Vrijdag 15/11/2019

35 jaar pulpstrip met cultstatus

Vorige week werden De Kiekeboes officieel 35 jaar. Terwijl hoofdpersonage Marcel in eerste instantie nog wit haar had, zijn vrouw Sofie heette en het gezin zich over een struisvogel als huisdier ontfermde, is er ondertussen heel wat gebeurd in de immens populaire Vlaamse stripreeks. M vroeg Merho naar zijn tien hoogtepunten.

In 1973 begon de toen vijfentwintigjarige Robert Merhottein (nu 63) te experimenteren met wat later een van Vlaanderens populairste stripreeksen zou worden: Kiekeboe, later omgedoopt totDe Kiekeboes. Het hoofdpersonage had toen al een zware snor, maar zijn haar was wit, terwijl hij ook een stevig bierbuikje had. De naam van zijn echtgenote was niet Charlotte maar Sofie, en dochter Fanny leek in niets op de verleidster die ze nu is.

Sinds het eerste album 'De Wollebollen' ging het Merho voor de wind. Elk album verschijnt nu op zo'n 90.000 exemplaren, waardoor het samen met Suske en Wiske, Jommeke, FC De Kampioenen en Urbanus in de top vijf zit van best verkopende Vlaamse stripreeksen. Het regende naslagwerken rond De Kiekeboes en hun geestelijke vader, er verscheen een door Merho goedgekeurde film op dvd (1992) en een door hem verguisde bioscoopfilm (2000). De reeks werd ondertussen steeds eigentijdser en Merho wendde al zijn invloeden uit de film, het theater of de beeldende kunst aan om verhalen te schrijven. Anno 2012 beroept hij zich op een handvol assistenten, want van De Kiekeboes verschijnen jaarlijks vier albums. En er moet natuurlijk ook nog gereisd worden, al dan niet in functie van de stripreeks zelf. Deze week verscheen album 131, 'Omtrent Oscar', waarbij een familiegeheim na 35 jaar wordt onthuld. Marcel heeft namelijk een vader die we allemaal kennen.

1De eerste publicatie in de krant (1977)

"Op 15 februari 1977 verscheen Kiekeboe voor het eerst in Het Laatste Nieuws. Ik had er jaren naar uitgekeken, maar in eerst instantie weigerde de redactie het verhaal. Ik kreeg een reactie die ik enigszins verwachtte: dit is een kloon van Vandersteen. Maar ik beschikte over een truc die Vandersteen me zelf had onthuld. Toen hij met Bessy naar La Libre Belgique stapte, bleef die strip er een heel jaar in de lade van de directeur liggen. Dat veranderde toen op zekere dag diens kleinkinderen op bezoek kwamen, de strip vonden en de hond als sympathiek en lief omschreven. Even later werd Bessy gepubliceerd. Ik heb op mijn beurt aan de redactieleden van Het Laatste Nieuws gevraagd om het aan hun kinderen te laten lezen. En jawel: ik werd prompt uitgenodigd voor een nieuw gesprek en kreeg een proefcontract voor twee verhalen. Ik heb er sindsdien honderd verhalen in voorgepubliceerd."

2De eerste albums (1978)

"Een jaar later, in december 1978, verschenen de eerst twee albums: 'De Wollebollen' en 'De duivelse driehoek'. Het was heerlijk om die door mijn handen te laten glijden. Een leuke anekdote is dat die albums eigenlijk een maand te laat uitkwamen. Ze moesten in de rekken liggen voor sinterklaas, maar het was een periode waarin we zowat elk jaar verkiezingen hadden. Uitgeverij Hoste van Het Laatste Nieuws - toen nog duidelijk een liberale partijkrant - herschikte het drukschema ten voordele van verkiezingsdrukwerk voor Willy De Clercq. De albums konden wachten, zodat ze uiteindelijk net voor Kerstmis verschenen. Het ging om een oplage van vijfduizend exemplaren. Dat was weinig voor die tijd. Een debutant zou met zo'n cijfer vandaag de dag een gat in de lucht springen, maar het waren andere tijden. Helaas verschenen de albums in zwart-wit, met een nietje in de rug. Zoiets zou je nu niet meer aan de straatstenen kwijt geraken, maar goed, ik moest niet klagen, want van de volgende twee albums - ze werden altijd per twee gedrukt - werden er tienduizend gedrukt. Bij elke nieuw publicatie ging het met vijftig procent de hoogte in."

3De Stripgidsprijs (1983)

"Ik kreeg die prijs uit handen van Willy Vandersteen. Dat was toch wel een erkenning. Belangrijk was ook dat er heel veel publiciteit rond werd gemaakt, die de reeks uit de anonimiteit haalde. Zelfs in De Morgen kreeg ik een paginagroot artikel. In die tijd begon de strip langzaamaan iets te betekenen. Jan Smet, toen hoofdredacteur van het blad Stripgids en initiatiefnemer van de prijs, was de eerste die mijn reeks erkende en voorspelde dat ik goud in handen had. 'Robert,' zei hij, 'dit kan wel eens de populairste serie van het volgende decennium worden.' Dat was toch een steuntje in de rug."

4 'Album 26' (1984)

"Dat is een van mijn favoriete albums. Als er een top honderd van beste strips gemaakt, en er zit een Kiekeboe tussen, dat is dat net dát album. Nochtans hebben heel wat mensen me afgeraden er aan te beginnen. In 'Album 26' speelde ik een album lang met de clichés van het stripmedium. De personages bliezen tekstballonnen op en stapten uit de kaders. Ik wilde aantonen dat het allemaal poppenkast was. Tegenstanders waarschuwden me dat niemand dat zou pikken. Toegegeven, het was riskant, want je kon er heel de zorgvuldig opgebouwde sfeer mee stukmaken, maar blijkbaar werkte het wel bij Kiekeboe. Ik herinner me hoe Karel Biddeloo (toenmalig tekenaar van De Rode Ridder, GDW) in die periode op bezoek kwam en letterlijk op de grond lag van het lachen. Vreemd genoeg waren de eerste recensies matig tot zeer slecht. Men wist niet waar men het moest plaatsen. Merho weet niet meer wat te vertellen, luidde het. In de loop der tijden is die kritiek omgeslagen. Het gekke is dat kinderen er nooit problemen mee gehad hebben. Die accepteerden het meteen."

5Overstap Standaard Uitgeverij (1990)

Een van de belangrijkste stappen in de geschiedenis van De Kiekeboes was de overgang van uitgeverij Hoste naar Standaard Uitgeverij. Toen de reeks steeds beter begon te lopen, kwamen er berichten dat Standaard geïnteresseerd zou zijn in mij. Ik stond daar eerst sceptisch tegenover, want ik herinnerde me hoe Marc Sleen ooit negatief was over zijn overstap naar Standaard. Maar dat was vroeger, de mentaliteit was veranderd. 1990 was het jaar waarin de eerste barsten in het imperium van Vandersteen te zien waren. Hij was toen fin de carrière. Men sprak hem er over aan of hij bezwaar had tegen mijn komst, maar hij steunde me zelfs met het argument dat men niet moest blijven steunen op Suske en Wiske en andere titels moest binnenhalen. Hij heeft het nog mogen meemaken: ik heb hem in het ziekenhuis, toen hij zwaar ziek was, de eerste gedrukte Kiekeboe-albums getoond.

Die overstap bleek ook achteraf belangrijk. Hoste was gewend om kranten uit te geven die daags nadien werden weggegooid. Kiekeboe had geen backlist, terwijl Standaard Uitgeverij daar wel mee werkte. Met succes, want een jaar later verkocht ik al 70 procent meer. Men zei eerst nog dat dat een inhaalmanoeuvre was, omdat veel albums al lang niet meer verkrijgbaar waren, maar sindsdien zakte de oplage nooit meer. Ik had het gevoel dat ik jaren in een jeugdherberg had gelogeerd, en nu plots in het Hilton."

6De perstrip naar Namibië (2005)

"Dat album is aan de pers voorgesteld op een nooit geziene perstrip naar Namibië. Ik geloof niet dat een Vlaamse strip ooit zo'n promostunt heeft gekregen. Een jaar eerder kwam ik terecht bij Christophe Van De Vijver, een Vlaming die in Namibië de Epacha Lodge had geopend. Het was niet zo bedoeld, maar in het verhaal, waarin we de himbavrouwen centraal zetten, kwam die logde steeds meer op de voorgrond. We hebben toen al lachend gesuggereerd om de perspresentatie van dat album in Namibië te laten plaatsvinden, en dankzij de steun van de commerciële dienst en de Epacha Lodge, is dat nog kunnen doorgaan ook. Er waren enkel belangrijke kranten aanwezig, en ook Vlaanderen Vakantieland. Dat was een erg plezante ervaring. Het zal niet eenvoudig zijn voor een commerciële dienst om zoiets te overtreffen."

7'Vrolijke vrolijke vrienden' (2005)

"Op het einde van dat jaar verscheen ook dit album, een van mijn favorieten. Vooraf had ik nonkel Bob opgebeld om te vragen of hij er bezwaar tegen had dat ik de titel van zijn lied zou gebruiken. Integendeel, zo bleek. Hij heeft de perspresentatie zelfs gedaan. Persoonlijk ben ik verknocht aan dat verhaal wegens de nostalgie ervan. Een groot deel van het verhaal gaat over de jeugd van Marcel Kiekeboe. Ik hield van het scenario omdat alle elementen zo mooi in elkaar vielen en dat de verklaring van een mysterie weer leidde tot nieuwe verhaalstof. Ik had spijt dat ik het album voltooide. Ik had er maanden mee door kunnen gaan."

8Australië (2006 en 2008)

"Uit mijn twee Australiëreizen zijn twee verhalen voortgesproten, alsook het reisdagboek 'Kiekeboe Down Under'. Een heel mooi project, vond ik dat. Ik ben dol op Australië en zou er erg graag terug naartoe willen, maar zie op tegen de afstand en de jetlag. Ik word namelijk een dagje ouder. In die zin was Namibië interessanter omdat het dezelfde tijdslijn betreft. Nu ja, soms speelt het idee om er toch nog een drieluik van te maken, maar het is ook moeilijk om nog mooiere locaties te vinden dan in de verhalen 'Het boemerangeffect' en 'De kangoeroeclub'.

9De grote restyling (2010)

"Ik liep al twintig jaar rond met het idee Kiekeboe te restylen. Ik was blij dat Standaard Uitgeverij de reeks uitgaf met rechte rug en in kleur, maar ze weigerden het formaat aan te passen. Verzamelaars zouden er tegen zijn. Dat oorspronkelijke formaat was gebaseerd op dat van De Rode Ridder, dat bij Hoste gelanceerd was door Daniël Janssens, de toenmalige scenarist van Bakeland van Hec Leemans, die ervoor nog Bessy-verhalen had geschreven. Hij kreeg uitgeverij Hoste zover dat formaat klakkeloos over te nemen. Ik wilde een groter formaat, met bredere witranden zodat de tekeningen beter uitkwamen. Helaas, elke uitgeefdirecteur bij Standaard Uitgeverij weigerde dat, tot de laatste, Johan de Koning, er plots toch in meeging. We hebben het grondig aangepakt om te vermijden dat twee jaar later weer iets zou veranderen. Resultaat: een naams- én formaatverandering, terwijl ik in een klap komaf maakte met het feit dat de personages - zoals de traditionele strip beaamt - altijd dezelfde kleren moesten dragen. De jongeren, die meer met mode bezig zijn dan in onze tijd, spraken me daar al langer over aan. Nu swingt het wat meer en ziet het er moderner uit. Het album 'Vrouwen komen van Mars' uit voorjaar 2010, was het eerst van een albumreeks zoals ik altijd al wilde dat ze er zou uitzien."

10 Museum K (2011)

"De expositie 'Museum K', die opende op de recente editie van Strip Turnhout en waarin de culturele linken met de reeks centraal stonden, vond ik erg mooi. Zeker in combinatie met het gelijknamige boek en de uitreiking van de Stripvos in dat weekend. Kijk, ik had in 2006 in het Belgisch Stripcentrum al ervaren hoe je met zo'n expo plots aan prestige wint. Ik ben maker van een pulpstrip, en plots interviewt Klara je en word je bij de cultuur gerekend. Mooi!"

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234