Dinsdag 24/11/2020

interview

Aart Staartjes: "Studio 100 bederft de markt"

►Aart Staartjes: 'Ik ben op een leeftijd gekomen dat de dood veel dichterbij is. Daar hou ik rekening mee.'Beeld Eric de Mildt

Generaties kinderen zijn opgegroeid met Aart Staartjes (78) - hij is nog altijd Meneer Aart in Sesamstraat. Vanavond is hij te zien in de laatste aflevering van de Belgisch-Nederlandse dramareeks Als de dijken breken. Een gesprek.

Dronrijp, Friesland, zes meter boven het zeeniveau. Als het scenario van Als de dijken breken echt zou gebeuren, dan zou Aart Staartjes' beschermde - gehuurde - plattelandshuis nog net boven het water uitkomen. Maar dan waren we er onmogelijk vanuit België geraakt.

Zijn vrouw biedt me een stukje kerststronk aan, maar onoplettend gaat Staartjes ermee aan de haal. Het lijkt wel een truc van Meneer Aart, de knorrige ambtenaar in bruin pak die hij al 32 jaar in Sesamstraat speelt. Die steelt van de kinderen en liegt als hij wordt betrapt. Toch zit er geen gemene Meneer Aart in Aart. Als hij gegeneerd merkt dat ik zonder zoetigheid overblijf, haalt hij een oliebol.

In Als de dijken breken speelt Staartjes geen brompot, maar een groot violist aan het eind van zijn carrière. De man is pas weduwnaar geworden, is levensmoe en besluit zelfmoord te plegen. Net dan wordt op de deur geklopt door een meisje dat onderdak zoekt. "Een mooie rol", vindt de acteur. "In plaats van de dood krijgt hij een nieuw leven."

Begrijpt u uw personage ook? Dat hij eenzaam uit het leven wou stappen?

"O ja. (denkt na) Ik ben op een leeftijd gekomen dat de dood veel dichterbij is. Daar hou ik ook rekening mee. Twee weken geleden hebben mijn vrouw en ik ons testament aangepast. Toen vroeg de notaris of we ook een levenstestament wilden, de beslissende bevoegdheid als je dat zelf niet meer kunt. De keuze over leven en dood, dus. Daar had ik nog nooit van gehoord."

"Ik had het weleens meegemaakt, bij mijn vader, die een beroerte had gekregen. Op een bepaald moment stikte hij bijna in zijn slijm, en dat moest men er steeds opnieuw uit pompen. Dat had mijn vader nooit gewild, zei ik tegen de arts. Maar dat moest ik kunnen bewijzen met een euthanasieverklaring. Vader heeft toen morfine gekregen tegen de pijn en valium om rustig te worden, maar die twee middelen bij elkaar zijn dodelijk. Het schijnt een beproefd middel in verpleeghuizen, maar het mag. Ik hoop ook op zoiets, want zo'n situatie wil ik niet meemaken."

"Er bestaat geen pil die je gewoon kunt innemen. Al kun je ook een pistool kopen. Dood is dood. Maar dat is geen smakelijk zicht, terwijl mensen ook graag netjes doodgaan."

Hoe lang wilt u nog doorgaan met acteren?

"Ik stop wanneer ik geen tekst meer kan onthouden of het fysiek niet meer aankan. Tegen Als de dijken breken heb ik meteen ja gezegd. Ik werd ervoor gebeld op de dag dat bekend raakte dat Sesamstraat van Nederland 1 zou verdwijnen en niet zeker was of het programma zou blijven bestaan. Ik heb binnenkort toch een lege agenda, dacht ik."

Lees verder onder de foto

Beeld Eric de Mildt

Hoe was het om met een deels Belgische productieploeg te werken?

"Ik had al vaker met Belgen gewerkt, hoor. Ooit nog met Julien Schoenaerts, een groot acteur, net als zijn zoon. De Belgische regisseur van Als de dijken breken (Hans Herbots, RB) was ook zeer bekwaam. In Nederland vind je ook wel bekwame regisseurs, maar bij ons is het toch meer de cultuur dat iedereen zich met iedereen bemoeit. Verschrikkelijk irritant. Ze noemen het democratisch, maar zodra men dat gaat roepen, deugt het niet. Dat kan namelijk niet. Bij elkaar zitten om te overleggen hoe je alles gaat maken, dat zijn slechte zaken. Dat is ook in de politiek gebeurd, en we kregen gedonder."

Uw eerste kinderprogramma - De Stratemakeropzeeshow in 1972 - was nochtans erg controversieel voor zijn tijd. Waren er veel bemoeienissen?

"De chefs wilden het draaiboek zien, maar ik zei dat het nog niet af was. Dat was het ook niet, maar ik speelde het ook strategisch. Hadden zij het in handen gekregen, dan waren ze er met een rood potlood door gegaan. Dus gaf ik het toen alles al opgenomen was. (lacht)

"In onze derde aflevering ging het over poep en pis, een mooi onderwerp. De Telegraaf schreef: 'VARA leert jeugd schuttingtaal.' Je kunt niet beter hebben! Ja, er waren boze ouders en ongeruste onderwijzers. Maar de kinderen vonden het geweldig."

In 1981 werd u redacteur bij Sesamstraat, drie jaar later speelde u voor het eerst de rol van Meneer Aart. Hoe is dat personage ontstaan?

"Soms werden er kleine rollen geschreven, die werden gespeeld door mensen van kantoor. Dat vond ik maar niets, acteren is een ambacht. Daarom stelde ik me op als vliegende keeper, die meespeelde waar nodig. Zo was er een scène met een vreemde meneer, die nog nooit in Sesamstraat was geweest en niet begreep wat het was. Toen greep ik mijn kans.

"Ik vond een bruin pak bij de kostuumafdeling, een bril op een vlooienmarkt in Amsterdam en kamde mijn haar glad naar achteren. Typisch voor kantoormannen. Die hebben altijd zoiets rarigs. Iets wat in jullie literatuur vaak voorkomt, denk maar aan Elsschot."

Waarom werd uitgerekend Meneer Aart een vast personage in de serie?

"Een van de schrijfsters noemde Sesamstraat een paradijs zonder slang. En als je die slang niet hebt, is er niets aan. Er moet ergens gevaar zitten, een tegenkracht zijn. Iemand die de bal lek prikt. (lacht) Dat was meneer Aart. De Amerikanen vonden het personage maar niets, maar hij bracht spanning in het programma."

Sesamstraat blijft u na 32 jaar nog altijd even dierbaar. U klopte meermaals op tafel toen aan het uitzenduur werd geraakt. Hoe schat u de toekomst in?

"We worden gemolesteerd en ik weet niet hoe lang we dat nog kunnen redden. We zijn overgeleverd aan een stel beleidsmakers - ik noem ze managers van de Hema - die steeds met grote argumenten komen aandragen. Het is altijd te duur. Tja, het leven is ook duur.

"Sesamstraat is verplaatst naar een niet te vinden digitaal net en naar de tablet. Maar het programma is voor drie- tot zesjarigen. Ze kunnen niet eens spellen, laat staan dat ze uitzendinggemist.nl kunnen typen. Volgens die managers willen kinderen zelf bepalen wanneer ze iets willen zien. Ach, hou toch op. Kinderen vinden niets leuker dan met het hele gezin naar hetzelfde programma te kijken. Je moet verbinden en niet in je uppie naar een filmpje kijken."

Mocht Sesamstraat verdwijnen, staat er dan een nieuwe generatie kinderprogrammamakers klaar?

"Soms zie ik iets moois. Maar jullie vreselijke fabriek Studio 100 heeft zich intussen ook in Nederland binnengewrongen. Ik heb me laten vertellen dat ze die programma's gratis aanleveren. Want zolang Kabouter Plop en Piet Piraat worden uitgezonden, krijgen ze promotie voor hun pretparken en merchandise. Zo bederven ze de hele markt.

"Ik vind Kabouter Plop een verschrikking, ik heb zo'n medelijden met de acteurs die die onzin moeten vertellen. Er is toch wat nieuws te verzinnen? Het gaat verdomme allemaal om geld, maar zo kun je toch geen boek schrijven? Je doet dat omdat je iets te vertellen hebt. Het zijn barre tijden, man. En laten we nu een broodje eten."

Aart Staartjes

►Geboren in 1938 in Amsterdam-Noord.

►Werd in 1967 verteller in Woord voor woord, een serie Bijbel-vertellingen van IKON.

►Bedacht in 1972 De Stratemakeropzeeshow en in 1974 De film van Ome Willem voor VARA.

►Begon in 1981 als redacteur bij Sesamstraat, waar hij nog steeds Meneer Aart speelt.

►Speelt de violist David Stein in Als de dijken breken, een productie van Eén en EO.

►Woont met zijn vrouw Hanna in Dronrijp, Friesland. Hij heeft drie kinderen uit een eerder huwelijk.

Als de dijken breken, om 20.40 uur op Eén.

Beeld Eric de Mildt
Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234