Dinsdag 24/09/2019

'Aaibaarheid is grootste probleem van de Vlaamse regering'

Robert Voorhamme mag dan al een integer en bekwaam politicus zijn, hij heeft een zwaar kruis om te dragen. 'Ik zou liegen mocht ik het ontkennen: ik worstel dikwijls met de vraag naar het waarom van mijn geringe aantal voorkeurstemmen.' Of misschien draagt hij er als socialist in Antwerpen wel twee.

Bart Brinckman

Verleden week stond het Vlaams Parlement op stelten. Ogenschijnlijk zonder overleg besliste federaal minister van Pensioenen Frank Vandenbroucke (SP) om tegen 2010 leerkrachten niet meer op hun 55ste met pensioen te laten gaan. SP-parlementslid Robert Voorhamme liep voorop in het verzet tegen zijn eigen minister. Maar ook de Vlaamse regering ging niet vrijuit. "Strikt formalistisch sloeg de Vlaamse regering geen goed figuur. Hoe is het mogelijk? Tijdens het overleg wekt ze bij de pensioenminister de verkeerde indruk dat de afschaffing geen enkel probleem vormt. Meer nog. Ze suggereert: 'Ga gerust door. Wij gaan akkoord.' Bovendien wordt dat de minister van Onderwijs niet verteld. Maar goed, eigenlijk is dat allemaal het punt niet. De eerste vraag moet nu zijn: Hoe passen we het onderwijs aan de eisen van de toekomst aan?"

Over een kortsluiting gesproken.

"Het is niet omdat er zich een demografisch probleem aandient, dat men zomaar maatregelen moet nemen om de pensioenen veilig te stellen. Al is dat natuurlijk belangrijk. Tegenwoordig bestaat dé ambtenaar niet meer. Overheidsdiensten moeten transparant, efficiënt en klantvriendelijk werken. Al die diensten hebben hun eigenheid, hun doelstellingen, hun manier van werken. Maar als het op de organisatie van de loopbaan aankomt, wordt iedereen plots over één kam geschoren. We kunnen misschien wel algemene pensioenrechten bepalen, maar we gaan de kar toch niet voor het paard spannen? Het Vlaams Parlement is er verleden week in geslaagd om de discussie weer in haar juiste context te plaatsen."

Zijnde?

"Onderwijs wordt een absolute prioriteit. De discussie over kwaliteit wordt cruciaal. Hoe kunnen de tienduizenden leerkrachten een resultaat garanderen dat tegemoet komt aan de behoeften van de toekomst? Het afgelopen decennium is er op onderwijs zwaar gerationaliseerd en geherstructureerd. Nu komen we in de plezante fase van de discussie. Nu kunnen we bepalen waar we inhoudelijk naartoe willen. Want het is een feit dat veel schoolverlaters zonder diploma blijven. We moeten vaststellen dat het beroeps- en technisch onderwijs zwaar ondergewaardeerd wordt. Even goed zweren nog heel wat scholen bij het criterium selectiviteit in plaats zoveel mogelijk leerlingen op een goed niveau te tillen. Ook de nieuwe technologieën zijn nog onvoldoende ingevoerd. Voor dat alles moeten we goede mensen aantrekken, behouden, perspectieven bieden. Meteen komen we bij de werkomstandigheden leerkrachten terecht."

Nochtans willen de vakbonden in de eerste plaats meer loon.

"Correctie, enkel de christelijke vakbond huldigt dit standpunt. Het is zeer de vraag of die eis representatief is voor hun achterban. Al jaren heb ik contacten met onderwijsmensen. Die praten niet of nauwelijks over hun wedde. Die praten des te meer over een magere omkadering, slechte schoolgebouwen, een verouderde uitrusting, gebrek aan mogelijkheden tot omscholing enzovoort. De druk op de leerkracht is de jongste jaren enorm toegenomen. Ze kregen er weinig voor in de plaats."

Een vervroegd pensioen moet dus kunnen.

"Dat is niet het punt. Je moet de job aantrekkelijker maken, je moet meer doorstroming garanderen. Het is niet omdat je een goede leerkracht bent dat je veroordeeld moet worden tot het zijn van een goede leerkracht gedurende je hele leven. Dat geldt evenzeer voor andere beroepen. De werkomstandigheden voor goede leerkrachten zijn niet ideaal. De druk kan zo groot zijn dat ze snakken naar dat vervroegd pensioen. Voor sommigen is haast een wonder dat ze het zo lang uitzingen. We hebben nood aan creativiteit om met die druk om te gaan. Deeltijds werken, uitgroeibanen... Het kan voor mij allemaal. Al moet het ook mogelijk zijn om mensen die absoluut weg willen te laten vertrekken."

Dat is een heel andere discussie dan het vastleggen van zware beroepscategorieën als het beroeps- of het bijzonder onderwijs.

"VLD-voorzitter Karel De Gucht formuleerde het zo. Ik weet niet of we daarop moeten vooruitlopen. Laten we het overleg in het najaar alle kansen geven. En hopen dat de vakbonden dat overleg niet toespitsen op hun wedde."

Volgens VU-politici kun je alle ellende vermijden door Vlaanderen de pensioenbevoegdheid te geven.

"Ik denk eerlijk gezegd dat de keizer zich daar niets van aantrekt. Die weet toch niet waar de bevoegdheden gesitueerd zijn. Het is niet verstandig om dat op te kloppen. Ik vrees dat zoiets de burger zelfs irriteert. Verstandiger zou zijn dat de Vlaamse en de federale regering op een complementaire manier met elkaar samenwerken. Ik hoop dat men hieruit lessen trekt voor de toekomst."

Meteen was er wat leven in het Vlaamse Parlement dat volgens sommigen in een permanente vakantiestemming verkeert.

"Bof. We zouden te weinig decreten behandelen. Het parlement stroomt inderdaad niet over van de decreten. Ik weet niet of dat slecht is. Na de staatshervorming voelde de vorige Vlaamse regering de noodzaak om heel wat nieuwe bevoegdheden decretaal in te vullen. Het zou pietluttig zijn om dat werk te herdoen. We moeten ons beperken. Anders krijgen we een decretendiarree en ik dacht dat iedereen daar onderuit wilde. In elk geval werkt deze regering in een sfeer die heel wat mogelijk maakt. Er zijn weinig taboes, er is weinig beklemming. Dat opent heel wat perspectieven."

De jongste tijd mist de regering wel wat samenhorigheid.

"Bwa, laat ons zeggen dat de aaibaarheidsfactor de achillespees is. Nogal wat ministers hebben een hoge aaibaarheidsfactor. Zoiets staat haaks op het nemen van verantwoordelijkheid. Overigens heeft deze regering al heel wat verantwoordelijkheid opgenomen: het Doel-dossier, de luchthaven van Deurne of de sluiting van de Antwerpse ring. Het debat over de lastenverlaging verliep sereen. Centen of procenten, het was nooit aan de orde. Iedereen krijgt een verlaging in centen. De vorige regering raakte nooit uit deze discussie."

U houdt niet van aaibare politici?

"Dossierkennis en verantwoordelijkheidsgevoel staan dromen niet in de weg. Maar het stoort me als de logica van een beslissing omwille van die aaibaarheid geweld wordt aangedaan. Meteen ontstaat er een verward beeld. In deze tijden van beeldcultuur is het bijzonder moeilijk om aan de kiezer de logica van een beslissing uit te leggen. Dat betekent niet dat je geen poging moet wagen. Al als kind was ik verliefd op de politiek. Maar zo'n aaibare aanpak kwetst mijn democratisch gevoel."

Jullie kunnen niet tegen jullie verlies, heet de Agalev-repliek. En Antwerpen biedt zich aan als rood-groen slagveld.

"Natuurlijk was de vorige verkiezingsuitslag een onwaarschijnlijke patat. Maar van de peilingen mogen we nu niet wakker liggen. De juiste maatregelen zijn genomen. We moeten consequent op koers blijven. De komende gemeenteraadsverkiezingen verhogen de zenuwachtigheid. En zorgen voor een discontinuïteit. Maar daarna moet de vernieuwing verder gaan.

"Met de hand op het hart beweer ik dat de jongste discussies tussen Agalev en de SP met Antwerpen niets te maken had. In Antwerpen schiet ik erg goed op met gewezen politiek secretaris René Los of met de groene schepenen Pairon en Geldof. Ik zie trouwens niet in hoe we elkaars grootste tegenstanders kunnen zijn. Bekijk onze verkiezingsprogramma's. Ik denk niet dat je 20 procent aan verschillen vindt. Neen, enkele Vlaamse dossiers kwamen gewoon in aanvaring met het ego van Agalev-minister Mieke Vogels."

Ze maakt er de rood-groene samenwerking niet eenvoudiger om.

"Ze heeft bovenal een verkeerd idee van de plannen van de Antwerpse SP. Mevrouw Vogels is zelf begonnen, omdat ze met een aantal Vlaamse beslissingen in haar maag zat. Ze wilde zich redden op rekening van de socialisten. En dan is het verhaaltje van de SP die met het mes op de keel uit is op haar vernietiging snel gevonden. Maar wij houden niet van boeteprocessies. We zijn allemaal grote mensen. En op een gegeven moment moet je de feiten op een rij zetten. Ik hoopt dat het allemaal wat mildert. Voor Antwerpen is het immers essentieel dat de rood-groene as de kern blijft van het beleid. Met Pairon en Geldof is dat best mogelijk."

Toch gelooft Geldof dat u de VLD verkiest, dankzij de logecontacten.

"Dat cowboyverhaal gaat echt al een eeuwigheid mee. Vanuit de CVP kan ik zoiets nog begrijpen. Daar hebben ze last genoeg van sektes. Maar het moet iedereen toch stilaan duidelijk worden dat dit niet klopt."

U kiest voor het Vlaamse bestuursniveau, niet voor Antwerpen.

"Ik heb nooit aan het lijstcomité een formele voorkeur uitgesproken. Ik denk wel dat het voor Antwerpen belangrijk is dat er bekwame mensen op het Vlaamse niveau actief zijn. We zijn wat gefrustreerd omdat er geen Antwerps SP-minister is. In die zin is het essentieel dat Antwerpenaars in het parlement een woordje placeren. En door mijn specialisatie hebben heel wat dossiers met de Scheldestad te maken. Maar toegegeven, omwille van de efficiëntie zou het niet slecht zijn dat ik naast volksvertegenwoordiger ook gemeenteraadslid zou zijn. Havenschepen? Daar heb ik zelf nooit aan gedacht. Anderen hebben dat in mijn plaats gedaan.

"Ik geloof niet dat het in oktober zal tegenvallen. Ik denk met voorzitter Patrick Janssens dat we die 20 procent kunnen halen. Er waart nu al een veel betere sfeer rond. Je ziet ook meer volk opdagen tijdens vergaderingen. Na 13 juni begreep iedereen dat het zo echt niet meer verder kon. Misschien was het niet slecht om een schop onder ons achterste te krijgen. We zijn eindelijk wakker geschoten. Net als de samenleving is ook het politieke bedrijf veel wendbaarder geworden. Maar de SP worstelde met traditionele structuren. Vroeger was dat noodzakelijk om slagkrachtig te zijn. Tegenwoordig werkt zoiets contraproductief, zeker in de communicatie met de kiezer. En dan hadden we ook de omstandigheden tegen: jaren van bezuinigingen, Dutroux, Agusta, de dioxinecrisis..."

Hebt u al gezocht naar de reden voor uw geringe populariteit?

"Ik zou liegen mocht ik ontkennen. Heel eerlijk, ik worstel dikwijls met die vraag. Het resultaat is giswerk. Ik ben geen spektakelman, met mijn dossiers kan ik niet bepaald scoren, en mijn plaatselijke inzet kun je nog niet in het straatbeeld merken. Maar ik blijf geloven dat je met bekwaamheid en dossierkennis op een verantwoorde manier aan politiek kunt doen. Tenslotte deed onze partij het ook niet goed. Je moet van goeden huizen zijn om tegen de trend in te gaan. Zelf heb ik zeker het verschil niet kunnen maken.

"Ik heb me neergelegd bij het feit dat ik nooit een stemmenmagneet zal zijn. Drie soorten politici halen veel stemmen: de ministers of de partijvoorzitters, de burgemeesters en de bekende Vlamingen. Voor de rest is het een lange strijd tegen de wurging."

Dossierkennis en degelijkheid draagt u hoog in het vaandel. Tegenwoordig beschouwt een politicus zijn week als geslaagd met een optreden in De laatste show.

"De mediaoptredens lopen uit de hand. Dat is geen kwestie van jaloezie, het doet de politiek gewoon geen goed. We hebben heel wat gekwaakt over een deontologische code. Die verbiedt ministers om brochures over hun bevoegdheden op te smukken met hun foto. Wat zijn we dan puriteins. Maar aan onze optredens in de media durven we geen grenzen te stellen. Als het te maken heeft met de politiek is dat geen probleem. Maar waarom moet dat gaan over de diepste zielenroerselen, over de boekenkast of wat weet ik allemaal? Daar onderscheiden politici zich toch niet van de gewone sterveling? Het leidt dikwijls ook tot banaliteiten.

"De relatie tussen de politiek en de media moet dusdanig zijn dat het vak van politicus ernstig wordt genomen. Schoenmakers moeten bij hun leest blijven. Het kan best leuk zijn voor de kijker om een politicus een liedje te horen zingen, of aan een spelletje te zien deelnemen. Maar ik weet niet of de kijker die politicus ook meteen geloofwaardiger vindt."

Drie soorten politici halen veel stemmen: de ministers of de partijvoorzitters, de burgemeesters en de bekende Vlamingen. Voor de rest is het een lange strijd tegen de wurging

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234