Maandag 30/11/2020

7 weetjes over slimme apen

Acteur Robin Williams met gorilla Koko.Beeld UNKNOWN

Wetenschappers staan vaak versteld van wat apen allemaal kunnen. Dat is nog eens bewezen door de competitie 'De slimste aap ter wereld' die de dierentuinen van Antwerpen en Planckendael organiseerden met chimpansees en bonobo's. Wist je deze dingen al over onze verre verwanten?

1. Apen gebruiken gereedschap
In de jaren 60 ontdekte de beroemde apenexperte Jane Goodall dat chimpansees twijgjes gebruiken om mieren uit spleten en holtes te vissen. Tot dan werd gedacht dat alleen mensen gereedschap hanteerden, een handeling waarvoor een hoge mate van intelligentie vereist is. De gebruiker moet immers nadenken over oplossingen die de natuur biedt, meldt National Geographic.

Inmiddels is bekend dat niet alleen mensapen overweg kunnen met gereedschap. Het gebruik is ook al waargenomen bij vogels, enkele andere zoogdieren en zelfs vissen.

2. Apen kunnen overweg met taal
Hoewel ze niet kunnen spreken, hebben gorilla's wel een grote notie van taal. Wetenschappers slaagden erin de gorilla Koko gebarentaal aan te leren. Het dier heeft een vocabularium van meer dan 1.000 tekens, en begrijpt ongeveer 2.000 woorden gesproken Engels. Het dier start zelf de meeste gespreken met mensen, zegt de Gorilla Foundation, die de gebarentaal leert aan gorilla's.

Het iq van Koko is tussen de 70 en 95 op een menselijke schaal, waarop 100 'normaal' wordt geacht. De taalcapaciteiten van mensapen zijn gelijkaardig aan die van kleine kinderen.

3. Apen leren woorden zoals mensen
Apen zijn niet enkel in staat om woorden te leren, ook de relatie tussen de woorden kunnen ze begrijpen. Bovendien kunnen ze woorden leren zoals mensen, door er gewoon aan blootgesteld te worden. Volgens de Great Ape Trust in de Amerikaanse staat Iowa was de chimpansee Kanzi, die geboren werd in 1980, de eerste waargenomen chimp die mensentaal zo leerde.

Kanzi blinkt uit in het begrijpen van gesproken Engels en nieuwe zinnen, combinaties van woorden die een nieuw antwoord vereisen. Syntaxis is moeilijker te leren dan individuele woorden omdat de relatie tussen verschillende woorden moet duidelijk zijn. Zo gaat een zin bv. niet over een gewoon stuk fruit, maar over het fruit van een onderzoeker.

4. Apen begrijpen individualiteit
Apen kunnen betekenis toekennen aan abstracte symbolen, blijkt onder andere uit tests met orang-oetang Azy. Het dier kan op een scherm een symbool voor appel aanduiden wanneer een wetenschapper van onderzoekscentrum Think Tank in Washingon een schijfje appel toont.

Niet alleen communiceert Azy zijn gedachten met abstracte symbolen, hij kan ook begrijpen wat er zich in het hoofd van een ander individu afspeelt. Het dier kan logische, doordachte beslissingen maken die een mentale flexibiliteit aantonen die soms afwezig is bij chimpansees. Het 'woordenboek' van de zoo heeft 70 abstracte symbolen die geen visuele relatie hebben tot het object dat ze voorstellen. Er zijn zeven categorieën: eten, namen van mensen, werkwoorden, adjectieven, nummers, nonfoodobjecten en namen van orang-oetangs.

5. Ook wilde gorilla's gebruiken gereedschap
In een nationaal park in Congo werd in 2005 gefotografeerd hoe een volwassen gorillawijfje een stok gebruikte om te voelen hoe diep het water was waarin ze waadde. Het gebruik van gereedschap was al waargenomen bij chimpansees, bonobo's en orang-oetangs, maar nog niet bij onze grootste neven.

Wetenschappers verkeerden lang in de veronderstelling dat de dieren geen gereedschap gebruikten omdat ze het niet nodig zouden hebben. De dieren kunnen immers gemakkelijk noten kraken met hun tanden, of termietenheuvels breken zonder hulpstukken.

6. Apen jagen op andere zoogdieren met gereedschap
Apen gebruiken niet alleen hulpstukken voor kleine klusjes, ze maken er zelfs wapens mee om andere zoogdieren te doden tijdens het jagen. Een team met onderzoekster Jill Pruetz observeerde dergelijk gedrag 22 keer bij chimps in Senegal in 2007.

De dieren joegen onder andere op kleinere primaten zoals galago-halfapen. Het gedrag wijst op geavanceerd probleemoplossend gedrag, zoals bij de jagers-verzamelaars die onze voorouders waren.

7. Apen kloppen mensen bij geheugenspelletjes
Chimpansees kunnen volwassen mensen kloppen bij geheugenspelletjes, bleek tijdens een Japans experiment uit 2007. De resultaten schokten wetenschappers, en brachten het geloof aan het wankelen dat de cognitieve capaciteiten van mensen superieur zijn aan die van chimpansees. De mensapen blijken hun geheugen bij dergelijke taken anders - en veel sneller - te gebruiken dan mensen. (sam)

Beeld UNKNOWN
Beeld UNKNOWN
Beeld PHOTO_NEWS
Beeld EPA
Beeld EPA
Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234