Maandag 17/05/2021

AchtergrondMidden-Oosten

Aartsvijanden Iran en Saudi-Arabië zoeken toenadering

De Saudische kroonprins Mohammed bin Salman. 'Uiteindelijk is Iran een buurland.' Beeld VIA REUTERS
De Saudische kroonprins Mohammed bin Salman. 'Uiteindelijk is Iran een buurland.'Beeld VIA REUTERS

Gezworen vijanden Iran en Saudi-Arabië zijn in gesprek, en zeggen plotseling vriendelijke dingen over elkaar. Vanwaar die ontdooiing?

Met Iran valt niet te praten. Iran ligt in de ‘driehoek van het kwaad’. En Iran verspreidt een ‘extremistische sjiitische ideologie’. Tot zover het buitenlandbeleid waarmee de Saudische kroonprins Mohammed bin Salman de afgelopen jaren naam maakte.

Maar ineens blijkt Bin Salman 180 graden gedraaid. “Uiteindelijk is Iran een buurland”, zei de 35-jarige kroonprins vorige week in een interview met Al Arabiya TV. “Alles dat wij vragen is een goede en onderscheidende relatie met Iran. Wij willen niet dat de situatie met Iran moeilijk is.”

Waar komt deze verandering vandaan? Het korte antwoord is: de wisseling van de wacht in Washington. De voormalige Amerikaanse president Trump zag Iran als aartsvijand. Daarbij vond hij het Saudische koningshuis zwaarddansend aan zijn zijde.

Tussen het soennitische Saudi-Arabië en het sjiitische Iran botert het al decennia niet. Bij Trump kon Bin Salman een wit voetje halen door dit conflict verder op de spits te drijven. Onder zijn bijval blies Trump bijvoorbeeld het nucleaire akkoord met Iran op.

Nucleair akkoord

Onderhandelaars van president Biden proberen datzelfde nucleaire akkoord in Wenen te reanimeren. Biden beschouwt Saudi-Arabië nog steeds als ‘strategische partner’, maar stelt zich afstandelijker op tegen de grillige Bin Salman, die onder meer de kritische columnist Jamal Khashoggi liet vermoorden. Sowieso lijkt Biden niet enthousiast over het starten van Amerikaanse bijna-oorlogen in de Arabische wereld.

Dus zit er voor Bin Salman maar één ding op. Als hij de sympathie van Washington niet wil verliezen, moet hij van koers veranderen. Met Iran in gesprek gaan.

Onderhandelingen tussen Iran en Saudi-Arabië vonden de afgelopen weken plaats in Irak, melden de Financial Times en de in Groot-Brittannië gevestigde website Amwaj.media. Irak wordt politiek bijkans uit elkaar gespeeld door enerzijds de VS en anderzijds Iran. De regering in Bagdad bood al langer aan om te bemiddelen met Iran. Onder Trump vond dat aanbod geen gehoor. Nu wel.

Aan de Iraanse zijde wordt Bin Salmans uitgestoken hand gretig aangepakt. De woordvoerder van het Iraanse ministerie van Buitenlandse Zaken, Saeed Khatibzadeh, spreekt over “een nieuw hoofdstuk van interactie en samenwerking om vrede, stabiliteit en regionale ontwikkeling te bereiken door verschillen te overwinnen”.

Valt er binnenkort dus een vredesakkoord te verwachten tussen Riyad en Teheran? Dat lijkt onwaarschijnlijk. De gesprekken in Irak vonden begin april slechts plaats op ambtelijk niveau. Het hoofd van de Saudische inlichtingendienst overlegde met een hoge Iraanse inlichtingenman. Pas als er in een volgende gespreksronde ambassadeurs of ministers bij betrokken worden, wordt het diplomatiek interessant.

Oman

Minstens zo belangrijk zijn de gesprekken die vorige week plaatsvonden in Oman. Daar trof de Iraanse minister van Buitenlandse Zaken, Mohammed Zarif, zijn Omaanse collega Badr Hamad al Busaidi. Oman en Iran konden het altijd goed met elkaar vinden onder sultan Qaboos, die vorig jaar overleed. Zijn opvolger, sultan Haitham bin Tarik, laat nu zien dat hij op dezelfde voet doorgaat. Oman geldt in de regio als een kansrijkere bemiddelaar in Iran-gerelateerde zaken dan Irak.

Bin Salman heeft zijn eerste concrete stappen voor verzoening al gezet. Kort na de verkiezing van Biden kwam plotseling een einde aan de jarenlange Saudische blokkade van het steenrijke stadsstaatje Qatar, dat in tegenstelling tot Saudi-Arabië goede banden heeft met Iran en daarvoor werd gestraft. De emir van Qatar, die op voorspraak van Bin Salman drie jaar lang als paria werd behandeld door andere Arabische Golfstaten, mag binnenkort op staatsbezoek komen in Riyad. Daarmee is zijn rehabilitatie compleet.

Een obstakel in de gesprekken tussen Saudi-Arabië en Iran is de oorlog in Jemen. Saudi-Arabië en Iran zijn verwikkeld in een slepende proxyoorlog in het straatarme land. Jemen is voor een groot deel in handen van Houthi-rebellen die worden gesteund door Iran. De Houthi’s voeren aanvallen uit op Saudische doelen. Bin Salman zoekt naar een uitweg uit dit conflict. In het tv-interview met Al Arabiya beklemtoont hij dat de Houthi’s zelf geen Iraniërs zijn. Hij doet een beroep op hun ‘Arabische en Jemenitische instinct’ om vrede te sluiten.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234