Zondag 20/09/2020

Wetenschap

9 vragen over het gevreesde zikavirus, dat Latijns-Amerika in de ban houdt

Een onderzoeker bestudeert enkele tijgermuggen in een labo van de universiteit van Sao Paulo.Beeld AFP

Het Amerikaanse gezondheidsinstituut raadt zwangere vrouwen af naar bepaalde delen van Latijns-Amerika en de Caraïben te reizen. In die landen heerst sinds vorig jaar een plaag van het zikavirus, dat nu mogelijk levensgevaarlijk blijkt te zijn voor ongeboren kinderen. Wat is zika, wat doet het, en hoe kan je je ertegen beschermen?

Wat is het zikavirus?

Zika is een tropische infectie, die nieuw is in het westelijke halfrond. Het virus wordt overgedragen door muggen en is verwant met dengue, gele koorts en het West-Nijlvirus.

Het virus werd vernoemd naar het Zikabos in Oeganda, waar het in 1947 ontdekt werd. Sindsdien won het terrein in Afrika en Azië, waar het inmiddels frequent voorkomt. In het westelijke halfrond heeft het virus zich nooit op grote schaal verspreid, tot er vorig jaar een eerste grote uitbraak was in Brazilië.

Omdat het immuunsysteem van maar weinig westerlingen opgewassen is tegen het virus, heeft het zich sindsdien in sneltempo kunnen verspreiden. Exacte cijfers zijn niet voorhanden, maar mogelijk werden al miljoenen mensen in tropische gebieden in Latijns-Amerika besmet.

In welke landen komt het virus voor?

Na de uitbraak in Brazilië had het zikavirus zich in oktober al verspreid naar Colombia, Mexico, Guatemala, Venezuela, El Salvador, Panama, Paraguay en Suriname. Vorige week werd het voor het eerst vastgesteld in Puerto Rico. De waarschuwing van het CDC geldt daarnaast voor Frans-Guyana, Haïti, Honduras en Martinique.

Brazilië wordt het hardst getroffen. In zes Braziliaanse staten is de noodtoestand uitgeroepen. Hoeveel Brazilianen al ziek zijn geworden, is niet duidelijk maar volgens de overheid gaat het naar schatting om een half tot anderhalf miljoen mensen. De situatie zou het ernstigst zijn in de staat Pernambuco.
Lees verder onder de foto

Het virus kan bij ongeboren baby's leiden tot microcefalie, een te kleine schedel met hersenschade tot gevolg.Beeld AP

Hoe wordt het verspreid?

Zika wordt verspreid door de tijgermug, die ook schuldig is aan de verspreiding van dengue, gele koorts en de West-Nijlziekte. Het insect heeft niet meer dan een plas water ter grootte van een flessendop nodig om te kunnen broeden. De agressieve mug slaat meestal overdag toe en is verantwoordelijk voor de meeste zikagevallen.

Daarnaast was er tot nu toe één melding van een mogelijke besmetting via bloedtransfusie en een van een mogelijke besmetting door seks.

Hoe gevaarlijk is het?

Voor volwassenen is het virus in de meeste gevallen niet gevaarlijk. Symptomen zijn koorts, huiduitslag, rode ogen en gewrichtspijn en verdwijnen vaak al na een week. Soms zijn er zelfs nauwelijks klachten.

Maar als een zwangere vrouw besmet raakt, kan het virus wel grote gevolgen hebben voor haar kind. Dat kan geboren worden met microcefalie: dat betekent dat het een te kleine schedel heeft, waardoor de hersenen zich niet goed kunnen ontwikkelen. Dat kan tot ernstige complicaties leiden en meestal zal het kind met een verstandelijke beperking door het leven gaan. Er zijn ook gevallen bekend van baby's die na de geboorte overleden ten gevolge van het virus.

Hoe wordt die hersenschade veroorzaakt?

Hoe het virus microcefalie veroorzaakt, is nog niet duidelijk. Experten beginnen nog maar net de touwtjes aan elkaar te knopen. De mogelijkheid dat het virus microcefalie veroorzaakt bij embryo's werd voor het eerst geopperd in oktober, toen dokters in het noorden van Brazilië een spectaculaire toename vaststelden van baby's die met de ziekte geboren werden.

Hoe veel dat voorkomt, is niet exact geweten. In Brazilië worden jaarlijks ongeveer drie miljoen baby's geboren. Normaal worden zo'n 150 gevallen van microcefalie gemeld, en Brazilië zegt dat het nu meer dan 3.500 gevallen onderzoekt. Maar in tijden van gezondheidscrisissen is het niet abnormaal dat het aantal gemelde gevallen toeneemt.

Maakt het een verschil in welk stadium van de zwangerschap de besmetting plaatsvindt?

Experten vermoeden dat het eerste trimester, wanneer de vrouw niet altijd weet dat ze zwanger is, de gevaarlijkste periode is. Hoe het virus de placenta binnendringt en de groeiende hersenen beschadigt, is niet geweten.

Verwante virussen, zoals gele koorts, dengue en het West-Nijlvirus, doen dit niet. Andere virussen, zoals rubella en het cytomegalovirus, soms wel.
Lees verder onder de foto

Onderzoeker Paolo Zanotto toont aan de universiteit van Sao Paulo hoe het zikavirus zich verspreidt.Beeld AFP

Hoe weet je wanneer je besmet bent?

Tot voor kort werd het zikavirus niet als een grote bedreiging beschouwd omdat de symptomen relatief mild zijn. Slechts 1 op de 5 besmette personen krijgt de symptomen. Hospitalisatie is in de meeste gevallen niet nodig.

Tests voor een zika-infectie zijn niet beschikbaar. Omdat het virus verwant is met dengue en gele koorts, is een kruisreactie met tests voor deze virussen mogelijk. Om zika vast te stellen, moet een bloed- of weefselstaal genomen worden tijdens de eerste week van de infectie. Dat moet opgestuurd worden naar een geavanceerd labo, dat het virus kan detecteren door middel van gesofisticeerde moleculaire tests.

Is er een vaccin?

Er bestaat nog geen vaccin tegen het zikavirus. De eerste pogingen om er een te ontwikkelen, zijn nog maar pas van start gegaan. Het creëren en testen van een vaccin duurt jaren en kost honderden miljoenen euro's, dus een vaccin zal niet voor morgen zijn.

Hoe kan je jezelf dan beschermen?

Bescherming tegen de tijgermug is in de besmette gebieden een grote uitdaging. Omdat het onmogelijk is muggenbeten volledig uit te sluiten, raadt het Amerikaanse CDC zwangere vrouwen aan niet naar landen te gaan waar ze besmet kunnen worden. Vrouwen die gezinsuitbreiding overwegen, worden aangeraden met hun dokter te spreken alvorens ze naar de betrokken gebieden afreizen.

In ons land heeft Buitenlandse Zaken het reisadvies voor Latijns-Amerika nog niet aangepast. Of dat in de nabije toekomst eventueel wel zal gebeuren, kon men ons voorlopig niet zeggen.

De kans op muggenbeten kan beperkt worden door in een afgesloten hotelkamer met airconditioning te verblijven en 's nachts een muskietennet te gebruiken, de hele dag muggenmelk met deet te gebruiken en bedekkende kleding te dragen.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234