Maandag 18/01/2021

Aanpak diepere oorzaken blijft steken in vage plannen

Voor de Europese top van dit weekend in Finland werkte een groep van experts een politiek en economisch reddingsplan uit voor een zestal typische migratielanden. Met deze mini-Marshallplannen wil de EU de diepere oorzaken van migratie aanpakken. Vluchtelingenorganisaties en ngo's vrezen dat het Europa er vooral om te doen is zoveel mogelijk vreemdelingen buiten te houden.

Op initiatief van Nederland beslisten de EU-lidstaten in december '98 om een 'werkgroep op hoog niveau over asiel en migratie' in het leven te roepen. De vluchtelingenexperts van deze High Level Working Group moesten voor enkele typische migratielanden onderzoeken waarom zoveel mensen uit die landen wegvluchten. De geselecteerde landen waren: Afghanistan en de buurlanden Pakistan en Iran, Irak, Marokko, Somalië, Sri Lanka en Albanië. "We moeten de dieperliggende oorzaken van migratie aanpakken", was het motto van de werkgroep die voor elk van die landen ook een politiek en economisch actieplan moest opstellen. Met die mini-Marshallplannen hoopt Europa de migratiestromen uit die landen onder controle te krijgen.

Al snel kwam er kritiek op het werk van de Werkgroep, met name op de selectie van de landen. Daarbij zouden vooral pragmatische criteria gehanteerd zijn. Zo zou Spanje hebben aangedrongen om Marokko op het lijstje te zetten omdat vele Marokkanen clandestien de straat van Gibraltar trachten over te steken. Sri Lanka werd opgenomen op uitdrukkelijk verzoek van Groot-Britannië, en Irak naar verluidt na aandringen van Duitsland en Nederland, waar veel Koerden wonen. "Niet zozeer de migratielanden die het meest behoefte hebben aan hulp werden geselecteerd, maar de landen die voor de grootste overlast zorgen in Europa", liet een hooggeplaatste functionaris binnen de EU-commissie zich ontvallen.

Ook het feit dat de experts van de Werkgroep zich uitsluitend op rapporten baseerden en amper het terrein opgingen, deed tal van vragen rijzen.

Deze week raakten de verschillende actieplannen van de werkgroep bekend en weer was er veel kritiek. Niet helemaal onterecht, want bij het lezen van de plannen wordt duidelijk dat het de opstellers vooral te doen is vluchtelingen/migranten buiten Europa te houden, eerder dan de echte oorzaken van hun vlucht weg te nemen. Zo staan er in het actieplan voor Marokko welgeteld drie aanbevelingen in verband met de bestrijding van de armoede, en maar liefst vijftien maatregelen die moeten verhinderen dat Marokkanen en Afrikanen naar Europa komen. Zo moet er volgend jaar een akkoord komen tussen Marokko en de EU over de 'terugname' van Marokkanen en Afrikanen die momenteel de Straat van Gibraltar trachten over te steken. De Europese Unie moet Marokko ook steunen bij het uitwerken van allerlei visa-voorwaarden voor Afrikanen die via Marokko naar Europa willen reizen. "In het bijzonder voor burgers uit de West-Afrikaanse regio", staat te lezen in de actieplannen. "Nigeria, Senegal, Mali, Kongo..." Niemand die kan zeggen of die laatste drie puntjes betekenen of ook burgers uit oorlogslanden als Liberia en Sierra Leona aan strengere voorwaarden worden onderworpen. Meer algemeen zal Europa Marokko helpen om "vreemdelingen die illegaal op doortocht zijn in Marokko efficiënt tegen te houden." Europa vraagt Marokko ook om immigratie-officieren te sturen naar risico-luchthavens.

De maatregelen die nodig zijn voor de economische opbouw van Marokko zijn veel vager: er moeten meer Europese investeringen komen, Europese bedrijven moeten zich herlokaliseren in Marokko, de negatieve aspecten van de liberalisering van de markt moeten beperkt worden, enzovoort.

Een soortgelijke toon is terug te vinden in het actieplan voor Afghanistan en de buurlanden Pakistan en Iran. Vaagheid is troef als het over maatregelen gaat in verband met de economische heropbouw van die landen; heldere en concrete richtlijnen in verband met het terugsturen en tegenhouden van Afghanen die naar Europa vluchten voor het fundamentalistische Taliban-regime. Volgend jaar wil Europa terugkeerverdragen sluiten met Pakistan, Iran, de Centraal-Aziatische republieken. Pakistan zal ook bijgestaan worden om het vervalsen van paspoorten en visa tegen te gaan. Er moet ook een info-campagne komen die naar Pakistan gevluchte Afghanen moet ontmoedigen om naar Europa door te reizen. Bedoeling is om te waarschuwen voor koppelbazen en mensensmokkelaars. Peter Mardsen van de British Refugee Council vindt het actieplan van Afghanistan waanzin. "Voor Afghaanse vluchtelingen is Pakistan helemaal geen veilig land. Er zijn geen garanties dat de Afghanen die door Europa terug naar Pakistan, Iran en de Centraal Aziatische republieken worden gestuurd niet gedwongen zullen worden om naar Afghanistan terug te keren. In het verleden is dat al meermaals gebeurd."

Ook het actieplan voor Somalië krijgt erg veel kritiek. Onder andere van Artsen zonder Grenzen, die ter plekke actief zijn. Somalië-coördinator Cédric Martin van AZG hekelt de vage formuleringen van de EU-plannen. "In het actieplan lees ik 'dat de EU inspanningen zal blijven leveren voor een politieke oplossing in de regio via de passende organisaties'. Wat bedoelen ze daarmee?" AZG wijst er ook op dat het EU-actieplan weinig rekening houdt met een recent rapport van VN-secretaris-generaal Kofi Annan. "Annan zegt dat je heel voorzichtig moet zijn als je met de Somalische krijgsheren onderhandelingen aanknoopt. Hierdoor krijgen ze nog meer legitimiteit en worden ze nog belangrijker, is de redenering van Annan. Erg vreemd is het dan om in het EU-actieplan te lezen dat Europa een 'constructieve dialoog' wil aangaan met de "de facto autoriteiten". De EU is blijkbaar zelfs van plan om met de krijgsheren te praten over maatregelen om clandestiene migratie naar Europa te voorkomen! Europa beoogt blijkbaar ook om Somali's terug naar hun land te sturen maar belooft wel de terugkeer op te volgen en ook de mensenrechtensituatie in de gaten te houden. Hoe ga je dat doen in een land dat voor het grootste deel in totale chaos verkeert?" Erg onrealistisch is volgens AZG ook het idee om Somalische vluchtelingen in buurlanden als Kenia op te vangen. "Weten de EU-experts dan niet dat de Kenianen de grens met Somalië gesloten hebben omdat ze die vluchtelingen niet willen?" Ook het plan om immigratieofficieren naar de luchthaven van Kenia te sturen, lijkt erg dubieus.

En dan is er nog het actieplan voor Irak, dat vooral gericht is op de Koerdische bevolking in het noorden. Daaruit blijkt dat de EU-maatregelen in de eerste plaats Turkije moeten helpen. Zo moet de situatie in de Turkse opvangkampen voor Koerden verbeteren. Een heikel punt, omdat de Koerden de Turken als aartsvijand beschouwen. Ook het feit dat de EU in verband met de Koerden een terugkeervedrag met Turkije wil afsluiten, roept vraagtekens op. Het lijkt de bedoeling dat Europa de Koerden naar Turkije zal uitwijzen en dat Turkije dan zorgt voor de terugkeer naar Noord-Irak. Dit kan, zo staat letterlijk in het actieplan, op "een vrijwillige en een gedwongen manier" gebeuren.

Binnen de Europese commissie wordt de kritiek op de actieplannen van de Werkgroep weggewuifd. "Het gaat om levende documenten", luidt het daar. "Dat betekent dat ze stap voor stap worden aangevuld."

Vraag is of de verschillende lidstaten de actieplannen zoals die nu ter tafel liggen gaan goedkeuren. Vorige week pleitte premier Verhofstadt nog voor de aanpak van de diepere oorzaken van migratie. Hij zei dat hij in Finland werk zou maken van de actieplannen van de Werkgroep en ook zal voorstellen om voor andere landen actieplannen op te stellen.

Europa is van plan

om zelfs met de krijgsheren in Somalië te gaan praten over het voorkomen van clandestiene migratie

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234