Dinsdag 28/09/2021
In de Russische Tyoemen-regio woedden enkele weken terug verscheidene bosbranden. Een verstoord 'energie-evenwicht' op aarde kan tot extreme weerfenomenen leiden.

AchtergrondKlimaatopwarming

Aarde houdt ‘alarmerende’ hoeveelheid warmte vast: de opwarming gaat steeds sneller

In de Russische Tyoemen-regio woedden enkele weken terug verscheidene bosbranden. Een verstoord 'energie-evenwicht' op aarde kan tot extreme weerfenomenen leiden.Beeld Maxim Slutsky/TASS

‘Vrij alarmerend’, zo noemen NASA-wetenschappers de resultaten van hun nieuwe onderzoek. In veertien jaar tijd blijkt de aarde dubbel zoveel extra energie van de zon vast te houden. Gevolg: onze planeet warmt ook sneller op.

“I heat up, I can’t cool down.” De song ‘Abracadabra’ van de Steve Miller Band is al vaker gebruikt om klimaatverandering of hittegolven te beschrijven. Maar hij past ook precies bij wat nieuw onderzoek van de NASA aantoont. Wetenschappers van het Amerikaanse ruimteagentschap hebben berekend dat de aarde almaar meer warmte vasthoudt, die ze krijgt door energie van de zon.

Het klimaat op onze wereldbol wordt bepaald door de hoeveelheid energie die de aarde ontvangt, in verhouding tot hoeveel ze weer de ruimte in kaatst, in de vorm van infraroodstralen. Maar de aarde geraakt de energie van de zon steeds minder kwijt, zo stellen de wetenschappers vast. Uit een studie van de NASA en de National Oceanic and Atmospheric Administration (NOAA), die pas verschenen is in het wetenschappelijke tijdschrift Geophysical Research Letters, blijkt dat de ‘onbalans’ in die energieverhouding van 2005 tot 2019 zelfs verdubbeld is.

“De trends die we waarnemen zijn vrij alarmerend”, zegt hoofdauteur Norman Loeb. “De twee manieren waarop we dit onevenwicht hebben bestudeerd, leverden gelijkaardige resultaten op en tonen beide deze sterke tendens aan.” Er is dus veel vertrouwen in de resultaten, al is de boodschap minder geruststellend.

Satellieten en robots

De wetenschappers gingen met sensoren in satellieten na hoeveel energie er van de zon de aarde binnenkwam en hoeveel ze ook weer afgaf. Dat was de eerste methode. Voor de tweede gebruikten ze Argo, een systeem waarbij vanop schepen robots worden neergelaten om de temperatuur in de oceanen te meten.

Het onevenwicht qua energie levert extra warmte op, die hoofdzakelijk naar de oceanen gaat. Omdat water – meer dan land of lucht – in staat is om warmte vast te houden. Volgens Philippe Huybrechts, klimatoloog aan de VUB, kan je het effect prima vergelijken met centrale verwarming. “De energie warmt het water op en de oceanen worden bijgevolg een soort van chauffagesysteem voor de hele wereld”, zegt hij. “Warmere oceanen hebben op verschillende andere factoren dan weer een invloed. Ze zorgen ervoor dat de ijskappen sneller krimpen en het zeeniveau sneller stijgt.”

Het onevenwicht in die energieverhouding haalt eigenlijk heel het klimaat overhoop. “Meer energie zorgt er ook voor dat er meer water verdampt”, zegt Huybrechts. “En dat heeft dan weer tot gevolg dat er meer neerslag is, en zwaardere stormen.”

Wetenschappers linken de opwarming van de aarde ook al langer aan extreme weerfenomenen, zoals de droogtes en bosbranden die de voorbije jaren het nieuws hebben gehaald. De oorzaken waarom de aarde steeds minder warmte afstoot, zijn ook al lang bekend.

In een persbericht haalt de NASA een van de belangrijkste nog eens aan: het broeikaseffect. De uitstoot van broeikasgassen zoals CO2 en methaan zet warmte vast in de atmosfeer en maakt van de aarde eigenlijk een gigantische serre.

Sneeuw en ijs kunnen de straling – en dus ook de energie – van de zon weerkaatsen, maar omdat de ijskappen krimpen, reflecteren ze ook steeds minder. Door de opwarming van de aarde verdwijnen de ijskappen op hun beurt ook sneller.

Omdat de broeikasgassen grotendeels voortkomen uit menselijke activiteiten, werkt de mens dus mee aan de klimaatopwarming. Maar de opwarming houdt ook verband met natuurlijke fenomenen waar we niet zoveel aan kunnen doen.

De NASA-onderzoekers vestigen zo de aandacht op de temperatuurverschillen die de oceanen sowieso al doormaken. In de Stille Oceaan is er een bepaald klimaatpatroon, dat ook een impact heeft op de temperatuur van het water. Dat klimaatpatroon zit de laatste jaren in een ‘warme fase’, wat ook weer een effect heeft op het onevenwicht in de energieverhoudingen.

Sinds 2014 zien meteorologen dat er door het klimaatpatroon minder wolken aanwezig zijn boven de oceaan. En die wolken zijn net als de sneeuw en het ijs heel belangrijk om de straling van de zon te weerkaatsen. Dus neemt de aarde daardoor ook weer meer zonnewarmte op.

Loeb concludeert dus dat zowel menselijke activiteit als natuurlijke klimaatfenomenen er samen voor zorgen dat de aarde meer energie van de zon absorbeert. “Maar de mate waarin het onevenwicht in de energieverhouding toeneemt, is wel ongezien”, zegt de NASA-wetenschapper.

Momentopname

Vijftien jaar is misschien heel wat in een mensenleven, maar voor een wetenschappelijk onderzoek is het niet genoeg om te kunnen voorspellen hoe de energiehuishouding van de aarde in de volgende decennia zal evolueren. Dit onderzoek biedt maar een ‘snapshot’, aldus de NASA.

Maar de effecten van het onevenwicht kunnen zich volgens Huybrechts nog lang laten voelen. Zelfs als we morgen volledig zouden stoppen met het produceren van broeikasgassen, of als het energieoverschot weer zou verdwijnen, duurt het nog heel lang voor de oceanen weer in evenwicht zullen zijn met de nieuwe stralingsbalans.

“Vergelijk het met een pot die je net op een vuur hebt geplaatst”, zegt Huybrechts. “Als je het vuur afzet, duurt het een hele tijd voor het water weer op kamertemperatuur is. Door het grote volume van het water in de oceanen kunnen ze de warmte nog honderden jaren blijven opslaan.”

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234