Maandag 28/09/2020

Aan de psycho- analytici is duidelijk niets gevraagd

De naam van de vader

Sybille Decoo

Ouders krijgen straks de vrije keuze om hun kind de naam van de vader, die van de moeder, of die van beiden te geven. "Aanpassing aan de nieuwe realiteit van gewijzigde gezinsstructuren", zeggen de vrouwelijke kamerleden die het wetsvoorstel indienen. Psychologen, of liever psychoanalytici, hebben nochtans een sterk argument om het meer dan ooit voor die naam van de vader op te nemen. Eentje dat het zielenheil van het kind boven het feministische belang plaatst.

'What's in a name' zegt het al: een naam is geen niemendalletje. Achter een voornaam schuilt vaak een heel verhaal. Soms kiezen ouders hem alleen maar omdat ze hem goed vinden klinken, vaak verwijst hij naar een ander: een voorouder, een (vroegere) vriend of vriendin van ma of pa, een personage in een boek, een ster (denk maar aan alle Jean-Mariekes die geboren werden na het WK voetbal in Mexico in 1986). De naam drukt zo de dromen die de ouders over dochter- of zoonlief koesteren: kon hij of zij maar de goedheid, het geluk, het succes hebben van die ander.

Met een familienaam is het net zo. In principe verwijst hij naar de biologische vader. En dat heeft zo zijn belang, weten we uit de psychoanalyse. Van de Franse psychoanalyticus Jacques Lacan met name, de man die er met 'Le Retour à Freud' voor zorgde dat men opnieuw de oorspronkelijke teksten van de grondlegger van de psychoanalyse ging lezen, in plaats van zich te laten vangen aan alle misverstanden die, om redenen van maatschappelijke onaanvaardbaarheid, omtrent de man en zijn werk waren ontstaan. Om te vermijden dat zijn werk hetzelfde lot zou zijn beschoren, hanteerde Lacan onmenselijk ingewikkelde taal in zijn eigen boeken. Om af te dwingen dat men erop studeerde, alvorens de pretentie te hebben er iets van te begrijpen. 'Gardez-vous de comprendre' ('Hoed u voor het begrijpen') was dan ook een van zijn lijfspreuken.

Op één punt was Lacan voor zijn doen ongewoon concreet, namelijk als het ging over de naam van de vader. Het was zowat het wezenlijkste begrip in zijn stellingen. Hij schreef het zelfs met hoofdletters: Naam van de Vader, en plaatste die in een wiskundige breuk tegenover het Verlangen van de Moeder.

De psychoanalyticus wees daarmee op de functie van de vader als diegene die een noodzakelijke wig drijft tussen moeder en kind en daarmee het kind als 'subject' doet ontstaan. In den beginne beseft het kind immers niet dat het een aparte persoon is van de moeder. Het is een 'verbrokkeld lichaam', dat niet weet dat zijn beentjes bij hem horen, zichzelf niet in de spiegel herkent, lange tijd het woord ik niet begrijpt.

Die scheidingsfunctie is van wezenlijk belang. Loopt het daarmee fout, dan kan dat volgens de psychoanalyse een bron zijn voor een psychose. De scheiding vindt niet alleen plaats doordat de vader tegenover moeder en kind zijn plaats opeist, maar ook doordat zijn vrouw in haar spreken tot het kind naar de vader verwijst. Omdat die rol niet noodzakelijk door de biologische vader ingenomen moet worden had Lacan het over de "symbolische" vader.

Nergens wordt die, voor de persoonsontwikkeling onontbeerlijke rol van derde, zo duidelijk erkend als in de familienaam van het kind. Dat daar sinds mensenheugnis de naam van de vader voor gekozen wordt, kan men uitleggen als het resultaat van het patriarchaat, maar in de verwijzing naar het vaderschap heeft het dus ook zijn psychologisch nut. Naar afkomst is men immers enkel zeker van zijn moeder. Gek genoeg is dat ook het argument dat de voorstanders van het wetsvoorstel aangrijpen om de naam van de vader los te laten ten voordele van die van de moeder, of de ouders tenminste de kans te geven dat te doen. Dat zou beter verbonden zijn met de realiteit van samenwonende maar ongehuwde ouders en nieuw samengestelde gezinnen. Terwijl de psychoanalyse een argument aanreikt om de naam van de vader vanwege die realiteit nog meer te gaan beschermen, en bijvoorbeeld ook samenwonende ouders te verplichten hun kinderen naar de vader te noemen. Of door op zijn minst niet verder te gaan dan het toelaten van een dubbele familienaam.

Het wetsvoorstel zal immers tot gevolg hebben dat voor sommige kinderen elke verwijzing naar 'de derde' verdwijnt. Uiteraard hoeft dat niet te betekenen dat het kind daar in zijn ontwikkeling onder lijdt, maar die 'fundering' moet ook niet worden onderschat. Psychologen weten wat een 'afwezige' vader in het gezin kan aanrichten in de psyche van een kind. Hebben de indieners zich afgevraagd wat de psychologische impact zou kunnen zijn van een symbolische uitwissing van de vader? Het lijkt erop van niet. Bij de voorstelling van het wetsvoorstel werd enkel naar taal- en stamboomdeskundigen verwezen. En die hadden geen bezwaren.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234