Maandag 23/09/2019

Martin Luther King

5 jonge Belgen in de voetsporen van Martin Luther King: "Hij heeft me tot rust gebracht"

Dr. Martin Luther King spreekt tijdens de Selma to Montgomery March, 25 maart 1965. Beeld Getty Images

Woensdag is het 50 jaar geleden dat Martin Luther King in Memphis werd vermoord. Zijn grote wens dat alle mensen als gelijken zouden verbroederen, is nog niet uitgekomen. Maar zijn kinderen staan klaar om die droom mee vorm te geven, ook in België. "Barrières wegnemen, dat is mijn hoofddoel."

Kamaliza Diane De Graeve (30): "Ik draag zijn idee van zelftrots uit"

"Ik wil werken voor mensen die mij als volwaardige vrouw behandelen: met een eigen karakter, een eigen uitstraling, een eigen geschiedenis. Ik ben trots op mijn Afrikaanse afkomst. I was kissed by the sun. Wij als kleurlingen moeten dat idee van zelftrots omarmen en uitdragen. Dát heb ik geleerd van mensen als King, Malcolm X, Gandhi, Nelson Mandela en Barack Obama. Van ‘I have a dream’ naar ‘Yes we can’, dat is een rechte lijn. En, ook nu weer, als ik die woorden uitspreek, bezorgen ze me nog steeds kippenvel.”

Dat de ideeën van Martin Luther King ook voor fotomodellen bepalend kunnen zijn, bewijst het leven en werk van de Gentse Kamaliza Diane. In het nog steeds door blanke vrouwen bevolkte modellenwereldje kan het geen kwaad om af en toe terug te vallen op het zelfvertrouwen van King: “Als gekleurd fotomodel helpt het om te weten dat je kunt gaan en staan waar je wilt. Die gedachte geeft me ook de moed om voor de lens te gaan staan. Niet voor eender welk modellenbureau, want ik wil niet werken voor mensen die me alleen maar kiezen voor mijn exotische looks of als een sidekick voor de vele blanke modellen die het wereldje nog steeds beheersen. Noem mij gerust een vrij en experimenteel fotomodel. Het draait allemaal rond respect.”

Beeld Wouter Van Vooren

Eind 1993, in de gewelddadige aanloop van de Rwandese genocide, belandt de 6-jarige Kamaliza Diane als adoptiekind in België. Ze beleeft een woelige jeugd waarbij het gemis en de onzekerheid of haar moeder en zussen nog leven, vaak ondraaglijk zijn. Enkele jaren geleden kwam ze haar familie als bij wonder op het spoor en volgde een emotionele reünie.

“Ook tijdens de adolescentie zijn de ideeën van Martin Luther King bijzonder belangrijk geweest voor mijn persoonlijkheid en zelfontplooiing. King vocht voor het pure idee dat blanken en zwarten met evenveel rechten op de wereld zijn gezet. Zijn wilskracht, zijn geloof en zijn overtuigingen werkten aanstekelijk en gaven mijn zelfvertrouwen een boost, ook in moeilijke tijden.”

Wat er bij Kamaliza Diane niet in kan, is dat in geavanceerde tijden van technologie en sociale media de eenvoudige en heldere ideeën van King nog steeds voor hun bestaan moeten knokken. “Ik heb het dan niet alleen over wit-zwart, maar ook over discriminatie op het vlak van religie, sociale klasse, geslacht, afkomst. We hebben al een hele weg afgelegd en ook daarvoor hebben mensen als King gezorgd. Met zijn retorisch talent, zijn charisma en de kracht van zijn argumenten heeft King ook veel blanken overtuigd. Hij schudde niet alleen de zwarten maar ook de blanken wakker. Maar we zijn er nog niet.”

Gorges Ocloo (29): "Ik reageer niet langer impulsief op racisme"

‘Martin Luther King heeft mij tot rust gebracht. Ik zet mijn boosheid niet meer om in haat en frustratie maar in theaterproducties en teksten.” Gorges Ocloo is momenteel met Josse De Pauw het stuk De Blinden aan het voorbereiden. Hij staat bekend als een acteur die de zwarte vrijheidsstrijd en het antikolonialisme meermaals in zijn theaterwerk verwerkt. “Tijdens mijn opleiding aan het Brusselse RITCS gedroeg ik me toch wel een beetje als een wilde activist. Ik droeg toen zelfs een Black Panther-overhemd. Het waren de nadagen van een wilde periode waarin ik impulsief op racisme reageerde.

“Ik was als 12-jarige met mijn familie vanuit Ghana naar Genk verhuisd en de landing was best wel hard. Ik herinner mij dat ik tot tweemaal toe de tanden van een andere jongen heb uitgeslagen. De eerste keer was op de bus toen een gast zei dat ik als ‘neger’ mijn zitplaats moest afstaan. Het tweede gevecht kwam er toen een jongen me toeriep dat ik altijd hetzelfde stinkende Lacoste-hemdje droeg, wat pertinent onwaar is want ik had een uitgebreide collectie Lacoste-hemdjes, allemaal in pastelkleuren.”

Beeld Wouter Van Vooren

Maar tijdens zijn studies begint Ocloo steeds meer over Martin Luther King te lezen. “King leerde me dat geweldloosheid een heel slim wapen kan zijn. Hij deed veel zwarte Amerikanen en ook mij inzien dat blanke racisten bijzonder bedreven zijn in het uitlokken van zwart geweld. Een gefrustreerde zwarte die met zijn vuist uithaalt: het bevestigt steeds weer het cliché van de black savage: de primitieve zwarte die niet in staat is om rustig na te denken. Martin Luther King maakte duidelijk dat je de racisten alleen kunt verzwakken als je rustig blijft en met hen gaat praten.

“En hij kreeg gelijk: uit evenwicht gebracht door de geweldloze marsen van de burgerrechtenbeweging, werden de witte racisten steeds bozer, gingen zij geweld gebruiken en werden zij de savages. King leefde niet op impulsen, maar analyseerde het racismeprobleem tot in alle details. Hij kende zijn tegenstanders bijzonder goed en wist hoe hij ze met een slimme verbale punch op de knieën kon dwingen.”

Ocloo paste dit denkbeeld op een wel heel opvallende manier toe nadat hij door agenten in de Brusselse metro in elkaar was geslagen. “Ik was tussenbeide gekomen bij een gevecht tussen een man en een vrouw maar toen de politie op het perron verscheen, grepen ze mij vast. Ik kreeg enkele rake klappen en werd door politiehonden gebeten. Ziedend was ik, maar ik slaagde erin om mijn frustratie om te zetten in een ludiek project.

“Ik trok naar Heusden om mijn tent op te zetten in een wei met vier koeien. Mijn idee was om een koloniale tegenbeweging te beginnen en ik begon met de bezetting van een wei en de kolonialisering van vier koeien. In enkele dagen tijd wist heel Heusden waarmee ik bezig was.”

Warda El-Kaddouri (28): "Ik trek zijn principes door naar de ecologische strijd"

"Wie rechtvaardigheid en vooruitgang wil afdwingen, mag best ongeduldig zijn.” Twee jaar lang was Warda El-Kaddouri jongerenvertegenwoordiger van de Verenigde Naties. Die functie bracht haar naar de VN-hoofdzetel in New York waar ze mee sleutelde aan een resolutie tegen etnische discriminatie. “In die periode moest ik bijzonder veel aan Martin Luther King denken. Ik had gesprekken met kwetsbare jongeren, minderjarige vluchtelingen en bracht ook een bezoek aan Urban Woorden in Leuven waar ze vanuit de insteek sociale inclusie en culturele diversiteit bezig zijn met woord-en podiumkunsten. Kings ideeën, maar ook zijn retorische talent waren een enorme inspiratiebron.

“Ja, ik had in die dagen toch een heel klein beetje het gevoel dat ik in zijn voetsporen mocht treden. King nam het op voor miljoenen mensen die geen stem en geen macht hadden. Onrechtvaardigheid opheffen, strijden voor mensen die in de hoek staan waar de klappen vallen: dat is zo’n ongelooflijk belangrijk idee. Wie de stemlozen een stem geeft, tilt een samenleving naar een hoger niveau.”

Beeld Wouter Van Vooren

El-Kaddouri ontpopte zich de laatste jaren ook steeds meer tot een opiniemaker inzake duurzame ontwikkeling. Enkele opiniestukken en een essay leverden haar een zitje op voor een tweegesprek met Jan Terlouw, de bekende Nederlandse jeugdschrijver en boegbeeld in de strijd tegen klimaatverandering.

“En ook bij dit thema komt King voortdurend om de hoek kijken. Zijn krachtig principe dat je het moet opnemen voor de stemlozen trek ik door naar de ecologische strijd. Wouden, oceanen, ons klimaat: ze hebben geen stem om hun onvrede en pijn te uiten. En de meeste slachtoffers van de klimaatverandering evenmin. Het is belangrijk dat we het met zo veel mogelijk mensen voor de aarde opnemen, ook al zijn er momenteel bijzonder veel apathische cynici en onwetende machthebbers die de klimaatstrijd naïef en belachelijk vinden.

“Dat doet me dan weer denken aan die beeldfragmenten die ik onlangs zag tijdens een bezoek aan het King-museum in Atlanta. In een van de ruimtes stonden allemaal kleine schermen waarop beelden te zien waren van racisten die over King en andere zwarten de afschuwelijkste dingen vertelden. Ik vraag me af: als die mensen nog zouden leven, zouden ze zich dan schamen of zouden ze nog steeds op hun medemensen spuwen? In ieder geval maakten die fragmenten me duidelijk dat je niet kunt wachten tot al die tegenstanders tot inkeer zijn gekomen.”

Moursy H. Qasim (35): "Iedereen die vecht, is een crimineel"

"Barrières wegnemen, dat is mijn hoofdbetrachting. Echte integratie en echt wederzijds begrip neemt zoveel angsten weg: de angst voor verandering, de angst om je identiteit te verliezen.” Moursy H. Qasim ontvluchtte zeven jaar geleden de Syrische oorlog en ondertussen kan hij zich een gerespecteerde Gentenaar noemen: vorig jaar won hij de Samenlevingsprijs van de stad Gent voor zijn veelzijdig sociaal engagement. Zo geeft hij geschiedenislessen over Gent aan nieuwkomers en organiseert hij huiskamergesprekken over cultuurverschillen, integratie en de oorzaken van migratiestromen,.

Beeld Wouter Van Vooren

“Die huiskamergesprekken verlopen met fictieve rollenspelen. Zo plaatsen we een deelnemer in het gebombardeerde Oost-Ghouta en laten we hem of haar beslissen of hij/zij al dan niet wil vluchten. Bedoeling is om zo meer begrip en empathie te creëren voor vluchtelingen. Als je elkaar beter leert kennen, kom je in een heel andere dynamiek terecht en besef je dat de komst van een nieuwe persoon geen verlies hoeft te betekenen maar net een toegevoegde waarden kan hebben.”

En dan komen we meteen bij Martin Luther King terecht, zegt Qasim. “Wat ik het meest in hem bewonder, is dat hij tot het uiterste is gegaan om menselijke grenzen op te heffen. De grens van huidkleur, van etnie, van godsdienst, van sociale klasse. Al die grenzen die je niet met het blote oog kunt waarnemen, maar wel de hoofden van velen zot maken. Om echt te kunnen genieten van het leven en van andere mensen, is het veel beter om die grenzen te doorbreken.”

“Dat is ook de reden waarom ik nieuwkomers geschiedenislessen geef over de stad Gent. Die mensen mogen best trots zijn op hun Afghaanse, Iraakse of Syrische cultuur, maar omdat ze burgers worden van Gent is het belangrijk dat ze ook trots worden op hun nieuwe stad. Op een heel spontane manier creëer je zo bruggen met andere Gentenaars. Gedeelde trots op een stad, zorgt voor een heel prettig en vertrouwd gevoel.”

Martin Luther King is voor Qasim maar ook voor zijn broers en zijn ouders een van de denkers geweest die hun pacifistische overtuiging ook op de moeilijkste momenten heeft gesterkt.

“In het begin van de Syrische opstand zijn mijn broers gaan betogen. Dat mocht van mijn vader. Hij zei dat iedereen het recht heeft om met vuur z’n mening te verdedigen. Maar toen later het geweld en de oorlog losbraken, beval vader ons om binnen te blijven. ‘Geweld ontmenselijkt en ontspoort’, zegt hij altijd. ‘Er is geen goede reden om iemand te vermoorden. In een oorlog jagen mensen alleen maar etnische, religieuze of machtsillusies na.’”

Veel van Qasims vrienden hebben de wapens wél opgenomen. “Met hen wil ik niet meer praten, zegt hij. Iedereen die vecht, is voor mij een crimineel. Zij hebben gekozen om deel te nemen aan een zotte oorlog in de naam van Allah of de vrijheid. Maar Allah noch het vrijheidsideaal is gediend met geweld.”

Nozizwe Dube (21): "Sommigen hebben liever een dode dan een levende King"

"Als je naar de positie van de zwarte vrouw op de arbeidsmarkt kijkt, dan kun je alleen maar vaststellen dat die vrouwen twee glazen plafonds moeten doorbreken.” Nozizwe Dube, schrijver, columnist en tot voor kort voorzitter van de Vlaamse Jeugdraad, vertelt dat ze tijdens haar jeugd in Zimbabwe opgroeide met de ideeën van Martin Luther King. Die bagage heeft ze vooral aan haar moeder te danken die politieke activiste was en op de vlucht moest slaan voor het Mugabe-regime. Moeder Dube kwam in België terecht. Enkele jaren later reisde de toen 14-jarige Nozizwe haar achterna.

De jongste jaren groeide Dube uit tot een spraakmakende commentator over het gelijkekansendebat. “King zal voor mij altijd een compagnon de route blijven. Als ik als voorzitter van de Vlaamse Jeugdraad mee aan beleidsaanbevelingen schreef of deelnam aan debatten, had ik altijd wel de reflex om te checken of bepaalde maatregelen ook goed waren voor de zwakkeren in de maatschappij. Rond de stereotypering van zwarte kinderen, niet-begeleide minderjarige asielzoekers, kinderen met een beperking en jongeren uit lagere sociale klassen heb ik enkele gevoelige discussies gevoerd. Ook de erg polemische Zwarte Pietendiscussie kwam onvermijdelijk mijn kant uit.”

Beeld Wouter Van Vooren

Dube is nu voorzitter af en concentreert zich op haar rechtenstudie. “Maar ook als student ben ik vooral geboeid door de vraag hoe het recht ervoor kan zorgen dat de positie van zwakkere en gediscrimineerde groepen verbetert.”

Als het over de nalatenschap van Martin Luther King gaat, is er wel iets dat Dube steeds meer opvalt en ergert. “Terwijl King tijdens zijn leven bijzonder veel uitgesproken tegenstanders en vijanden had, is iedereen tegenwoordig alleen maar positief over hem. Volgens mij komt dat omdat zelfs natuurlijke tegenstanders de woorden en daden van King naar eigen goeddunken en voor eigen gebruik kunnen interpreteren. Zo denk ik dat geen enkele rechtse of extreemrechtse politicus zich deze week kritisch zal uitlaten over het icoon Martin Luther King.

“Maar als ik zie wat sommigen dezer dagen allemaal schrijven over de antiracismebetoging van vorig weekend in Brussel, dan zie ik toch een grote contradictie. Die betogers kwamen op straat om dezelfde ideeën als King te verdedigen. Vanuit rechtse hoek kregen die manifestanten bakken kritiek over zich heen. Blijkbaar hebben nogal wat mensen liever een dode dan een levende King.”

Op het einde van ons gesprek wil Dube absoluut nog een laatste punt maken: “U moet weten dat ook Coretta Scott King een zeer inspirerende figuur is en het is belangrijk dat we ook haar deze week eren. Zij voerde dezelfde strijd als haar man en zij heeft moeten verdragen hoe de FBI met allerlei roddels over overspelige relaties haar huwelijk wilde kapotmaken. Dat is niet gelukt. Zonder Coretta geen Martin Luther King.”

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234