Zaterdag 04/12/2021

61% van de Belgen wil minder migranten

Er zijn te veel migranten: dat vinden bijna twee op de drie Belgen. De negatieve sentimenten tegenover migranten hebben we te danken aan het gebrekkige migratie- en integratiebeleid uit het verleden, niet zozeer aan onze volksaard. Het slechte nieuws is dat de toekomst nog veel méér migranten brengt. Het goede nieuws is dat we ze zullen kunnen gebruiken.

Duitsers hebben meer dan Belgen de indruk dat migranten hun land overspoelen, maar vreemd genoeg zegt slechts 43 procent van de Duitsers dat er te véél migranten zijn. In België bedraagt dat cijfer 61 procent en daarmee halen we de top vijf van meest onverdraagzame landen in de studie van enquêtebureau Ipsos. Toch gaan we erop vooruit: vier jaar geleden vond nog 72 procent van de Belgische respondenten dat er te veel landgenoten met een migratieachtergrond rondliepen. De score van koploper Turkije - 92 procent - blijft ver buiten ons bereik, maar die van Japan - 13 procent - ligt nog veel verder.

Van de 24 onderzochte nationaliteiten gelooft gemiddeld 46 procent dat migratie het land schade berokkent, in België is dat 58 procent. Slechts 19 procent van de Belgen is ervan overtuigd dat migratie goed is voor de economie. Op basis van die cijfers besluiten dat de Belg een platte racist is, is te kort door de bocht. Je kunt wel rustig concluderen dat Belgen het fenomeen migratie blijven wantrouwen.

Hoe komt dat? "Ten eerste zijn er effectief veel mensen bijgekomen, de jongste twintig jaar", zegt Pieter Cleppe van denktank Open Europe. "Ten tweede zijn er ook objectieve problemen met integratie. Ten derde is er het feit dat niet iedereen voorstander is van migratie, zelfs als die geen problemen zou opleveren. Overal ter wereld zijn er mensen die het niet leuk vinden als ze een buur krijgen met een andere culturele achtergrond."

Onderbuikgevoelens

"De Belg is niet tuk op migranten en dat is niets nieuws", merkt Bilal Benyaich op, politicoloog aan de UGent en bij denktank Itinera. "Ik denk dat die sentimenten een erfenis zijn van het gebrek aan beleid uit het verleden. Dat dragen we mee. De kraan stond open, nu al wat minder. Mensen die de laatste vijftien à twintig jaar naar ons land zijn gekomen, kwamen vaak niet in de eerste plaats om te werken of te studeren, maar veeleer om familiale redenen."

Dat is de zogenaamde passieve migratie of volgmigratie. Volgens Cleppe is België veel te genereus geweest met familiehereniging. "Wanneer een Turkse Belg trouwde met een analfabeet meisje uit de bergen, mocht ze niet alleen haar ouders, maar ook haar grootouders meebrengen", zegt hij. "Om het heel cru te stellen: men heeft gefocust op uitkeringsmigratie en veel te weinig op hoogwaardige profielen. Elke Turkse grootmoeder die je binnenlaat, is een jonge ondernemer minder. Je kunt moeilijk verbieden dat migranten een bruid uit hun thuisland halen, maar zulke mensen hebben bijna geen kans op de arbeidsmarkt. Dat is een probleem dat we zullen moeten uitzweten. De fout uit het verleden is dat er te veel kansloze en te weinig hoogwaardige migranten waren."

Andere Europese landen slaagden er in om meer migranten aan te trekken die in de eerste plaats wilden werken en waarbij familiale redenen minder speelden. Dat verklaart voor een groot stuk de discrepantie tussen Duitsland en België. "Wanneer familie op de eerste plaats komt als migratiemotief, speelt dat mee in de negatieve houding van de inheemse bevolking", duidt Benyaich. "Passieve migranten vragen een lang en onzeker integratietraject."

Wanneer er in korte tijd in een buurt een grote groep passieve migranten bijkomt, remt dat de integratie af, en dan krijg je geheid last van gettovorming, armoede, radicalisering en criminaliteit. "Wanneer de influx groter wordt dan het absorptievermogen, treedt integratie te laat of niet op", zegt Benyaich. "Dat is vooral een probleem binnen beperkte groepen in het Antwerpse, Brusselse en Limburgse, waarbij er gedurende drie generaties telkens opnieuw één partner uit het buitenland kwam en de kinderen op traditionele wijze werden opgevoed. Het is die passieve migratie waar politieke partijen op hebben ingespeeld." Een lichtpunt is wel dat België in 2011 de regels voor volgmigratie heeft aangescherpt. "De voorwaarden voor Belgische inwoners die familieleden willen overbrengen, zijn strenger geworden", stipt Benyaich aan. "Het aantal volgmigranten neemt af."

Er staat een rem op de volgmigratie, maar daarom oogt de toekomst niet meteen rooskleurig. Dagelijks bereiken ons berichten over de druk op de buitengrenzen van de Europese Unie. We voelen medelijden met verbrande Syrische jongetjes, toeristen steken de handen uit de mouwen voor vluchtelingen die aanspoelen op Griekse eilanden, maar tegelijk is er het gevoel dat Europa de toestroom niet aankan.

"Een realistisch standpunt is dan dat ons land nog migranten aankan, maar dat we wel selectiever moeten zijn. Er is nog draagkracht, maar tegelijk smelt het draagvlak", stelt Benyaich vast. "In plaats van oplossingen over beleidsniveaus heen horen we vooral het populistische napraten van de onderbuik. We kunnen niet zomaar alle poorten openzetten. Honderden miljoenen Afrikanen dromen van Europa en we kunnen daar maar een percentage tussen de 1 en de 10 procent van aan. Anders richten we onze samenleving ten gronde. Maar enkele miljoenen, zelfs enkele tientallen miljoenen over zo'n veertig jaar lijkt me onvermijdelijk."

Piramide

Zowel Cleppe als Benyaich pleiten ervoor om het migratiebeleid proactiever te maken. "Politici moeten eerlijk stellen: 'We gaan elk jaar zoveel migranten toelaten.' Bijvoorbeeld met een puntensysteem, zoals in Canada", zegt Cleppe. "België stelt zeer hoge eisen voor niet-Europese vreemdelingen. Zo verliezen we veel talent. Voor je economie kun je het je niet permitteren om allerlei obstakels op te werpen."

"We moeten inzetten op mensen met een economische meerwaarde", meent ook Benyaich. "We hebben een beleid voor de 21ste eeuw nodig dat zich klaarhoudt voor wat zich afspeelt in Afrika en Azië. De populatie in de Sahellanden en Sub-Saharisch Afrika zal verdubbelen; aan ons om dat tijdig in te zien."

Vorige week pleitte Cleppe in deze krant nog voor een soort Hongkong buiten de EU, waar migranten met Europese steun een beter leven kunnen opbouwen. Benyaich denkt aan economische en politieke partnerschappen met herkomstlanden van vluchtelingen als een manier om migratie af te remmen. "Wanneer de middenklasse wegtrekt uit arme landen, heeft dat een enorme impact op het land van herkomst. Die mensen zijn dáár nodig. Partnerschappen moeten ervoor zorgen dat er daar ontwikkelingsmogelijkheden zijn", redeneert hij.

Cleppe gaat daar niet volledig mee akkoord. "Wanneer Kenia een uitmuntende neurochirurg verliest, stuurt die wel veel geld terug naar zijn familie. Zijn plaats wordt misschien ingenomen door een dokter die minder goed is, maar je mag het belang van private transfers niet onderschatten", zegt hij. "Een zeer groot deel van de hulp voor derdewereldlanden komt van mensen die de kans krijgen om hun talenten te ontplooien in rijke landen en geld terugsturen. Dat geld gaat dan rechtstreeks naar de betrokken families en passeert niet via allerlei organisaties. Partnerschappen lopen vaak mis doordat het geld rechtstreeks naar dictators vloeit. De zoveelste geldtransfer die de corrupte elite versterkt, heeft geen zin."

De toekomst blijft onzeker. Er zijn de oorlogen in het Midden-Oosten, de klimaatverandering dreigt een massale stroom vluchtelingen op gang te brengen en zelfs binnen Europa - denk maar aan Calais - gaan de poorten op slot. "Als het economisch goed gaat, ziet de toekomst er goed uit", zegt Benyaich. "Maar wanneer de verzorgingsstaat verder wordt uitgehold, de budgetten onder druk blijven staan en xenofobe gevoelens versterkt blijven worden door populisme, dan zal de polarisatie toenemen. Een tweedeling in de samenleving zou fataal zijn en op dit vlak schiet de politiek tekort."

Toch zou het best kunnen dat we binnenkort blij zullen zijn dat migranten tout court nog naar ons willen komen, want de kans is groot dat we het in ons eentje niet redden. Kijk naar Duitsland, waar de bevolking zou krimpen zonder migratie - dat gebeurde begin deze eeuw zelfs al mét migratie. Ook bij ons dreigt dat scenario. "Het probleem van de komende decennia is dat de arbeidsmarkt onder druk komt te staan van vergrijzing en robotisering, met minder jobs voor de lagere middenklasse en vooral jobs heel laag en heel hoog op de sociale ladder. Daarnaast zal het economisch zwaartepunt verschuiven naar Oost-Azië", voorspelt Benyaich. "We zullen zien dat het nieuwe België wordt vormgegeven door de nieuwe migranten en hun nakomelingen. De gemiddelde leeftijd onder de inheemse Belgen stijgt, die onder migranten is veel lager."

"Het idee dat migratie onze sociale zekerheid en ons pensioenstelsel zal rechthouden is een vergissing", meent Cleppe. "Onze sociale zekerheid is een piramidesysteem. Je hebt steeds meer mensen nodig om de basis te voeden. Zelfs als we die vinden, los je de kern van het probleem niet op, namelijk dat we veel langer leven. Natuurlijk is het zo dat je meer belastingen int als je meer migranten importeert, maar ook dan blijft het sociaal systeem te genereus."

Dat neemt niet weg dat Cleppe ervan overtuigd blijft dat migratie positief is voor de economie. "De meeste studies wijzen uit dat de bevolking het daarover bij het verkeerde eind heeft", zegt hij. "Er zijn misbruiken, maar dat is peanuts. Misbruik ondermijnt de steun voor migratie, maar het heeft nauwelijks een economische impact. Neem de migratie weg en denk eens aan onze bouwsector zonder Polen en Roemenen: de kost zou ongelooflijk stijgen."

Integratie

We moeten meer hooggeschoolde migranten binnenhalen, omdat onze buurlanden er anders mee gaan lopen. "Op dit moment is het nog altijd een probleem dat goede mensen hier niet gemakkelijk genoeg geraken", zegt Cleppe. "Daarnaast denk ik dat het aantrekken van migranten met een hoogwaardig profiel de sentimenten kan doen veranderen."

Tegenwoordig wordt er ook werk gemaakt van integratie, toch zeker in Vlaanderen. "Brussel heeft dat ook, in Wallonië beginnen ze er stilaan mee. Vlaanderen geeft nu het goede voorbeeld, al zijn er altijd zaken die beter kunnen. Door de band genomen is een inburgeringsbeleid het beste antwoord om mensen te helpen bij hun allereerste stapjes", zegt Benyaich. "Integratie moet gebeuren op individueel niveau én op het niveau van de ontvangende samenleving. Het integratiebeleid van de toekomst moet de inheemse samenleving betrekken. Integratie moet van twee kanten komen en mislukte integratietrajecten hebben sociale uitwassen tot gevolg."

En sociale uitwassen leiden tot slechte resultaten in Ipsos-studies en daar is niemand blij mee, ook staatssecretaris voor Asiel en Migratie Theo Francken (N-VA) niet. "Die cijfers zijn niets nieuws, maar ik betreur ze omdat ik denk dat migratie iets positiefs zou moeten zijn. Al jaren zijn de sentimenten over migratie erg hevig en negatief. Er is nog enorm veel werk aan de winkel", reageert Francken. Hij verklaart het verschil in sentimenten tussen Duitsland en België deels door het sociaal-economisch model: onze onbeperkte werkloosheidsuitkering lokt meer migranten die niet per se willen komen werken. "Duitsland heeft dat niet. Daar is er veel meer werkmigratie", redeneert de staatssecretaris.

Wil dat zeggen dat België ook meer gaat inzetten op actieve migratie? "Absoluut. Dat staat ook in het regeerakkoord. Al zal gezinshereniging ook een realiteit blijven. Je kunt niet uitsluiten dat iemand verliefd wordt op iemand uit het buitenland. De regels zijn nu wel strenger. Als je leeft van een leefloon, kun je niemand laten overkomen.", zegt Francken. Zal hij de bevolking ook eerlijk zeggen dat de migratie in de toekomst niet te stuiten zal zijn? "De druk op de buitengrenzen gaat niet afnemen. We zullen dat in zo goed mogelijke banen moeten leiden."

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234