Maandag 26/09/2022

AchtergrondOekraïne

Aanvallen op burgers, Russische brutaliteit en dreiging in Kiev: kan het Westen nog aan de zijlijn blijven?

Schuilende burgers in Irpin.  Beeld Anadolu Agency via Getty Images
Schuilende burgers in Irpin.Beeld Anadolu Agency via Getty Images

Meer en meer berichten tonen gruwelijke aanvallen op Oekraïense burgers en woonwijken. Polen gaat gevechtsvliegtuigen leveren. Kan het Westen wel afzijdig blijven? ‘Het risico op incidenten neemt toe.’

Bruno Struys

Aanhoudende Russische beschietingen, die ook burgers treffen, vergroten elke dag de vrees voor een humanitaire catastrofe. Volgens The New York Times zitten nu al tienduizenden burgers zonder voedsel, water, elektriciteit of verwarming. Oekraïens president Zelensky zegt dat in Marioepol een kind van de dorst overleed. Het ziekenhuis van Izyum ligt dan weer in puin. “Allicht ook een geheime NAVO-basis”, zei de burgemeester cynisch.

Dinsdag doken ook gruwelijke beelden op van een Russisch gepantserd voertuig dat een auto met burgers onder vuur neemt. De twee inzittenden, een koppel op leeftijd, overleefden het niet. Volgens de Verenigde Naties vielen er al zeker 474 bevestigde burgerdoden, nog zonder de meldingen van honderden slachtoffers uit steden als Marioepol, Volnovatsja en Izyum.

Het Westen blijft niet volledig afzijdig. Alleen al de Verenigde Staten zouden meer dan 17.000 antitankwapens en 2.000 Stinger-luchtdoelraketten hebben geleverd aan Oekraïne. Ook Europese landen leveren wapens. En bondgenoten staan Oekraïne bij met inlichtingen over Russische verplaatsingen. “Zonder dat alles zat Zelensky nu niet meer in het zadel”, zegt defensie-expert Alexander Mattelaer (VUB).

Poolse gevechtsvliegtuigen

Na weken discussie hebben de Poolse president en regering de knoop doorgehakt. Polen kan MiG-29's leveren, gevechtsvliegtuigen van Russische makelij waarmee Oekraïense piloten kunnen vliegen. Het gaat om 28 toestellen. “Onmiddellijk en kosteloos”, klinkt het in de mededeling.

Om de Poolse veiligheid te blijven garanderen zouden de Verenigde Staten dan weer Amerikaanse gevechtsvliegtuigen in ruil aan Polen geven, zo was het plan. Maar het Amerikaanse ministerie van Defensie deed het voorstel dinsdagnacht af als “niet haalbaar”.

Vorige week communiceerde het Oekraïense leger dat het gevechtsvliegtuigen krijgt van Bulgarije, Polen en Slovakije. Maar ook die deal bleek toen nog niet rond.

Naast de Verenigde Staten had ook de Britse defensieminister dinsdag zijn onvoorwaardelijke steun aan Polen overgemaakt, maar hij wees erop dat deze beslissing het land ook “in de directe vuurlinie van landen als Rusland of Wit-Rusland” brengt. En dan is meteen de hele NAVO solidair, hoewel ze officieel niet betrokken is bij deze beslissing.

“Het leveren van materiaal is een binationale beslissing tussen Oekraïne en het land in kwestie”, zegt Claude Van de Voorde, militaire vertegenwoordiger voor België bij de NAVO. “De NAVO is een defensieve alliantie, die voor de-escalatie ijvert. We houden ons nu bezig met afschrikking en het klaarhouden van de troepen op ons grondgebied.”

In tegenstelling tot het overige militair materieel, is de verwachting dat Rusland de inzet van gevechtsvliegtuigen als een oorlogsverklaring kan interpreteren. Het had dat ook al laten verstaan. Toch denkt Mattelaer niet dat de gevechtsvliegtuigen een wezenlijk verschil zullen maken in Russische vergelding. “Het is het opdrijven van de wapenleveringen, maar wel met een hoge symbolische waarde. Op dit moment is het een zeer delicate evenwichtsoefening.”

De vraag is of we nog aan de zijlijn kunnen blijven als de gruwel tegen de burgerbevolking verder toeneemt. “Veel hangt af van wat er gebeurt bij de belegering van Kiev, met de gruwel in Marioepol in gedachten”, zegt professor internationale politiek Jonathan Holslag (VUB). “Het risico is een herhaling van Sarajevo.”

Twee Poolse MiG-29's boven en onder twee Poolse F-16's Beeld AP
Twee Poolse MiG-29's boven en onder twee Poolse F-16'sBeeld AP

Zwakke plek

Nadat tientallen burgers omkwamen door Servische mortieren op een markt in Sarajevo, startte de NAVO bombardementen op Servische stellingen, die uiteindelijk tot vrede leidden. Iets soortgelijks deed zich voor in Syrië, waar de VS onder Trump twee keer Syrische hangars en doelwitten bestookten, na aanwijzingen van chemische aanvallen op burgers door het Assad-regime.

Alleen, zowel in Joegoslavië als in Syrië stond Rusland wel aan de zijde van de agressor, maar dit keer ís Rusland de agressor. Gezien de nucleaire macht en de dreigementen van Poetin gaat iedereen een rechtstreekse confrontatie uit de weg.

“De situatie is emotioneel niet gemakkelijk te verdragen, maar over oorlogsdeelname zal grote terughoudendheid blijven”, zegt Mattelaer.

Holslag: “Ik vermoed dat we, hoe groot de verontwaardiging ook zal zijn, militair heel weinig kunnen.”

Zelensky weet dat hij met die verontwaardiging een zwakke plek bij het Westen raakt en verwijst in elk interview naar de burgerdoden en oorlogsmisdaden. Ook de gesprekken over EU-lidmaatschap en zijn aanhoudende roep om een no-flyzone zijn manieren om bondgenoten actief te betrekken.

“Zelensky’s bestuur vecht om te overleven en je kan ze niet kwalijk nemen dat ze proberen om westerse landen in het bad te trekken, maar dat komt met een aanzienlijk risico op escalatie”, zegt Mattelaer.

Oekraïne is volop bezig met het samenstellen van een internationaal legioen, waarvan de eerste manschappen al op het terrein actief zijn. Wat als Rusland Europeanen gevangenneemt?

“Verschillende Europese lidstaten en de Verenigde Staten ontmoedigen hun onderdanen om die reden”, zegt Holslag. “Maar het risico op incidenten neemt op allerlei manieren toe.”

België stuurde militairen naar Roemenië. Beeld Tim Dirven
België stuurde militairen naar Roemenië.Beeld Tim Dirven
Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234