Zaterdag 23/01/2021

Aankoop 'plaffetuur' wordt heroïsche zoektocht

De weergoden waren de Zomer van Antwerpen gunstig gezind maandagavond. Vooraf had het MartHa!tentatief erop gewezen dat Waaiendijk zich in de open lucht afspeelt en dat het publiek dus is 'blootgesteld aan regen en ontij'. Gelukkig was er niets van dat alles tijdens de première. Ook het gezelschap zelf had er zin in en zorgde voor een, op een slepend einde na, geslaagde festivalopener.

Antwerpen / Van onze medewerker

Peter Anthonissen

Beetje bij beetje beginnen ook de gesubsidieerde theatergezelschappen de charmes van de Zomer van Antwerpen te ontdekken. De Onderneming neemt volgende maand voor de derde keer deel, voor het MartHa!tentatief en coproducent Theater Antigone is het hun eerste aanwezigheid op het Antwerpse stadsfestival. Typisch voor de Zomer van Antwerpen is het ontspannen en publieksvriendelijke klimaat, dat in schril contrast staat met het ons-kent-onssfeertje dat de meeste theaterpremières tijdens het seizoen kenmerkt. Niet dat het MartHa!tentatief zich in het verleden aan de gewone theatergebruiken heeft gestoord. Getuige daarvan de locaties die het in 1996 opgerichte collectief tot nu toe opzocht. Na het Militair Hospitaal in Berchem, het Electrabel-gebouw in Borgerhout en het zogenaamde roepkot der scheepsherstellers op 't Eilandje streek de groep ditmaal neer op een stuk braakland 'op den Dam', een vergeten wijk in het noorden van Antwerpen.

Op een schijnbaar nonchalante manier hebben regisseurs Johan Petit en Bart Van Nuffelen zich een weg gebaand door het onkruid dat deze betonnen vlakte overwoekert. Her en der hebben ze een decorstuk neergepoot, veelal oude spulletjes die al ettelijke levens achter zich hebben. Vooraan op het speelvlak bijvoorbeeld staan metalen kantoorkasten die afgeschreven zijn, al lijken de vergeelde foto's van wielrenners er vrij recent op te zijn aangebracht. Het terrein ligt gekneld tussen het talud van de spoorweg links en een enorme loods rechts, waarop een reclamebord voor ijsjes prijkt. Dat zal in de loop van de voorstelling een onverwacht grappige rol spelen.

Geïnspireerd door onder anderen Louis Paul Boon en Gerard Walschap vertelt Bart Van Nuffelen het verhaal van Lutgard Fonteyn, een overgevoelige vrouw die, op de vlucht voor haar verleden, in Waaiendijk aanbelandt. Daar waait, met de woorden van Walschap, "alles samen wat in de stad te licht of te los is". Fonteyn heeft nog maar net haar nieuwe woning betrokken of Pol Proost, zaakvoerder van 'Plaffeturen Proost', staat al voor de deur. Met de hulp van de meest gehaaide verkooptechnieken smeert hij haar een plaffetuur aan. Pas achteraf dringt het tot Fonteyn door dat ze die niet gebruiken kan. Om haar bestelling te annuleren begeeft ze zich naar de kantoren van de firma. Dat lijkt gemakkelijk, maar niets is minder waar: haar trip groeit uit tot een heroïsche zoektocht. Een majorette die als koor fungeert, begeleidt haar met de profetische vraag: "Vinden wij niet steeds wat wij niet zochten?"

De eerste vijftig minuten van Waaiendijk tonen het MartHa!tentatief op zijn best. Rond een eenvoudig, zelfs banaal gegeven, bouwen Van Nuffelen en Petit een hele wereld op. De techniek die Van Nuffelen als auteur toepast, doet aan DAT DAT denken, de Boon-voorstelling waarmee Theater Antigone in 1998 werd geselecteerd voor Het Theaterfestival. Van Nuffelen spit zijn figuren als het ware uit de Vlaamse grond. Niet alleen treedt hij in dialoog met zijn literaire voorgangers, hij verwijst ook naar een bredere Vlaamse cultuurgeschiedenis. Zo duikt in Waaiendijk de herinnering op aan de in 1971 in een ongeval omgekomen wielerkampioen Jempi Monseré. Door zijn personages vervolgens in een hedendaags referentiekader te plaatsen sorteert Van Nuffelen een haast anachronistisch effect, en toch blijft hij geloofwaardig. Een, zij het milde, vorm van maatschappijkritiek gaat hij daarbij niet uit de weg. In Waaiendijk geeft hij aan dat de economie vandaag de dag een net zo belangrijke machtsfactor is als de politiek. Ondanks haar karakterzwakte bindt Lutgard Fonteyn de strijd aan met de door economische wetmatigheden geregeerde wereld van Proost. De voorstelling wordt een parabel over de plaats van de enkeling in de consumptiemaatschappij.

De ongebreidelde fantasie van Van Nuffelen en coregisseur Petit zorgt ervoor dat deze thema's in de mise-en-scène zichtbaar aanwezig blijven en toch nooit te zwaar gaan doorwegen. Door Pol Proost in een Ferrari op kindermaat laten opdraven stellen de makers zijn hautaine managersgedrag op een ontwapenende manier aan de kaak. Aan humor is er in deze productie trouwens geen gebrek. Sommige vondsten zijn louter visueel, andere grappen worden door een spits acterende spelersgroep met onder anderen Sofie Decleir en Jurgen Delnaet aangereikt. Ook aan het toeval laten Van Nuffelen en Petit een en ander over. Tijdens de première viel de zin "Merk de vooruitgang" net op het moment dat de eerste hogesnelheidstrein van de avond voorbijkwam. Van zo'n samenloop van omstandigheden kan een regisseur enkel dromen.

Omdat Van Nuffelen lange tijd zo goed op dreef is, is het jammer dat hij het laatste halfuur de draad wat kwijtraakt. Na de ultieme confrontatie tussen Fonteyn en Proost heeft de auteur enkel nog een deus ex machina nodig om te bewijzen dat de liefde alles overwint. In de plaats ervan komt hij met een slepende afwikkeling van zijn verhaal tevoorschijn dat elk van de zes personages een laatste woord geeft.

Theater

WAT: Waaiendijk WIE: MartHa!tentatief en Theater Antigone WAAR EN WANNEER: tot en met 31 juli, telkens van maandag tot en met zaterdag om 20.30 uur, in de open lucht in de Drie Snellenstraat, Antwerpen Dam. Reserveren op tel. 03/213.86.60 (EKU Ticketshop) ONS OORDEEL: De eerste vijftig minuten tonen het MartHa!tentatief op zijn best.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234