Woensdag 23/09/2020

Aanslag op Russische trein eist 26 levens

De daders worden gezocht in kringen van Tsjetsjeense separatisten of extreem rechtse nationalisten. Maar hoogleraar Katlijn Malfliet (KU Leuven) sluit niet uit dat elementen van de geheime dienst of een rivaliserende clan uit de elite bij de aanslag betrokken is.

De drie laatste van veertien wagons werden vrijdagnacht uit de sporen gelicht toen de bom onder de sporen ontplofte ter hoogte van het dorp Bologoje, ongeveer 400 kilometer ten noordwesten van Moskou. De Nevski Ekspress reed op dat ogenblik met een snelheid van 200 kilometer per uur en had 650 passagiers en enkele tientallen bemanningsleden aan boord. De ravage was enorm. De slachtoffers lagen volgens een ongedeerde passagier van vooraan in de trein “door elkaar geschud als lucifers uit een omgekeerd doosje”. De meeste dodelijke slachtoffers vielen in de laatste wagon. “Mensen en treinstoelen waren in elkaar verwrongen. Ik zag verschrikkelijke verwondingen”, vertelde de ooggetuige. Het duurde meer dan twee uur voor gespecialiseerde reddingsdiensten het afgelegen gebied konden bereiken. Ze borgen al 26 doden en 90 gewonden. Het dodental kan volgens de hulpdiensten nog oplopen tot 39. De onderzoekers gingen erg snel uit van een terreuraanslag. Zowel de treinbestuurder als enkele passagiers meldden net voor de ontsporing een explosie te hebben gehoord. Vervolgens werd een kleine krater aangetroffen waarin de onderzoekers resten van explosieven aantroffen. Volgens Aleksandr Bortnikov, het hoofd van de veiligheidsdienst FSB, had de bom een kracht van ongeveer 7 kilo TNT. Tijdens de bergingswerkzaamheden ontplofte volgens de chef van de Russische spoorwegen, Vladimir Jakoenin, een tweede bom gedeeltelijk. Daarbij werd niemand gewond.Russische veiligheidstroepen kamden gisteren de omliggende dorpen rond de rampplek uit op zoek naar verdachten. Tsjetsjeense separatisten en extreme nationalisten behoren tot de ‘usual suspects’. Op de website van de racistische Beweging tegen Illegale Immigratie werd een verklaring gepubliceerd waarin de aanslag werd opgeëist door de neonazigroepering Kombat 18. Eerder dook een verklaring van dezelfde groep op nadat op 14 november explosieven waren gevonden in de metro van Sint-Petersburg. De authenticiteit van beide berichten kon niet worden bevestigd. De andere hoofdverdachten zijn islamistische separatisten uit Tsjetsjenië of Ingoesjetië. In 2007 pleegden zij ook al een kleinere aanslag op dezelfde treinverbinding. Hun laatste grote offensief in het Russische binnenland dateert van vijf jaar geleden (zie kader).

Rivaliserende clans

Mogelijk is er ook nog een derde mogelijke partij in het spel, zegt hoogleraar Katlijn Malfliet, Ruslandexperte van het Instituut voor Internationaal en Europees Beleid aan de KU Leuven. “In Rusland blijft het altijd een probleem om de definitieve waarheid te achterhalen”, zegt ze. “De aanslagen op flatgebouwen in Moskou uit 1999 blijven onopgehelderd, en er blijven veel onopgeloste vragen bestaan over de gijzeling in het Moskouse Nord-Osttheater in 2002 en de gijzeling van de school in Beslan in 2004. Telkens werden islamistische separatisten als daders aangeduid maar ook de rol van de veiligheidsdiensten was telkens omstreden. Elke keer werden deze aanslagen gevolgd door institutionele hervormingen, weg van de democratie. Een enscenering door de geheime dienst is in Rusland dus nooit uit te sluiten. Het is een mechanisme waarin eerst chaos wordt gecreëerd om het volk achter een hervormingsagenda van de Kremlinleiders te verzamelen.” Hamvraag is waarom er net nu een aanslag zou komen. “In zijn state of the nation kondigde president Medvedev onlangs institutionele hervormingen aan, maar die waren deze keer net van een andere aard”, stipt Malfliet aan. Medvedev bepleitte de omvorming van Rusland tot een open land, met onder meer een ‘slimme’ economie die unieke kennis en nieuwe goederen en technologieën produceert en niet alleen afhankelijk is van de energiesector. Malfliet sluit dan ook niet uit dat de aanslag het werk kan zijn van rivaliserende clans binnen de elite, waarin de siloviki (politici die vroeger tot de veiligheidsdiensten behoorden) en liberalen met getrokken messen tegenover elkaar staan. “De tandem Poetin-Medvedev probeert deze clans in evenwicht te houden”, zegt Malfliet. “Het gaat over controle van de olie-, gas- en staalindustrie, waarvan Medvedev de macht wil beperken.” In dat opzicht was het doelwit van de aanslag symbolisch: de hogesnelheidstrein wordt gebruikt door een liberale elite die er voorstander van is om meer regeringsfuncties over te dragen van Moskou naar Sint-Petersburg. De tandem Poetin-Medvedev heeft er in elk geval geen belang bij om een nieuwe Kaukasuscrisis uit te lokken. “Ze willen van Rusland weer een grootmacht maken, waarvan de recente douane-unie met Kazachstan en Wit-Rusland een belangrijke evolutie is, maar dat kunnen ze alleen maar als er nationale eenheid is tussen de Russen en minderheden zoals moslims en andere niet-Slaven.” Medvedev richtte gisteren een oproep tot de bevolking om paniek te vermijden. “We kunnen ons geen chaos veroorloven”, zei hij. “De situatie is zo al gespannen genoeg.”

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234