Vrijdag 23/10/2020

Duitsland

31 jaar geleden vermoord door een maniak, en plots weer springlevend

Zo zag Petra Pazsitka eruit in 1984, een beeld verspreid door het Duitse opsporingsprogramma 'Aktenzeichen XY ungelöst'.Beeld rv

De Duitse Petra Pazsitka was 24 en studeerde nog toen ze op 26 juli 1984 werd vermoord. Pas toen de politie na een recente inbraak in haar flat lang genoeg bleef aandringen op iets van identificatie, ging ze door de knieën: "Jawel, ik ben Petra Pazsitka."

Het gebeurde op 11 september, zo'n soort dag waarop zich weleens eerder dingen voordeden die geen mens voor mogelijk hield.

In zijn flat in de binnenstad van Düsseldorf had de buurman gehandeld conform zijn burgerplicht. De geweldsporen op de deur naast de zijne en een snelle blik binnenin waren al te duidelijk. Er was ingebroken bij mevrouw Schneider. Hij kende zijn 55-jarige buurvrouw niet zo goed, niemand in het gebouw eigenlijk, ook al woonde ze hier intussen toch al elf jaar. Niemand scheen echt contact te hebben met haar, buiten een vluchtige 'tschüss' in de lift.

De politie was al in het gebouw toen mevrouw Schneider aankwam. Ze scheen de ernst van de situatie niet direct onder ogen te willen zien. Ze leek haar buurman bemoeizucht te verwijten. De agenten hadden in hun hulpvaardigheid al aanvang gemaakt met de reguliere procedures.

Attest van klachtneerlegging, analyse van de plaats delict. Mevrouw Schneider bleef maar herhalen dat het wat haar betrof allemaal niet hoefde, dat het heus zo erg niet was. Dat ze zelf wel de boel zou opruimen en een slotenmaker zou laten komen. Het was het soort discussie met het onvermijdelijke moment waarop een van de agenten graag even iets van identificatie wenste te zien. Mevrouw Schneider kwam met uitleg na uitleg, maar geen enkele die kon bekoren. Rijbewijs? Nee, had ze niet. Bankkaart? Had ze niet. Pasje van de sociale zekerheid. Had ze niet.

Petra Pazsitka (55), levend en wel gespot in het centrum van Düsseldorf.Beeld Michael Gstettenbauer

De agenten maakten geen aanstalten om weg te gaan en uiteindelijk kwam mevrouw Schneider met een verkreukelde identiteitskaart die zo te zien al meer dan 30 jaar verlopen was. "Mijn echte naam is Petra Pazsitka. Ik ben geboren op 9 december 1959 te Braunschweig."

Zozo. Pas toen de agenten later die dag in het commissariaat aan hun proces-verbaal begonnen en wat dingen trachtten te checken, zagen ze het. Petra Pazsitka werd op 26 juli 1984 vermoord in Wolfsburg. Er was ook een dossier over. Haar moordenaar had in 1987 omstandige bekentenissen afgelegd.

De laatste bushalte

We zien Ede Zimmermann, een Duitse tv-legende in het decor van 'Aktenzeichen XY ungelöst', een opsporingsprogramma dat al sinds 1968 loopt op de ZDF. De presentator houdt een balpen vast, voor hem op zijn tafeltje staat een telefoon, klaar om gebeld te worden. De programmamakers kunnen in die jaren schermen met een opsporingsgraad van 40 procent. Er is nog geen internet, de gemiddelde Duitse huiskamer biedt keuze uit niet meer dan een tiental tv-zenders. Op een vrijdagavond als deze, 11 januari 1985, staren miljoenen Duitsers tegelijk naar de actrice die de laatste momenten van de dan nog vermiste Petra Pazsitka naspeelt. Ede Zimmermann: "Wij zullen het vanavond hebben over twee zaken die op het eerste gezicht niets met elkaar te maken hebben."

Het regent, zondagavond 22 juli 1984, aan de bushalte langs de Braunsweigerstrasse, een viervaksbaan aan de rand van Wolfsburg. Onder een paraplu doen Petra's ouders haar uitgeleide. Ze vertrekken over enkele dagen op vakantie naar Italië, waar ze twee weken zullen blijven. Petra zal de hele week op haar kot in Braunschweig zwoegen op haar eindwerk, waarvoor ze al eens uitstel heeft verkregen.

Het is de bedoeling dat ze op donderdagavond met dezelfde bus 23 naar huis zal terugkeren en erop zal toezien dat het verjaardagsfeestje van haar jongere broer Carsten niet te hard uit de hand loopt.

In 1985, enkele maanden na de verdwijning van Petra Pazsitka, zendt 'Aktenzeichen XY ungelöst' een reconstructie uit. Miljoenen kijkers telt het opsporingsprogramma, maar van de vrouw van 24 geen spoor.Beeld rv

Ze vraagt haar buurjongen in het studentenhome op donderdagmiddag 26 juli of hij haar planten de komende twee weken af en toe wat water wil geven. Hij ziet op haar tafel de ongeveer honderd pagina's dikke bundel aantekeningen liggen waar ooit een eindwerk van moet komen. Als de politie later het kot doorzoekt, is de bundel weg, dus lijkt het duidelijk dat Petra ze heeft meegenomen.

Haar volgende bestemming is een boekhandel in het centrum van Braunschweig, waar ze om een printerlint vraagt voor vaders Epson FX-80. De winkelierster heeft het lint niet in voorraad en stelt voor om het te bestellen. Niet nodig, zegt Petra, "want ik heb het morgen al nodig". Een volgend bezoek is er een aan haar tandarts, die vaststelt dat ze geen nieuwe gaatjes heeft, maar dat een vulling moet worden vervangen. Hij zal 31 jaar lang worden beschouwd als de laatste die Pazsitka levend zag.

De politie zal er altijd van uit blijven gaan dat ze de bus naar Wolfsburg heeft genomen. Want daar, aan diezelfde bushalte, is bijna dag op dag een jaar eerder in het struikgewas het vrijwel naakte lichaam ontdekt van de 14-jarige Kerstin Wiemes. Het meisje is op 18 juli 1983 van haar fiets gesleurd, verkracht en gewurgd. De dader is nooit gevonden. Twee zaken die op het eerste gezicht niets met elkaar te maken hebben, behalve dan een bushalte en een verdwenen meisje. Ede Zimmermann, stuurse blik: "Wij gaan ervan uit dat ook Petra Pazsitka hier haar belager heeft ontmoet."

'Nooit durven dromen'

In Düsseldorf vinden de meeste mensen het fascinerend, het idee dat zoiets werkelijk kan, uit je leven stappen en helemaal van nul herbeginnen. In de Duitse pers duiken dagelijks theorieën op over de toenmalige Oost-Duitse inlichtingendienst Stasi, die haar misschien wel heeft ingehuurd, of familiaal geweld waarvoor ze op de vlucht sloeg. Een deskundige kwam op tv al droogjes vertellen dat de Stasi absoluut niet de gewoonte had om te werken met geheimagenten die bij de politie in de hele Bondsrepubliek geboekstaafd stonden als heel dringend op te sporen: "Haar gezicht was van meet af aan verbrand."

Familiaal geweld was het luidens Petra zelf ook al niet. Langzaamaan wordt duidelijk dat Petra zich met dat verdomde eindwerk geen enkele kans op slagen meer gaf en al helemaal geen zin had om op haar broertje te passen.

Een politiewoordvoerder in Düsseldorf, dinsdag, bijna op het bewonderende af: "Het was van in het begin ook gepland. Ze had zo'n 4.000 euro gespaard. Petra heeft al die jaren zorgvuldig haar identiteit weten te verbergen. Ze had geen bankrekening, ze deed al haar betalingen cash. Zij zal nu worden uitgenodigd om zich op orde te stellen bij de dienst bevolking en eens zij dat heeft gedaan, is er niets dat haar strafrechtelijk ten laste kan worden gelegd."

Hoofdcommissaris Dirk Bosse (56) van de criminele recherche in Braunschweig is net geen leeftijdsgenoot van Petra. Hij was nog maar een jaar in dienst bij de politie toen hij eind juli 1984 te horen kreeg dat hij zijn allereerste weekje vakantie mocht vergeten. Onrustwekkende verdwijning, pal op dezelfde plaats waar een jaar eerder dat meisje was verkracht en gewurgd. Bosse was die bewuste 11 september een van de eersten die erbij werd geroepen, toen die oude identiteitskaart gespreksonderwerp was geweest op een briefing. Toen de agenten uit de doeken deden dat er van die mevrouw Schneider op haar eigen adres nergens een spoor terug te vinden was en deze mevrouw ergens toch een naam moest hebben?

"Ik had nooit durven dromen dat deze zaak ooit nog zou worden opgelost", zei Dirk Bosse woensdag in de Braunschweiger Zeitung. "Het was alsof de bodem onder me werd weggeslagen. Ik had een hele lijst met persoonlijke vragen bij me, met dingen uit het dossier die enkel Petra kon weten. Maar hoewel ik haar enkel kende van die ene politiefoto uit 1984, wist ik toen ze binnenkwam meteen dat ik mijn vragenlijst niet nodig zou hebben. Zij was het."

En ze wist het antwoord op alle vragen, uiteraard. Ze had erop gespeculeerd, zei ze, dat de agenten zouden verdwijnen en haar verder geen aandacht meer zouden schenken, zoals ze al die vorige keren door de mazen van elk net had weten te glippen.

Sjoemelsoftware

Voor de vorige gedocumenteerde verrijzenis moeten we al helemaal terug naar het Nieuwe Testament. Begrijpelijk, ergens dus, dat velen het nieuws moeilijk anders weten te ervaren als heuglijk. Magisch. Iets wat in het gedigitaliseerde heden totaal niet meer zou kunnen, tenzij je er je hele vermogen voor over hebt - en dan nog. Ten huize Pazsitka in Wolfsburg liggen de zaken een ietsje anders. Nadat ze eerst een hele dag had zitten wenen van ontreddering, kreeg moeder Pazsitka van de politie te horen dat Petra geen contact wil. Niet nu, nooit. Ze schreef samen met zoon Carsten een lange brief, maar dat veranderde kennelijk niets aan Petra's besluit.

Het Facebook-profiel van vader Laszlo leeft nog, hijzelf niet. De laatste foto, oktober 2010, is er een van een gepijnigde man. Hij is overleden in de waan dat zijn dochter is vermoord, dat dat het lot is waar je niet anders mee kunt dan je verzoenen.

Eind september 1984, twee maanden na de verdwijning van Petra, staat Laszlo geprogrammeerd als spreker op een wetenschappelijk congres in Berlijn. Hij zal er zijn gehoor onderhouden met een uiteenzetting over 3D-design bij het ontwerpen van de Volkswagens van de toekomst. Hij is ook al sinds het midden van de jaren 70 betrokken geweest bij het analyseren van systemen om dieselauto's te doen slagen voor de strenge Amerikaanse emissietesten. Hij kan in zekere zin worden gezien als een van de voorvaderen van de sjoemelsoftware. En alles wijst erop dat Petra hiervoor is gevlucht. De prestatiedruk, het voor haar uitgestippelde leven. De stageplaats die haar vader alvast met niets dan goede bedoelingen had geregeld bij Volkswagen.

Volgens de politiewoordvoerder in Düsseldorf heeft Petra al die jaren geleefd van "onofficiële baantjes". Ze liet zich overal cash betalen, veranderde af en toe van identiteit. Voelde ze een risico op ontmaskering op zich afkomen, dan pakte ze haar koffers en verhuisde ze naar een volgende stad.

De bekentenis

Een uur voor ze werd gewurgd, stond Kerstin Wiemes in een winkelcentrum in Wolfsburg nog wat te praten met twee vriendinnen. Ze moesten alledrie dezelfde richting uit, maar Kerstin had iets meer haast. Al fietsend, vlak bij de bushalte waar later het lichaam zou worden ontdekt in het struikgewas, zagen ze twee mannen haastig in een Volkswagen Passat stappen. In het filmpje op 'Aktenzeichen XY ungelöst' wordt de hele situatie nagespeeld, roept de ene man naar de andere: "Alles oké!" Vanuit de tv-studio vraagt Ede Zimmermann deze twee mannen, of wie hen eventueel kent, om zich te melden bij de politie. Ook als ze helemaal niets met de moord te maken hebben.
Er komt geen enkele reactie.

Meerdere kijkers attenderen de politie wel op Günther K., een zonderling die zich in het bijzijn van jonge vrouwen altijd vreemd gedraagt. K. is een verstandelijk achtergestelde jongen van negentien die zijn dagen als leerling-timmerman doorbrengt in een beschutte werkplaats vlak bij de bushalte. Hij bekent bijna onmiddellijk de moord op Kerstin, maar niet die op Petra. Omdat hij toen nog minderjarig was, omdat hij zijn rechten kent, zo neemt de politie aan. Een jeugdrechtbank veroordeelt K. in maart 1986 tot acht jaar gevangenisstraf en preventieve hechtenis. Het Openbaar Ministerie besluit K. eerst te berechten voor de moord op Kerstin Wiemes en daarna pas tot een volgende stap over te gaan.

Identiteitsdocumenten van Petra Pazsitka. Ruim drie decennia lang ging ze onder een andere naam door het leven.Beeld rv

Op 28 november 1987 meldt Bild: "Jonge timmerman bekent drie moorden." Volgens hoe de politie zijn bekentenis heeft genoteerd, verklaart de inmiddels 21-jarige Günther K.: "Ik kan niet langer leven met de schuld, ik heb elke nacht nachtmerries. Ik heb naast Kerstin Wiemes nog twee vrouwen vermoord, Melanie Hinz en Petra Pazsitka."

Volgens zijn verklaring had hij de lichamen zodanig toegetakeld en bewerkt dat er niets meer van terug te vinden zou zijn. De politie deed verder ook geen moeite.

Tot in de jaren 80 begon de cursus ondervragingstechnieken op veel politiescholen met een Latijnse spreuk op het bord: confessio est regina probationum. De bekentenis is de koningin der bewijsstukken. Want waarom zou iemand in godsnaam een moord gaan bekennen die hij niet heeft gepleegd? Studies uit die tijd geven een gemiddelde aan van één op de tien politiemensen die vinden dat een 36 uur aan een stuk durende ondervraging, een klap met een telefoonboek of een emmer water bruikbare middelen zijn om tot waarheidsvinding te komen.

K. verblijft vandaag nog steeds in een gesloten instelling. Volgens de politie in Düsseldorf kan niet echt worden gesproken van een gerechtelijke dwaling, aangezien K. voor de twee laatste moorden nooit is berecht. "Hij is dat enkel voor de moord op Kerstin Wiemes."

En wat als de bekentenis van K. in dezelfde omstandigheden tot stand is gekomen als de andere? De politie in Wolfsburg laat weten "daar vooralsnog niet van uit te gaan".

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234