Dinsdag 25/02/2020

Review

Aangenaam weerbarstig gevoel voor humor

Beeld kos

"De mond is een vreemde plek", aldus de opening van Joshua Ferris' voor de Man Booker Prize genomineerde roman 'To Rise Again at a Decent Hour'. "Niet echt binnen, niet echt buiten, geen huid en geen orgaan, maar iets ertussenin: donker, vochtig, toegang biedend tot een binnenzijde waar de meeste mensen liever niet aan willen denken."

Een merkwaardige eerste alinea, maar de verteller is dan ook tandarts. Een tandarts die zijn patiënten adviseert om te flossen, en tegelijkertijd in elke mond het verval en de aanstaande dood signaleert.

"Een tandarts is maar voor de helft de dokter die hij beweert te zijn. Zijn andere helft, die van begrafenisondernemer, probeert hij voor zichzelf geheim te houden."

Nee, Paul O'Rourke, bekwaam tandarts met een florerende praktijk aan Park Avenue, Manhattan, is geen lachebekje. Toch valt er regelmatig te grinniken en te grimlachen om deze roman over een middelbare twijfelaar met manisch-depressieve neigingen.

Want O'Rourke houdt er, net als zijn schepper, een aangenaam weerbarstig gevoel voor humor op na. De wijze waarop Ferris de dialogen tussen zijn verteller en diens hoofd-mondhygiëniste, de vroom-katholieke Betsy Convoy, pleegt weer te geven, heeft een uitgesproken hilarisch effect.

In die dialogen wordt de directe rede van Convoy afgewisseld met zinnetjes als "Ik vertelde het haar", of "Ik gaf antwoord", waarna we uit de - niet zelden verontwaardigde, geschokte of bezorgde - reacties van de mondhygiëniste moeten afleiden wat haar baas precies heeft gezegd.

Hoe goed het beroepsmatig ook met hem gaat, O'Rourke is een man in crisis. Hij werpt zich met energie op de ene na de andere activiteit, maar niets schenkt hem werkelijke bevrediging. Zijn liefdesleven loopt stuk op onhoudbare idealisaties, hobby's gaan na een tijdje vervelen en als zijn favoriete baseballteam de World Series wint, stemt hem dat mistroostig.

Gaandeweg wordt duidelijk dat dit deels met een traumatische jeugdervaring te maken heeft, maar dat is niet het hele verhaal. O'Rourke is weliswaar verklaard atheïst, maar tegelijkertijd op zoek naar betekenis, naar spiritualiteit. "Het ongelukkigste van atheïst-zijn was niet het verlies van een troostende God, maar het verlies van een essentiële menselijke vocabulaire. Genade, barmhartigheid, ontstijging: ik voelde ze net zo sterk als een gelovige, maar ik had geen recht op ze."

Dan vinden er enkele merkwaardige gebeurtenissen plaats. Eerst ontvangt O'Rourke een patiënt die geen verdoving wil, maar zich verlaat op een Tibetaanse meditatietechniek. Bij het afscheid vertrouwt hij O'Rourke toe: "Ik ben een Ulm, en u trouwens ook."

Vervolgens ontdekt de verbijsterde tandarts, die altijd een grondige afkeer heeft gehad van de digitale wereld en smartphones misprijzend me machines noemt, dat zijn praktijk ineens een website heeft. Bovendien worden er onder zijn naam op Twitter en Facebook religieuze uitspraken de wereld in gestuurd.

Op die social media ziet O'Rourke zichzelf hele vertogen houden over de eerder genoemde Ulms, ook wel Amalekieten genoemd: een bijna geheel door de Joden uitgeroeid volk, met als centrale religieuze overtuiging dat het bestaan van God dient te worden betwijfeld.

Wordt O'Rourke inderdaad van buitenaf bejegend door lieden die er met zijn identiteit vandoor gaan, en zo ja, waarom? Of zijn deze digitale uitingen manifestaties van een keerzijde van de verscheurde tandarts zelf?

In zijn antwoord voert Ferris ons bekwaam een labyrintische, dikwijls raadselachtige werkelijkheid binnen, die associaties oproept met Thomas Pynchon en William Gaddis, aangelengd met een flinke scheut Woody Allen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234