Woensdag 23/09/2020

Reportage

Aan de grens in Rekkem: "We zijn verslaafd aan de vrijheid"

Er zijn in Rekkem sluipwegen zat om de Franse grens over te steken.Beeld © bas bogaerts

Het einde van de Schengenzone? Leg dat maar eens uit in Zuid-West-Vlaanderen, waar volop grenscontroles aan de gang zijn. "Er is misschien minder grenscriminaliteit, maar laat het maar snel voorbij zijn."

"Ik zou mijn tijd best wat efficiënter kunnen doorbrengen. Maar tja, wat doe je eraan?" Een Franse agent monstert samen met twee collega's lusteloos de auto's op de E17 in Rekkem. Ze passeren met een slakkengang aan de grenspost.

"Een terrorist of een andere crimineel hier onderscheppen? Hij moet al dwaas zijn om de weg te nemen waar de politie staat. Alternatieven genoeg." In een halfuurtje houdt de agent welgeteld één auto staande. Een man met Arabisch uiterlijk in een donkere bestelwagen. Achter hen zwelt de file op de snelweg aan.

Ruim twee maanden geleden, een dag na de terroristische aanslagen in Parijs, haalde de Franse president François Hollande de grove middelen boven. Frankrijk zou al zijn grenzen sluiten. De Schengenregels werden even overboord gegooid, zolang de noodtoestand van kracht is.

Wat meteen ook te merken was in Zuid-West-Vlaanderen. Vrij verkeer van personen richting Frankrijk? Ho maar. Strikte controles op zo veel mogelijk plaatsen was het devies. Een voorsmaakje van wat ons allemaal te wachten staat, nu het einde van Schengen plots een topic in de Europese politiek is geworden?

Franse politie-agenten houden een vrachtwagen tegen. 'Niets meer dan een symbolische actie', vinden ze zelf.Beeld © bas bogaerts

Niet vol te houden

Het Franse voorbeeld bewijst dat gesloten grenzen alleen al logistiek en qua mankracht niet vol te houden zijn. Enkel in de regio rond Lille zijn er maar liefst 130 grensovergangen. Onbegonnen werk voor de grenspolitie alleen. Het Franse leger leverde aanvankelijk steun, maar de laatste militairen zijn twee weken geleden ook weer weggetrokken. De Belgische politie heeft de voorbije maanden ook manschappen geleverd. "Maar die heb ik de laatste tijd niet gezien", bromt de agent.

Nu de hoogste terreurdreiging weg is, zijn de prioriteiten verlegd. Momenteel worden er nog twee grensposten permanent bemand. Die op de E17 in Rekkem en E19 tussen Bergen en Valenciennes. En dan nog enkel in de richting van Frankrijk. België rijd je zonder enig probleem binnen. En de 128 andere in de regio? Helemaal open.

"Wat we hier doen? Niets meer dan een symbolische actie", weet de agent. "Eén voordeel: de grenscriminaliteit is blijkbaar sterk gezakt." Het aantal autodiefstallen ging van meer dan honderd in een jaar, naar drie in drie maanden. "Maar hoe lang blijft dat afschrikeffect werken? Laat het maar snel voorbij zijn." Tegelijk profiteren dagelijks ook een zestal douaniers van de wegversperring om extra invoercontroles uit te voeren.

Rekkem is de typische grenspost uit het pre-Schengentijdperk: een grote parking voor wachtende vrachtwagens, voldoende ruimte voor de politie en douane om controles uit te voeren. De gebouwen en loketten werden onlangs met de nodige symboliek gesloopt. Maar moeten we die nu opnieuw gaan optrekken, als Schengen verkruimelt? "Daar is gewoonweg geen geld voor", zegt een douanier.

En wat op de E40 in de Panne? Die snelweg werd pas opgeleverd ten tijde van het verdrag van Maastricht. Aan de grens is geen plaats voorzien om controles te doen. Het was een van de eerste grensposten die de Franse politie verliet na de terreurdreiging. Het was gewoonweg te gevaarlijk.

Maar dan is er nog de economische schade. Rekkem is een van drukste grensovergangen in Europa: dagelijks passeren er 100.000 voertuigen over dat stuk E17. Het duurde tot een uur voor je in Frankrijk was. Sinds de acties zijn afgezwakt, zijn de wachttijden ook afgekalfd tot vijf minuten op kalme uren en twintig minuten tijdens de spits.

Nog altijd te veel voor Benoît Deny, zaakvoerder van het transportbedrijfje Deny wat verderop. Dagelijks rijden er minstens vijftig vrachtwagens af en aan, een derde moet de grens over. Hun slogan? Service without borders. Eentje die op dit ogenblik een beetje minder geldt. Zelfs de vrachtwagens die in België blijven, belanden in de file: zijn bedrijf ligt aan de laatste afslag voor de grens.

"Dat die noodtoestand in Frankrijk maar snel voorbij is", zucht Deny. Normaal gezien geldt die nog tot half februari. "Maar intussen hebben we ermee leren leven. De vrachtwagens nemen een afslag vroeger om de files te vermijden. Ze rijden dan door een dorpskern."

Bij Deny trekken ze hun plan, maar wat met het transport op grotere afstand? "Zij kennen die sluipwegen niet en verliezen kostbare tijd", zegt Lode Verkinderen, voorzitter van de transportfederatie TLV. "Reken op zijn minst op 45 euro per uur. Die kosten worden sowieso doorgerekend aan de klant. En dat staat nog los van de vraag wie al die agenten en douaniers gaat betalen."

Neen, het oude idee van grenzen tussen staten is weg in een klein land als het onze. En die geest krijg je niet meer in de fles, wat Europa ook moge beslissen. "We zijn verslaafd aan de vrijheid", weet Verkinderen. "Dat krijg je er niet meer uit."

Ook minister van Binnenlandse Zaken Jan Jambon (N-VA) huivert bij het compleet dichtgooien van de grenzen. "Logistieke en economische horror", klinkt het op zijn kabinet.

Dat wil niet zeggen dat de politie bij ons geen controles uitvoert, wel integendeel. Die gebeuren niet noodzakelijk op de grenzen, maar evengoed in de buurt ervan, op strategische punten. Ook wordt er opgetreden op de grote verkeersassen in ons land, zoals in Groot-Bijgaarden of Drongen. Zulke gerichte acties blijken vaak efficiënter dan elke auto te stoppen aan de grens.

Hoe dan ook, de grensbewoners zullen altijd hun weg blijven vinden. Op de Dronckaerstraat, net in België, staat een man in pak zijn donkere Audi vol te gooien. "Lpg, want dat is bij jullie veel goedkoper", zegt hij. "Mijn auto - zwaar model, getinte ruiten - is blijkbaar verdacht. Iedere keer werd ik aan de kant gehouden. Ik werd er moedeloos van. Maar hier zijn zoveel straten en wegeltjes. Ik maakte er een sport van."

Spanning op de achterbank

BIJGEDACHTE

De grensovergang op de E17 tussen West-Vlaanderen en Frankrijk oogt al enkele weken als vanouds. Aanschuivende wagens waarbij hun chauffeurs aan 'de Schreve' gemonsterd worden door grenswachters. Sinds Schengen waren we dat beeld helemaal vergeten.

Het doet nostalgisch aan, en katapulteert ons terug naar de tijd waar we via binnenwegen naar Frankrijk reden om er rode wijn in te gaan slaan. Rode wijn, geen witte. Laat staan rosé. Die bocht moest mijn vader niet.

Via de Murissonstraat en de Dronckaertstraat zo de grens over en weer. De auto laag tegen de grond, want de vele kistjes wijn wogen zwaar door. Wij in spanning op de achterbank. Tieners, wat wil je? En maar hopen dat we geen 'vliegenden' zouden tegenkomen. Vliegenden waren mobiele douaniers, die gretig een oogje dichtknepen.

De talrijke grensovergangen tussen Zuid-West-Vlaanderen en Frankrijk zijn sinds vanouds gekend als smokkelroutes. Vandaag zijn er nog levende herinneringen, als voetweg 14, een oude smokkelroute die vroeger gebruikt werd door de 'blauwers'. Blauwen is West-Vlaams voor smokkelen. Wij blauwden rode wijn, en een enkele keer echte boerenboter.

In een verder verleden werd er op grotere schaal geblauwd, vooral sterke drank en tabak. "Tant qu'il y aura de l'herbe à Menin, on fumera en France." Ik hoor het mijn familie uit Lauwe nog zeggen. Van grensoverschrijdende operaties was er helemaal nog geen sprake. Belgische en Franse agenten hadden geen enkele samenwerkingsmogelijkheden.

Voor de blauwers vormde de grens een bescherming, voor de politiediensten een handicap. Iets zegt me dat er eigenlijk weinig veranderd is.

Lieven Desmet

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234