Woensdag 28/07/2021

A.H.J. Dautzenberg Dialogen omtrent een nier

e rising star van de Nederlandse letteren’, ‘de nieuwe Arnon Grunberg’ of ‘de zoveelste pretfiguur’? De Hollandse literaire critici zijn hopeloos verdeeld over de strapatsen van A.H.J. Dautzenberg (°1967). De geheimzinnige schrijver stak vorig jaar plots de neus aan het venster met de verhalenbundel Vogels met zwarte poten kun je niet vreten. Het absurdisme vierde er hoogtij. Dautzenberg grossierde in van de pot gerukte, perverse, soms schokkende situaties: een vrome vrouw ontwaakt met een kraantje op haar rug, een meisje overleeft in de woestijn door het zaad van haar vader te drinken en een dertienjarige offreert haar lichaam aan het vriendje van haar vader. Niets is verboden en alles is mogelijk in het Dautzenberg-universum.

Zo ook in zijn journalistieke carrière. Dautzenberg kwam nogal onfris in het nieuws met een serie uit de duim gezogen interviews voor VPRO Gids. Vooral het gefingeerde gesprek met Ian ‘Lemmy’ Kilmister van heavymetalband Motörhead (dat ook in Humo belandde) wekte beroering. Frontman Lemmy ontpopte er zich wonderlijk genoeg als een gevleugeld expert van de monetaire crisis. Uiteindelijk moest Dautzenberg toegeven dat hij Lemmy niet eens had ontmoet. “In mijn hoofd sprak ik met Lemmy, dus in die zin is het waar”, zo verweerde hij zich. “Non-fictie bestaat naar mijn mening niet. Alles is fictie, inclusief de wetenschap.” Kort daarvoor nam Dautzenberg ook al Arnon Grunberg in het ootje, via een gesprek dat zich toespitste op een uitknijpbare puist in het gelaat van de auteur. Never a dull moment met Dautzenberg, zoveel is zeker.

Christus & Dante

Je zou voor minder op je hoede zijn wanneer hij met een autobiografische roman op de proppen komt over het wegschenken van een nier. Het donorschap als ultieme daad van altruïsme of vooral een geveinsde oefening in masochisme? Dautzenberg verkneukelt zich in het zaaien van verwarring. Met de niergift wilde hij uit “de comfortzone stappen”, zoals hij bij Pauw & Witteman getuigde. Origineel is trouwens ook de vorm van zijn ‘medische’ roman. Die bestaat uitsluitend uit drieëndertig dialogen, een verwijzing naar de sterfleeftijd van Christus en het aantal canto’s van de Louteringsberg van Dante.

Geprikkeld door De Grote Donorshow van BNN én de ziekte van zijn vader biedt een relatief gezonde jongeman zich aan bij Samaritaan, een gesofisticeerd niertransplantatieprogramma. Een kans op de drieduizend heeft hij om te sterven tijdens de “operatie zonder medische noodzaak”, misschien zelfs een op de tweeduizend. En bij wie de nier terechtkomt, blijft een groot geheim. Maar hij is overtuigd van zijn zaak: “We moeten weer leren geven. (...) Het eigenbelang regeert als nooit tevoren. Ik word er misselijk van.” Bovendien schrikt zelfs de dood hem niet af: “De dood trekt mij nu eenmaal aan, als een magneet. Ik heb op de een of andere manier altijd de behoefte om mijn leven af te ronden.” Een nier offreren voelt als een vorm van “ruilverkaveling”, maar is ook een vorm van “parachutespringen”, oreert Dautzenberg.

Een lange mars door de medische bureaucratische mallemolen volgt, waarbij Dautzenberg al zijn gesprekspartners op de kast jaagt met zijn eeuwige doorvragen, zijn morbide grapjes, stellige meningen en verknipte logica. Zijn geliefde Sanne raakt intussen helemaal krankjorum van zijn donorvoornemen, omdat hij met haar geen rekening houdt: “En mij negeer je. Een vreemde betekent meer voor je dan ik.” Het gekissebis van het koppel neemt bittere proporties aan, zeker als hij het ziekbed van zijn vader voorrang geeft. Ook vrienden of collega’s dreint hij de oren van het lijf over zijn ongewone demarche.

Dautzenberg balanceert in Samaritaan voortdurend op het slappe koord tussen absurdisme en ernst. Moet je lachen of huilen? Je weet het niet. Maar een dialoog met de nier in kwestie valt onmogelijk au sérieux te nemen: “Je gaat binnenkort verhuizen, vriend, dat lijkt me een goede zaak. Niet dat je het slecht hebt gedaan, verre van, maar iemand anders kan jou beter gebruiken.” Na een batterij medische en mentale tests vindt de operatie uiteindelijk plaats, nét als de verzoening met Sanne, terwijl tegen alle regels in Dautzenberg domweg de nierontvanger ontmoet. En hoera, er kan weer geneukt worden, zij het dat dit “pijn en fijn” tegelijk veroorzaakt. De afwezige nier beweegt zich nu door zijn leven als “fantoomfijn”, zoals het in een flauwige woordspeling heet.

Of we zoveel wijzer raken over Dautzenbergs échte motieven? Dat valt tegen, omdat hij té vaak tongue in cheek blijft. Niettemin lees je Samaritaan geïntrigeerd en met stijgende verbazing uit. Hoewel Dautzenberg geregeld doordramt, hakt de ijzeren consequentie van het boek er nogal in. Volgens Dautzenberg is de return van een nierdonatie onbetaalbaar: “Je wordt een goed mens. En je libido is fel gestegen.”

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234