Dinsdag 19/01/2021

Aaron Sorkin de grootmeester achter 'Steve Jobs'

MetSteve Jobsdoet Aaron Sorkin het weer: gortdroge materie in een knetterende film gieten. Het brein achterThe West WingenThe Social Networkis een van de meest welluidende namen in Hollywood, een eer die een scenarist zelden te beurt valt.

Elk jaar, in volle Oscarperiode, herwerkt de satirische website The Shiznit de affiches van de meest genomineerde films. Titels en taglines worden onder de hashtag #HonestMoviePosters aangepast en geven weer wat de mensen écht denken van de films in kwestie. De nieuwe poster van het voor twee Oscars genomineerde en met een Golden Globe bekroondeSteve Jobszegt alles: de titel luidt nu 'The Good Steve Jobs Movie: Not the Ashton Kutcher One' (een verwijzing naar het abominabeleJobsuit 2013), het bijschrift leest:'From screenwriter Aaron Sorkin and director Danny Boyle - but mostly from screenwriter Aaron Sorkin.'

Dat zegt niet zozeer iets over het regietalent vanTrainspotting- enSlumdog Millionaire-regisseur Danny Boyle, wel over het schrijftalent vanThe Social Network- enThe Newsroom-scenarist Aaron Sorkin. Anno 2016 verwijze mensen meestal naar films aan de hand van de cast, terwijl critici en journalisten het meestal hebben over 'de nieuwe film van die of die regisseur'. Scenaristen krijgen doorgaans enkel brede erkenning als ze ook achter de camera staan, zoals Quentin Tarantino en Woody Allen. Maar puur op schrijftalent een van de meest gewilde en gekende namen in Hollywood te worden, is weinigen gegeven. Sorkin is een van hen.

In de tv-wereld is dat iets eenvoudiger: aangezien elke episode van een televisiewereld door een andere (ingehuurde) regisseur wordt ingeblikt, wordt de schrijver of bedenker van de reeks in kwestie steeds genoemd als het brein.The Wireis het kindje van David Simon,The Sopranosvan David Chase,True Detectivevan Nic Pizzolatto.

Walk and talk

Het hoeft dan ook niet te verbazen dat Aaron Sorkin naam maakte als tv-scenarist. Hij had al enkele kleine filmsuccesjes op zijn cv (A Few Good Men,MaliceenThe American President) toen hijThe West Wing(1999-2006) uit zijn pen toverde. Het zeven jaar lopende politieke drama, dat een inkijk bood in het Witte Huis en het leven van een fictieve Amerikaanse president (Martin Sheen), won vier keer de Emmy Award voor Outstanding Drama, maar zakte in toen Sorkin er in 2003 de brui aan gaf: een indicatie van wat de naam 'Sorkin' kan betekenen voor de kwaliteit van het product.

The West Wingonderscheidde zich op twee vlakken: de spitante dialogen en de theatrale, tragische toon van de reeks. Niet toevallig die kwaliteiten staan sindsdien synoniem met de naam Sorkin. In zijn versie werd de westvleugel van de presidentiële woonst het decor van een Griekse tragedie, waar personages zich vooral onderscheiden door zwakheden, tekortkomingen en overmoed. En die eigenschappen vooral culmineren in een eloquente, knetterende woordenstroom, die je nooit in het echte leven zou tegenkomen. Of in Hollywood, waar studio's de voorkeur geven van eenvoudige, citeerbare dialogen die de actie en de plot van de film niet in de weg mogen zitten.

Sorkin slaagt er als een van de weinige film- en tv-schrijvers net in om de actie en de plot van een film vorm te geven in gesprekken, en niet in daden. Daarin ligt het verschil met andere scenaristen die de nood voelen om via de personages hun eigen eloquentie in de verf te zetten, maar al te vaak vervallen in saaie praatfilms: bij Sorkin gaat het vooruit.

Dat ligt niet alleen aan het moordende tempo van zijn dialogen, maar ook aan zijnwalk and talk-techniek, waarbij personages hun woorden ratelen terwijl ze ergens naartoe wandelen. Dat geeft een film niet alleen richting, maar ook beweging, vinnigheid. Of hoe dialooggedreven tragedies onder Sorkins auspiciën uitgroeien tot films die je op het puntje van je stoel houden.

Literair taaltje

De kiem van dat talent om louter met dialoog de kijker twee uur lang mee te slepen, ligt ergens in de jaren 80, toen een jonge Sorkin het wilde maken als toneelacteur, maar nauwelijks rollen vond - en ze dus maar zelf schreef. Zijn eerste film,A Few Good Men(1992), was een adaptatie van het rechtbankdrama dat hij zelf had uitgetikt. Op een Macintosh-computer, het tweede kindje van een zekere Steve Jobs.

Wat ons 23 jaar in de tijd doet springen en we weer bijSteve Jobsuitkomen. In die tijd is er niet zo gek veel veranderd: de verfilming van Walter Isaacsons bekroonde biografie laat zich het best bekijken als een toneelstuk, opgedeeld in drie bedrijven van zo'n veertig minuten, met een tragisch hoofdpersonage dat zich bedient van een taaltje dat zich het best als literair laat omschrijven. Een logische opvolger vanThe Social Network, in veel opzichten. Een gortdroog, technisch onderwerp wordt de spil van een meeslepend karakterdrama, waarin de dialogen zo allesoverheersend zijn dat er nauwelijks ruimte is voor iets anders.

En dus is er nauwelijks ruimte voor een regisseur. Wat David Fincher deed inThe Social Networken Danny Boyle nu doet inSteve Jobs, is in de eerste plaats: ruimte geven aan de woorden en personages die aan Sorkins brein zijn ontsproten. Natuurlijk hebben de regisseurs ook hun filmtechnische stempel (Fincher maakte vanThe Social Networkhaast een promofilm voor de wonderen van digitale camera's, Boyle gebruikte verschillende filmformaten om de evolutie van Apple tastbaar te maken), maar de sterkte van beide films ligt in de manier waarop ze op papier zijn gezet. Dus ja,Steve Jobsis vooral de film van Aaron Sorkin. Sorry, Danny Boyle.

---

Win tickets voor vertoningen van Steve Jobs in februari en maart. Avant-première vanavond in Kinepolis. demorgen.be/filmmanie

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234