Zaterdag 06/06/2020

39 olympiërs Beijing zijn medaille kwijt

39 stuks of 4 procent van de olympische medailles van Beijing 2008 zijn afgenomen. Nog vier jaar kan worden gejaagd op de fraudeurs van Londen, en die van de Spelen van Rio kunnen zelfs nog tot de zomer van 2026 tegen de lamp lopen. De stok achter de deur lijkt te werken.

Het is met de strijd tegen doping zoals met de wereld: iedereen denkt dat het slecht gaat, terwijl we er beter voorstaan dan ooit. De Morgen kon alle rapporten van de opnieuw geteste stalen inkijken en zet de cijfers op een rij.

Het rapport van McLaren over de wijdverspreide doping in Rusland laat het tegendeel vermoeden, maar nooit in de vijftigjarige geschiedenis van de dopingbestrijding is zo weinig geslikt en gespoten en zijn tegelijk zoveel atleten tegen de lamp gelopen. En, ook verheugend: het opnieuw testen van dopingstalen was al lang begonnen vóór het eerste deel van het rapport in juni verscheen.

De vaders van dit succes komen soms uit een vreemde hoek. Neem nu Grigory Rodchenkov, het hoofd van het dopinglabo in Moskou en van de Winterspelen in Sotsji, en voornaamste informant van het pas verschenen grote dopingrapport. Hij werd begin dit jaar klokkenluider en liep over naar het Westen om de geheimen van het Russisch dopingsysteem uit de doeken te doen.

Rodchenkov leerde jarenlang de Russische atleten hoe ze de verboden spierversterker turinabol moesten gebruiken en toch onder de detectieradar konden blijven. Maar het was ook diezelfde Rodchenkov uit Moskou die in 2012 een verbeterde opsporingsmethode publiceerde, uitgerekend voor turinabol.

De detectieperiode voor een kuur Oral-Turinabol - zoals het destijds in de DDR ontwikkelde spierversterkend hormoon voluit heet - werd ineens een half jaar. Waarop Rodchenkov voor zijn eigen atletisch cliënteel veiligheidshalve overschakelde naar stanozolol, het hormoon van Ben Johnson dat moeilijker op te sporen is.

Dat feest duurde maar kort: in 2013 ontwikkelden de labo's van Gent en Keulen op hun beurt een methode om verder terug te gaan voor stanozolol. Rodchenkov, zo leerden we uit het eerste McLaren-rapport, schakelde dan maar over naar trenbolone, een anabolicum uit de vetmesterij, wat het onderzoek ernaar ernstig bemoeilijkt.

Van de stalen van de Spelen van 2008 en 2012 die dit jaar hertest werden, waren er tot nu toe 83 positief: in 79 gevallen ging het om turinabol en/of stanozolol. Geen enkel geval van trenbolone werd gevonden, voorlopig althans.

Twee keer goud weg

De Kazachse gewichtheffer Ilya Ilyin, de nummer één in zijn sport, was een van de gebruikers tot wie het nog niet was doorgedrongen dat de spelregels waren veranderd toen hij in de zomer van 2012 in Londen zijn olympisch goud van 2008 verdedigde. Hij deed dat met succes en bracht het wereldrecord op 418 kilogram.

Afgelopen zomer was hij de favoriet voor een derde gouden medaille op rij in Rio, maar in juni kreeg de gewichtheffer van het jaar te horen dat hij alsnog positief had getest tijdens de Spelen van Beijing én die van Londen. Rio was voor hem meteen verboden terrein.

Ilyin schreeuwde zijn onschuld uit en heel Kazachstan met hem, maar in het communiqué van 25 november kreeg hij de primeur: Ilya Ilyin werd de eerste olympiër die twee keer goud van twee verschillende Zomerspelen mocht inleveren. In Beijing had hij het nog met stanozolol alleen gekund. In Londen had hij op zeker gespeeld en ook turinabol genomen. Twee keer bingo.

In totaal passeerden in de eerste helft van dit jaar 1.243 stalen nog eens langs de machinerie van het dopinglab in Lausanne: 940 van Beijing 2008 en voorlopig 403 van Londen 2012. Ongeveer honderd stalen werden van doping verdacht, wat inmiddels 84 bevestigde positieven heeft opgeleverd.

Daarnaast waren eerder al tests gebeurd, vóór of tijdens de Spelen: in 2008 werden al twaalf positieven opgespoord op de Spelen zelf, wat resulteerde in vier verloren medailles. Een jaar na de Spelen zou de eerste hertesting plaatsvinden op stalen die werden verdacht van de nieuwste bloeddoping CERA: 1.500-meterloper Rashid Ramzi moest zijn goud teruggeven en wielrenner Davide Rebellin zijn zilver.

Atletiek spant de kroon

In de grafiek rechtsboven is het totaal aantal positieven en afgenomen medailles per Olympische Spelen in kaart gebracht. Daaruit blijkt het succesverhaal van de dopingbestrijding in de 21ste eeuw, niet toevallig nadat Jacques Rogge was aangetreden als sportpaus en hiervan een speerpunt maakte, in tegenstelling tot zijn voorganger Samaranch, die liever geen dopingverhalen had.

Elf medailles van Sydney 2000 werden afgenomen en dertien van Athene 2004, maar dat verzinkt in het niets bij de 39 plakken van Beijing die van eigenaar zijn veranderd. 29 van de 39 medailles werden pas dit jaar afgenomen, acht jaar na datum en na hertesting met nieuwe methodes. Tenzij atleten zelf nog bekennen, kan daar nu niets meer aan veranderen. Tot en met 2012 was de regel dat de urine- en bloedstalen acht jaar zouden worden bijgehouden. Vanaf 2013 is dat tien jaar. Voor Sotsji 2014 en Rio 2016 valt het doek pas in 2024 en 2026.

Hoewel er al 88 positieve gevallen zijn opgespoord - voor, op of na de Spelen van Londen 2012 - staat de teller voor die editie voorlopig maar op 25 medailles. Maar de wetenschap staat niet stil en in de pijplijn zitten een aantal verbeterde opsporingsmethoden, wat ongetwijfeld tot nieuwe successen zal leiden. Die hertesting moet klaar zijn tegen de zomer van 2020.

In de tweede grafiek zijn de positieven per sport in kaart gebracht. Atletiek is met afstand de eerste dopingsport met 92 positieven. Gewichtheffen doet het ook prima met 64 stuks. Wielrennen wordt gestigmatiseerd als de grote dopingsport, maar laat amper 6 dopinggevallen optekenen.

Om alles in de juiste context te plaatsen: atletiek heeft 2.000 olympische deelnemers, wielrennen 520 en gewichtheffen 260. Wereldwijd deed atletiek de meeste testen: 30.000. De veel kleinere sport wielrennen komt aan 22.500 en gewichtheffen doet er 10.000 per jaar.

Gewichtheffen is alle verhoudingen in acht genomen de zwaarst besmette sport en is bedreigd in zijn olympische status. In de gewichtscategorie tot 94 kilogram van de eerder vermelde Ilya Ilyin zijn zes van de eerste negen atleten van de Olympische Spelen van Londen betrapt op doping.

Het goud is nu voor de nummer vijf: de Iraniër Saeid Mohammadpour. Het brons zou volgens een laatste telling aan Tomasz Zieliński toekomen, de ontgoochelde Pool die in 2012 negende werd. Klein probleempje: Tomasz en zijn broer Adrian werden in Rio deze zomer naar huis gestuurd nadat ze eerder in Polen op nandrolone waren betrapt, en de nieuwe Iraanse goudenmedaillewinnaar is nooit buiten competitie gecontroleerd.

Atletiek was natuurlijk toe aan een inhaalbeweging onder de nieuwe voorzitter Sebastian Coe, nadat het vorige voorzitterschap jarenlang tegen betaling positieve tests onder het tapijt had geveegd. 32 atleten werden geschorst op basis van abnormale waarden in het bloedpaspoort.

Het Athlete's Blood Passport (ABP) is nog een instrument dat wielrennen in 2005 invoerde en atletiek in 2009: het ABP verzamelt minimaal vier bloedwaarden per jaar en brengt die onder in een grafiek. Abnormaliteiten kunnen wijzen op bloedmanipulatie. In 2010 begon wielrennen met bestraffen en in 2012 werd in atletiek de eerste atlete uit competitie gehaald, een Russin. Wielrennen heeft inmiddels 14 straffen uitgesproken (onder meer Leif Hoste liep tegen de lamp), atletiek deed beter met 79.

Eén op de vier Russen

Bijna alle eerder verdachte en recent herteste stalen komen uit het ex-Oostblok, Rusland en voormalige Sovjetrepublieken of bevriende staten, wat resulteert in 30 van de 39 afgenomen medailles van 2008. Voor 2012 scoren de landen van achter het vroegere IJzeren Gordijn nog beter: 23 op 25. Eén op de vier positieven van Beijing en Londen is onderdaan van Poetin.

Voor Rio staat de Russische teller tot nu toe op nul, ook omdat de meeste verdachte Russen waren geweerd. De resultaten van Rio steken voorlopig schril af tegen die van Beijing en Londen, maar dat is schijn. In Rio werden vijftien positieve gevallen bestraft en drie medailles afgenomen.

Dat spoort perfect met de pre- en in-competitietests van andere recente Olympische Spelen. In Beijing werden twee medailles afgenomen, in Londen vier. Tot voor kort stopte de teller een week na de Spelen. Nu begint de dopingbestrijding pas als de olympische stad het licht heeft uitgedaan, iedereen naar huis is, en alle prijzen zijn verdeeld. Over tien jaar staat de uitslag van de Spelen van Rio vast.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234