Maandag 19/04/2021

80 MONOPOLY

SUCCESFORMULE. Monopoly wordt tachtig en blijft een bestseller van formaat. Het bordspel weet zichzelf steeds weer uit te vinden, met dank aan gewiekste marketing en een fabrikant die weleens een loopje met de waarheid durft te nemen.

Wie altijd al eens Monopoly met écht geld heeft willen spelen, gaat best eens bij onze zuiderburen piepen. Om de tachtigste verjaardag van het wereldberoemde bordspel te vieren, heeft spellenfabrikant Hasbro in Frankrijk echte euro's verstopt in tachtig dozen. Die werden, samen met 30.000 identieke Monopolyspellen, verspreid over het hele land en staan sinds kort in willekeurige Franse winkelrekken. De ultieme jackpot is die ene doos die 20.580 euro bevat, het volledige bedrag dat een klassiek Monopolyspel rijk is. In eigen land bent u eraan voor de moeite, want de Belgische afdeling heeft geen plannen voor een soortgelijke marketingcampagne.

Al heeft Hasbro wel degelijk iets te vieren. Monopoly blaast dit jaar niet alleen tachtig kaarsjes uit, het blijft voor de spellenfabrikant de onbetwiste nummer één op hun bordspellenlijst.

"Wij hebben ook klassiekers als Risk en Cluedo in ons aanbod, maar Monopoly blijft onze absolute bestseller", zegt persverantwoordelijke Barbara Van Lombeek. Monopoly wordt in 114 landen verkocht en is beschikbaar in 47 talen. Wat maakt dat een tachtig jaar oud spel het zo goed blijft doen? "Het is een echt familiespel dat voor gezellige momenten zorgt voor het hele gezin", zegt Van Lombeek, "Monopoly behoort tot het collectieve geheugen. "Net zoals Scrabble en Risk dat doen", zegt Piet Notebaert van het VIVES-Spellenarchief. Maar ook al blijft het spel verkopen, toch wordt het

nog maar weinig echt gespeeld. Ondanks de verdienstelijke pogingen van Hasbro om de spelregels te vereenvoudigen en de spelduur te verkorten, staat Monopoly nog al te vaak geboekstaafd als langdradig en saai. "Monopoly wordt ook wel het beste slechtste spel genoemd. Het is iets wat je in huis moet hebben, net zoals dat kookboek van Jeroen Meus in de keukenkast", lacht Notebaert. En bij de echte gezelschapsspelliefhebbers ligt het al helemaal niet in de bovenste schuif. "Het is zoals met de liefhebber van de betere tv-series. Die zal ook niet toegeven dat hij naar Thuis kijkt. Een gezelschapsspelliefhebber speelt Carcassonne en Agricola, maar Monopoly?"

Kat

Het bordspelequivalent van Thuis dus, Monopoly. Een klassieker om de klassieker. Al pakt Hasbro het al sinds jaar en dag slim aan. Met duizend-en-een edities van het fysieke bordspel en talrijke digitale varianten. Elk land heeft zowat zijn eigen versie, maar er bestaan ook stedenedities. Zo hebben zowel Antwerpen als Brussel een eigen Monopolyspel. Met Monopoly Empire kopen spelers merken als Coca-Cola en McDonald's op, Monopoly Miljonair koppelt daar nog eens jetsetfeestjes op riante jachten aan. Het onlangs gelanceerde My Monopoly doet het volgens Van Lombeek ook heel goed. "In die versie kun je thuis stickers uitprinten en zo je eigen Monopoly samenstellen", zegt ze.

Om hun tachtigste verjaardag te vieren bracht de spellenfabrikant onlangs een 'vintage editie' op de markt, gebaseerd op de originele editie uit 1935. Met houten huisjes en hotels, maar ook oude en nieuwe pionnen zoals de lantaarn, het geldzakje en de kat in een metalen versie. Monopoly is er ook voor Xbox- en Playstationfanaten. Met een plaats in de top tien van best verkopende games in de appstore weet het bordspel ook in de digitale wereld zijn mannetje te staan. Naast de klassieke versie kun je er ook de Miljonair en My Monopoly-versie voor je smartphone of tablet downloaden.

Bovendien gaat Hasbro er prat op zijn fans regelmatig te betrekken in de beslissingen die het bedrijf neemt. Zo liet het in 2013 zijn 11,5 miljoen Facebookfans een nieuwe pion kiezen. Het werd de kat, die sindsdien het strijkijzer vervangt. "Om een merk als Monopoly interessant te houden, zijn onze fans van cruciaal belang. Daarom leggen wij geregeld ons oor bij hen te luisteren", klinkt het uit de mond van Jonathan Berkowitz, adjunct-marketingmanager bij Hasbro. In 2014 resulteerde dat in het 'Grote Monopoly-spelregeldebat' op Facebook, waar fans hun eigen regels konden posten. Slimme zet van Hasbro, want laten die spelregels nu net bij elk spelletje Monopoly voer voor discussie zijn. Het debat leverde uiteindelijk een resem nieuwe spelregels op, die sindsdien als optioneel extraatje in elke Monopolydoos te vinden zijn.

WK Monopoly

Om het jubileum nog wat extra in de kijker te zetten, is ook het befaamde wereldkampioenschap Monopoly terug van weggeweest. In september gaan verschillende landskampioenen de strijd aan in China, waar het spel nota bene jarenlang verboden was vanwege zijn kapitalistische inslag.

En Monopoly is er ook voor de allerkleinsten. Hasbro maakt met zijn Monopoly Junior-editie handig gebruik van het 'vader op zoon- principe'. Met eenvoudigere spelregels en een verkorte versie wordt het er als het ware met de paplepel ingegoten. "Monopoly heeft een didactische waarde", beweert Van Lombeek. "Het leert kinderen onderhandelen, tellen en strategisch denken."

Bij het Spellenarchief van Hogeschool VIVES, dat zich bezighoudt met de integratie van gezelschapsspellen in de klas, beamen ze dat Monopoly wel degelijk een pedagogische meerwaarde kan hebben. Al geven ze daar wel een geheel eigen invulling aan het spel.

"We gebruiken enkel het bord, niet het spel", zegt Notebaert. "We maken er een studie van de eigen stad mee en leggen zo uit hoe economie werkt. Dan maken we bijvoorbeeld een Monopolybord van Roeselare en vragen de kinderen welke straten het belangrijkst zijn in die stad. Vervolgens gaan we op Immoweb op zoek naar een huis dat in zo'n straat te koop staat. Dat vergelijken de leerlingen dan met een huis dat vijf blokken verder ligt. Veel kinderen schrikken echt van het prijsverschil. Ze weten wel dat een groot huis duurder is dan een klein, maar dat de huurprijs afhankelijk is van de locatie, dat is nieuw."

Zelf loopt Notebaert niet al te hoog op met de Juniorversies van Monopoly. "De eerste Junioredities waren nog redelijk onschuldig. Kinderen mochten er pretparken aankopen. Maar de huidige juniorversie is eenvoudigweg een mini-Monopoly, bedoeld om de kinderen zo vroeg mogelijk met het eigenlijke spel te laten kennismaken zodat ze later de volwassen editie in huis halen."

Anti-Monopoly

Wat is de didactische meerwaarde daar dan van? "Kinderen leren begrippen zoals winst en verlies relativeren, ze leren onderhandelen", aldus Notebaert. Maar ook hebzucht en geldgewin zijn eigen aan het spel, je creeërt tenslotte een monopolie. "Dat zijn uiteraard geen pedagogische waarden, je wil je kind natuurlijk niet als monopolist opvoeden", zegt Notebaert. Dat Monopoly een kapitalistisch spel zou zijn, is een vaak gehoorde kritiek. Al is dat volgens Notebaert inherent aan wat het uiteindelijk kan bewerkstelligen. "Als het een trigger kan zijn om de boeiende wereld van de bordspellen te ontdekken, dan graag", klinkt het.

Al is niet iedereen het daarmee eens. In 1974 bracht de Amerikaanse professor en econoom Ralph Anspach de tegenpool Anti-Monopoly op de markt. Hij wou daarmee aantonen dat monopolies niet altijd de beste manier zijn om rijkdom te vergaren. De speler kiest op voorhand of hij als 'monopolist' dan wel als 'concurrent' aan de start van Anti-Monopoly komt te staan. De monopolisten spelen het klassieke spel, terwijl de concurrenten proberen hun monopolieposities te doorbreken. Sinds 2006 bestaat er ook een Belgische editie van Anti-Monopoly. Sindsdien gingen er al 15.000 stuks van het spel over de toonbank. Wereldwijd werden al 315.000 exemplaren van Anti-Monopoly verkocht.

Parker Brothers, de oorspronkelijke uitgever van Monopoly, kon er in 1974 niet om lachen. Het bedrijf claimde dat Anspach misbruik maakte van de merknaam Monopoly en sleepte hem voor de rechter. De rechtszaak sleepte tien jaar aan, tot de twee partijen uiteindelijk overeenkwamen dat Anspach de naam Anti-Monopoly mocht blijven gebruiken.

Knoeiwerk

Frappant is dat Anspach tijdens zijn voorbereiding op die rechtszaak ontdekte dat Monopoly veel ouder was dan algemeen werd aangenomen. Parker Brothers beweert tot op vandaag dat ene Charles Darrow in 1935 met het idee van Monopoly kwam aankloppen. De spellenfabrikant zag er wel wat in, commercialiseerde het ding en de rest is geschiedenis.

In werkelijkheid was het echter Elizabeth Magie Philips die in 1904 met het concept van Monopoly op de proppen kwam. Ironisch genoeg was haar The Landlord's Game net een aanklacht tegen het monopolie van de grootgrondbezitters die aan het begin van de twintigste eeuw de plak zwaaiden in haar thuisstad Philadelphia.

"Ze wou in de kijker zetten dat bepaalde straten volledig in handen waren van een handvol gegoede families. Die konden vrij de huurprijs bepalen. Magie's spel was een aanklacht, een satire, zo je wil", bevestigt Notebaert. Magie vroeg een patent aan, maar kreeg haar idee niet verkocht. "Toen ze ermee naar Parker Brothers stapte, kreeg ze te horen dat ze zoiets niet verkocht kregen. Er zat een politieke gedachte achter en dat was absoluut not done."

Toch werd The Landlord's Game al snel een heus succes onder universiteitsstudenten, professoren en economen. "Toen Magie in de jaren dertig Charles Darrow tegenkwam op een cocktailfeestje en hij interesse toonde, vroeg ze hem om het eens te bekijken. Charles voegde de straten van Atlantic City toe aan het bord, zo'n beetje het Blankenberge van de Verenigde Staten. Hij stapte ermee naar Parker Brothers en Monopoly was geboren."

En toen werd er geknoeid met de patentnummers. "Parker Brothers, nu Hasbro, wist maar al te goed dat het andermans idee was. Magie had er jaren eerder al mee in hun bureau gestaan. Dat Darrows versie hetzelfde patentnummer heeft als The Landlord's Game, bewijst dat er iemand heeft zitten knoeien op dat patentbureau", zegt Notebaert. Tachtig jaar en miljoenen verkochte edities later, doet het de Monopoly-verjaardagstaart toch wat wrang smaken.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234