarschijnlijk in de komende twee maanden, schrijft Politico.

Het document dateert van februari. Volgens de nieuwssite is dit de eerste keer in de moderne geschiedenis van het hooggerechtshof dat een ontwerpbeslissing openbaar wordt terwijl een zaak nog hangende is.

Wat zijn de gevolgen?

Als het hof definitief besluit het federale recht op abortus af te schaffen, mogen de individuele staten beslissen of ze abortus toestaan. Op dit moment mogen zij abortus niet verbieden en moet er in elke staat minimaal één abortuskliniek zijn. Staten mogen al wel de voorwaarden bepalen, zolang die het recht niet te veel inperken.

In zo’n dertien conservatieve Amerikaanse staten werden de afgelopen tijd strengere maatregelen ingevoerd, zoals een flinke beperking van het maximum aantal weken zwangerschap waarbinnen abortus is toegestaan. Als Roe vs. Wade van tafel wordt geveegd, zullen mogelijk 24 van de 50 staten abortus verbieden of aanzienlijk beperken, blijkt uit een analyse van mensenrechtenorganisatie Center for Reproductive Rights.

Kan de afschaffing nog voorkomen worden?

Volgens Politico stemmen naast Alito vier andere opperrechters, Clarence Thomas, Neil Gorsuch, Brett Kavanaugh en Amy Coney Barrett, voor afschaffing. Drie progressieve opperrechters, Stephen Breyer, Sonia Sotomayor en Elena Kagan, zijn bezig een zogeheten afwijkende opinie te schrijven. Onbekend is hoe de voorzitter van het negenkoppige hof, de conservatieve John Roberts, van plan is te stemmen. Mogelijk veranderen de rechters in de komende twee maanden van mening voor ze het besluit definitief nemen.

Alito, die in 2006 door toenmalig president George W. Bush in het hof werd benoemd, stond al langer bekend als tegenstander van het federale recht op abortus in de VS. Eerder was er in het hooggerechtshof geen uitgesproken meerderheid voor de afschaffing van dit recht. Maar door benoemingen de afgelopen jaren werd het hof aanmerkelijk conservatiever.

Zo wist een Republikeinse senaatsmeerderheid aan het eind van de ambtstermijn van de voormalige president Barack Obama de benoeming van een nieuwe, liberale rechter tegen te houden. Oud-president Donald Trump trok de rechtelijke macht verder naar rechts en benoemde in zijn ambtstermijn drie conservatieve rechters. Daardoor is de conservatieve meerderheid in het hof nu zes tegen drie: een balans die zich mogelijk vertaalt in het historische besluit om Roe vs. Wade te verwerpen.

Wat zijn de reacties?

Enkele uren nadat het nieuws via Politico naar buiten kwam, verzamelden demonstranten zich voor het gebouw van het Amerikaanse hooggerechtshof in Washington om zich uit te spreken tegen het mogelijke besluit. Ze bleven daar tot in de vroege uren van dinsdag.

Republikeinse gouverneurs reageerden blij en zien een kans om in de nabije toekomst het recht op abortus in hun eigen staten flink in te perken of te vernietigen als het besluit van het hof definitief wordt. Gouverneur Kristi Noem van South Dakota grijpt het nieuws aan om “levens te redden en het recht van het leven voor elk ongeboren kind te garanderen”. Kay Ivey, gouverneur van het conservatieve Alabama, schrijft op Twitter dat ze in haar staat “blijft vechten voor de ongeborenen”.

Kathy Hochul, de Democratische gouverneur van New York, noemt de potentiële afschaffing van het recht op abortus “een schandelijke aanval op ons fundamentele recht om te kiezen”. “Laat duidelijk zijn: New York zal altijd het recht op abortus blijven garanderen”, aldus Hochul.

Demonstranten aan het hooggerechtshof in Washington D.C. Beeld ANP / EPA
Demonstranten aan het hooggerechtshof in Washington D.C.Beeld ANP / EPA

Hillary Clinton, oud-minister van Buitenlandse Zaken, had het over “directe aanval op de waardigheid, rechten en het leven van vrouwen in het algemeen en op de Amerikaanse wetgeving in het bijzonder”. “Het zal vrouwen vermoorden en onderwerpen,” aldus Clinton, “terwijl de overgrote meerderheid van de Amerikanen voor legale abortus is. Wat een schande.”

Nancy Pelosi, Democratische voorzitter van het Huis van Afgevaardigden en Chuck Schumer, leider van de Democraten in de Senaat, reageerden in een gezamenlijke verklaring. “Het terugdraaien van de uitspraak Roe vs. Wade door een paar door de Republikeinen benoemde rechters zou een van de slechtste en schadelijkste beslissingen uit de moderne geschiedenis zijn. Ze gooien de reputatie van het hooggerechtshof te grabbel ten koste van miljoenen vrouwen die van hun grondwettelijke rechten worden ontdaan waarop ze al een halve eeuw konden vertrouwen.”

Republikeins senator Tom Cotton wilde vooral weten waar het lek vandaan komt. “Het moet tot de bodem worden uitgezocht waar dit lek vandaan komt. De zaak Roe is een enorme fout geweest en ik bid dat het hof de grondwet volgt en de staten toestaat om het ongeboren leven weer te beschermen.”

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234