Zaterdag 04/12/2021

ABBA, vijfentwintig jaar later: nu mag het dus weer

Het was 6 april 1974, en mijn vader en ik waren het - zeer uitzonderlijk - roerend eens over wie het Songfestival in het Engelse Brighton moest winnen. Die vier jongens en meisjes in die glitterpakjes, absurd hooggehakte laarzen met hun lekker swingende 'Waterloo'. Niet alleen wonnen ze daadwerkelijk, ze groeiden ook uit tot een muzikale legende met tot dusver 350 miljoen verkochte platen achter zich. Alleen mocht je niet hardop zeggen dat je ze goed vond.

Vijfentwintig jaar later verovert ABBA opnieuw de wereld: in Londen gaat morgen onder de titel 'Mamma Mia' een heuse ABBA-musical in première en platenmaatschappij Polygram maakt van de historische datum gebruik om met de volledige collectie singles op de proppen te komen.

ABBA is aan zijn derde leven toe. Eerst was er de periode ABBA/Dat kan eigenlijk niet (1974- 1983), toen in Zweden niemand een ABBA-plaat kocht, maar bijna iedereen er een had, en in Australië meer mensen naar een ABBA-special op tv keken dan naar de landing op de maan. "Dat zelfs de Sex Pistols toegaven dat ze ABBA goed vonden (de gitaar-riff op 'Pretty Vacant' is geïnspireerd op de intro van 'S.O.S') en Elvis Costello opbiechtte dat iedereen een hoop jatte van ABBA (in 'Oliver's Army' zitten precies dezelfde dubbele pianoakkoorden als in 'Dancing Queen') kon daar niets aan veranderen", aldus ABBA-kenner en de Volkskrant-journalist Eric van den Berg.

Daarna was het tijd voor ABBA/Het is een grap (1983-1992) toen de gay scene 'Dancing Queen' tot volkslied bombardeerde. En nu is het tijd voor ABBA/Toch wel knap gedaan. Die periode begon in '93 toen de imitatie ABBA Bjorn Again een enorm sukses bleek en platenmaatschappij Polar International alle lucratieve ABBA-compilaties verving door een verzamel-cd ABBA-Gold. Van deze plaat, in dertig landen platina, zijn er 15 miljoen exemplaren verkocht. Nu mag het dus weer. Schoorvoetend toegeven dat je het refrein kent van 'Knowing me, Knowing you', hele flarden meeneuriën, met je voet het ritme meetikken van 'Does your mother know'.

Waarom klinkt een ABBA-nummer altijd weer goed? Phil Hauenstein, ABBA-liefhebber en musicoloog, weet hierop het antwoord. Hij promoveerde in 1991 in Cambridge op de 'Compositional Procedure in the songs of ABBA'. "Je bent je er niet van bewust, maar er gebeurt vanalles", zegt Hauenstein. "In alle ABBA-nummers zit een reharmonisatie, en die maakt de nummers zo catchy: keer op keer wordt een sterke melodielijn herhaald, al dan niet met subtiele aanpassing, terwijl de akkoorden wisselen. En ABBA heeft er vaak maar weinig noten voor nodig. Sommige zangpartijen van 'Dancing Queen' (see that girl-watch that scene/ dig in the dancing queen) bestaan slechts uit twee noten en gaan de onderliggende akkoorden van D-majeur naar B-mineur en A-majeur. Het begin van het refrein van 'The Name of the Game' bestaat zelfs uit een enkele noot." Hij zal nooit beweren dat ABBA beter is dan Mozart, maar "er is geen enkele reden om aan te nemen dat als Mozart in de twintigste eeuw zou geleefd hebben, hij en ABBA niet dezelfde muziek zouden maken".

De musical 'Mamma Mia' (here we go again/my my, how can I resist you?) die morgen in première gaat, moet het dan ook vooral hebben van de liedjes. Het is ABBA pur sang: 27 van hun bekendste songs, van 'The winner takes it all' over 'Dancing Queen', 'Take a chance on me', 'I do I do I do' tot 'Super Trouper', zullen ertoe horen zijn. Het gaat overigens niet over ABBA, maar ABBA-heren Björn Ulvaues (ofte de gladde) en Benny Anderson (ofte die met baard) hebben er wel hun naam aan verbonden. Voor hen is 'Mamma Mia' reeds de derde musical, na 'Chess' uit 1984 en het bijna vier uur durende 'Kristina van Duvemale', een musical gebaseerd op de boeken van Vilhelm Moberg over de massale emigratie van Zweden naar de VS in de vorige eeuw. Een op acht Zweden heeft de productie gezien, en binnenkort wordt de miljoenste toeschouwer verwacht. Björn is overigens druk doende de musical in het Engels te vertalen zodat die "ten laatste over twee jaar" in Minneapolis zijn Engelstalige premiere zal kennen.

Of 'Mamma Mia' werkelijk als ABBA klinkt? De muziek alleszins, zegt Björn. En de bijhorende stemmen hebben B en B persoonlijk uitgezocht. "Natuurlijk kan je de stemmen van Agnetha en Annafrid niet voor 100 procent imiteren", geeft Ulvaeus toe. "Maar wat je in Londen te horen krijgt, komt toch verdomd dicht bij de echte ABBA-sound." Agneta (de blonde) heeft sedert 1981geen noot meer op plaat gezet en leidt een teruggetrokken bestaan. Annafrid (de donkere) woont in Zwitserland met prins Ruzzo Reus von Plauen en runt een eigen milieuorganisatie.

Wellicht de meest veelzeggende accolade voor ABBA komt uit Zweden zelf. "Het socialistische Zweden van de jaren zeventig moest niets hebben van de geldfabriek die ABBA was", zegt Michael Tretow, de geluidsman van ABBA: "Je kocht ABBA alsof het een pornoblaadje was. De staatsradio draaide ABBA nauwelijks. Nu hangt er in Tretows studio een Zweedse grammy voor een bijdrage aan de Zweedse muziekindustrie. Er is een echt ABBA-effect: Roxette, The Cardigans, Ace of Bass, Emilia.. "ABBA heeft dit allemaal in gang gezet", zegt Marie Ledin, dochter van de in 1997 overleden manager Stig Anderson en directeur van Anderson Records. "Niemand dacht dat iets Zweeds over de hele wereld populair kon worden. ABBA bewees dat het kon."

Hilde Sabbe

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234