Maandag 20/01/2020

Basisinkomen

600 euro voor iedereen: is daar het Belgische basisinkomen?

Philippe Defeyt: "In mijn voorstel krijgen de mensen paradoxaal genoeg een lager bedrag. Maar ze zijn beter beschermd." Beeld belga

Geef aan élke Belg een maandelijks bedrag van 600 euro, maar behoud ook werkloosheids- en ziekte-uitkeringen. Econoom Philippe Defeyt geeft het debat over het basisinkomen in ons land een nieuwe draai. Maar aan iedereen een zak geld uitdelen, is dat een goed idee?

Defeyt, in een vorig leven nog voorzitter van Ecolo, lanceerde gisteren in Luik zijn eigen, uitgewerkte versie van het wonderidee. Hij wil elke Belg maandelijks een basisbedrag van 600 euro schenken, zonder daarvoor alle uitkeringen te schrappen. Wie werkloos of ziek wordt, doet dat niet vrijwillig, is zijn redenering. Dus zij moeten ook enige bescherming krijgen. Net als de gepensioneerden. Al zullen de bedragen lager liggen dan nu.

In dat opzicht is zijn aanpak bijzonder. In veel andere voorstellen wordt gekozen voor een veel hoger basisbedrag, van 1.000 tot zelfs 2.000 euro. Daartegenover staat dan wel dat alle uitkeringen worden geschrapt. "Dat noem ik de rechtse aanpak", zegt Defeyt. "Hier is wat geld en trek uw plan. In mijn voorstel, dat dus eerder links is, krijgen de mensen paradoxaal genoeg een lager bedrag. Maar ze zijn beter beschermd."

Leefloon en kinderbijslag worden wel afgevoerd door Defeyt. Jongeren onder de 18 krijgen immers eveneens een basisinkomen, zij het van 300 euro. Wie net van school komt en dus nog geen recht heeft op een werkloosheidsuitkering, zou wel een extra aanmoedigingspremie krijgen van 250 euro om een job te zoeken. In totaal ontvangen ze dan 850 euro, evenveel als het leefloon nu.

Het basisinkomen moet iedereen de ruimte geven om zijn leven in te richten zoals hij wil. Ook Defeyt ziet er een unieke kans in voor ondernemers, artiesten of iemand die meer tijd wil voor zichzelf of zijn gezin. "Dankzij het basisbedrag kunnen ze bezig zijn met activiteiten die niet onmiddellijk geld opleveren, maar wel waardevol zijn voor de maatschappij."

Het debat over het basisinkomen wordt in de hele wereld gevoerd. In Finland begint de rechtse regering volgend jaar met een proefproject. In Canada liggen gelijkaardige plannen klaar. In Kenia kondigde een ontwikkelingsorganisatie een experiment aan. En de Zwitsers stemden begin juni over de invoering van een basisinkomen.

In de debatten rijst steeds de vraag over hoe dat basisloon betaald wordt. Als je alle uitkeringen schrapt, heb je al een ruime pot om opnieuw te investeren. Zoals gezegd, doet Defeyt dat niet. De pensioenen, ziekte- en werkloosheidsuitkeringen behoudt hij, maar het toegekende bedrag zal dalen.

In totaal heeft hij een budget van 102 miljard euro nodig, becijferde de econoom. Om dat te financieren, gebruikt hij het bestaande budget voor de sociale zekerheid, of zo'n 74 miljard. Daarbij komt nog eens 15 miljard aan fiscale winsten in het nieuwe systeem. De laagste belastingschaal zou bijvoorbeeld verdwijnen, wat in één klap veel geld oplevert.

Tot daar de stabiele cijfers. Defeyt wil ook onder meer de hoogste pensioenen meer laten bijdragen, salariswagens afschaffen (5 miljard) en de fiscale aftrek voor pensioensparen afvoeren (500 miljoen). Ook komt de eeuwige belasting op meerwaarden om de hoek kijken.

"Ik geef toe, we zijn er nog niet", zegt hij. "Maar we geraken in de buurt." Net zoals eerdere voorstellen, botst dus ook Defeyt op hetzelfde praktische bezwaar: hoe de hele puzzel financieel rond krijgen.

Gaan we wel nog werken?

Los van de betaalbaarheid, staat of valt het idee met de vraag of we nog wel gaan werken als we zeker zijn van een zak geld op het eind van de maand. Vooral de tweede verdieners in gezinnen, en vaak deeltijds werkende vrouwen, zouden volgens een Nederlandse studie sneller thuisblijven. Terwijl er zoveel moeite wordt gedaan voor gelijke arbeidsparticipatie.

Voorstanders vertellen een ander verhaal: net meer mensen zullen werken. Nu hebben werklozen niet de kans om iets bij te verdienen naast hun uitkering en worden ze nauwelijks aangezet om aan het werk te gaan als een job niet veel meer opbrengt. Bij een basisinkomen kan bijklussen wel en komt het loon er gewoon bovenop. Bovendien, door de robotisering zal de vraag naar arbeid de komende jaren alleen maar zakken. Wie gaat er nog voltijds werken? Door ons hele sociale systeem te herdenken, zijn we net beter voorbereid op die evolutie.

Blijft het ethische vraagstuk: is een basisinkomen wel zo eerlijk als gedacht? Want is het niet onrechtvaardig om geen onderscheid te maken tussen wie arm is door brute pech, en wie arm is omdat hij lui is? Net daarom gaat Defeyt voor een soort 'lightversie'. Het maandelijks bedrag is relatief laag, maar kan aangevuld worden door een (beperkte) ziekte- of werkloosheidsuitkering. Wie ontslagen wordt of ziek wordt heeft dan toch nog enige bescherming.

Defeyt trekt vanaf nu het hele land rond om lezingen te geven, te beginnen bij vakbonden en werkgeversorganisaties.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234