Zaterdag 07/12/2019

Fotospecial

22 maart was het begin van niets. Het was het eindpunt

Grootschalige politieactie in Vorst, op 15 maart, na een uit de hand gelopen huiszoeking. Beeld Tim Dirven

22 maart was het begin van niets. Het was, als je met wat afstand naar de feiten kijkt, het eindpunt. Al kan het nog wel een jaar of langer duren voor de eerste terreurexpert dat hardop durft te zeggen.

Voor zover we kunnen zien, zijn ze nu allemaal dood of gearresteerd: Ibrahim en Khalid El Bakraoui, Najim Laachraoui, Mohamed Belkaïd, Abdelhamid Abaaoud, Chakib Akrouh, Brahim Abdeslam, het trio van het Stade de France en het trio van de Bataclan.

Gearresteerd: Salah Abdeslam, Mohamed Abrini, Osama Krayem, Amine Choukry, Adel Haddadi, Mohammad Usman, Abid Tabaouni. En nog een paar. Het lijkt een leger, en dat was het dus ook.

Geen domein is zo ongeschikt voor voorspellingen. Toch lijken redenen aanwezig om op 2016 terug te blikken met de gedachte dat dit iets korts en heftigs is geweest. Iets waar we ooit op gaan terugblikken zoals een vorige generatie dat deed met 1985, het jaar van de CCC en de Bende van Nijvel. Er volgde toen geen moment waarop iemand hardop zei dat je je weer veilig mocht voelen. We gingen angstig 1986 in.

Passagiers worden geëvacueerd in Maalbeek. Beeld BELGAIMAGE

België won het Eurovisiesongfestival, de Rode Duivels werden vierde op het WK.

Er zullen ook nu experten zijn die aanvoeren dat de dreiging nog imminent is. Maar af en toe moet je denken: terreurexperten die dat niet doen, klappen tegen hun winkel.

2016 bracht ons ook het proces tegen de terreurcel van Verviers, de pre-Parijs-organisatie die in januari 2015 werd ontmanteld. Een van de hoofdverdachten was Mohamed Hamja Arshad Mamood Hajni, 26 jaar. Na een kort verblijf in Syrië naar België teruggestuurd met 10.000 euro cash en een boodschappenlijst. Waterstofperoxide. Aceton. Javel. Bij een Molenbeekse vriend valse papieren fiksen voor Abaaoud.

Hij zat een meter of twee voor je. Sprak zijn afschuw uit over het bloedbad bij Charlie Hebdo. Hij zei dat ook hij het verschrikkelijk vond. Zaventem. Maalbeek. "Het ging tegen mijn hart in, wat men er ook van denkt. Maar ik was minder bang van de autoriteiten in België dan van hen. Ik zit liever hier in de gevangenis dan terug te gaan naar daar."

Hoe exporteer je oorlog?

Van een gearresteerde IS-kamikaze verwacht je dat die zich afzondert in zijn cel, alleen met zijn koran. In de realiteit bleek dat vaak helemaal niet zo te zijn. Mohamed Abrini, de man met het hoedje, staat de politie uitvoerig te woord. Ook de Zweed Osama Krayem, de tweede metro-kamikaze, die op zijn stappen terugkeerde en z'n TATP door de wc wegspoelde, praat. Hij beweert dat de belofte om zich in Europa te gaan opblazen de enige manier was om weg te geraken uit het kalifaat. Toen de politie aan Abrini vroeg waarom hij zich niet mee had opgeblazen, antwoordde hij: "Ik ben niet gek".

Lastig te doorgronden, dit alles. Of misschien toch niet zo.

Een van de interessantste getuigenissen over IS in Europa kregen we deze zomer van de Duitse terugkeerder Harry Sarfo. Hij liet zich onder meer door The New York Times interviewen in de gevangenis van Bremen, waar hij een gevangenisstraf van drie jaar uitzit. Sarfo reisde in 2014 naar Syrië, maar kreeg er te horen dat IS nu eerder op zoek was naar strijders in Europa zelf. Hij keerde medio 2015 naar Duitsland terug, en geraakte niet verder dan de luchthaven. Hij legde uit hoe de export van de oorlog in Syrië naar Frankrijk minutieus was voorbereid onder toezicht van Abu Mohammad al-Adnani zelf, de officiële woordvoerder en nummer 2 van IS. Hij gaf via zijn luitenanten de instructies, bepaalde de doelwitten, gaf de orders.

Salah Abdeslam wordt weggeleid na zijn arrestatie vrijdag in de Vierwindenstraat in Molenbeek. Beeld ap

In Europa werkte IS volgens Sarfo met zogenaamde clean men: "Mannen die pas bekeerd zijn tot de islam, en geen banden hebben met gevestigde radicale groeperingen." Deze clean men moesten worden gekoppeld met in het kalifaat opgeleide zelfmoordterroristen.

Sarfo: "Ze vertelden me dat er in Duitsland niet veel mensen zijn die bereid zijn het werk te doen. Er waren in het begin wel een paar jongens, maar de een na de ander haakte af. Koudwatervrees. Hetzelfde gebeurde in Engeland. Mijn vriend polste naar Frankrijk. En ze begonnen te lachen. Ze zeiden: maak je geen zorgen over Frankrijk."

Twee gewonde vrouwen vlak na de aanslagen in Zaventem. Beeld REUTERS

Salah Abdeslam, zijn broer Brahim, de El Bakraoui's, al die sukkels op het proces-Verviers: het waren allemaal clean men. Nuttige idioten. Of in de woorden van Sven Mary, de advocaat van Salah: "Een klein boefje uit Molenbeek met de intelligentie van een lege asbak, hij leeft in een videogame."

Als marionetjes

Er werd deze clean men niet veel méér gevraagd dan om, in ruil voor wat biljetten van 100 euro, een auto of een safehouse te huren. Of, zoals Salah, met een huurautootje IS-kamikazes op te gaan halen in Duitsland, Oostenrijk, Hongarije of Griekenland. Toen het moment daar was, gooide Salah in Parijs zijn bommengordel weg en trok een spurtje. Net als Abrini, later, en Krayem. Het is nog heel vroeg, het zit nog allemaal erg diep, maar het moment komt waarin we alles gaan moeten terugschroeven tot de naakte feiten.

Alle IS-kamikazes kwamen in september en oktober 2015 Europa binnen via de vluchtelingenstroom, bijna altijd via het Griekse eiland Leros. Daar zat dus echt wel een plan achter. Ze kwamen altijd in koppels, kenden elkaar amper. Ze communiceerden via versleutelde boodschappen op Viber, Telegram en WhatsApp. Ze kregen vanuit Raqqa altijd maar net genoeg cash doorgestuurd voor de volgende etappe op hun traject. Ze opereerden als marionetjes.

Salah Abdesalam wandelt toevallig voorbij een camera van TV Brussel, 2014. Beeld AP

Alle terroristen van 22 maart waren ook betrokken bij de aanslagen in Parijs. Ergens is het onrustwekkend dat de politie zo lang vruchteloos moest blijven zoeken naar Laachraoui, Abdeslam, Belkaïd en de El Bakraoui's. Ergens heeft het ook iets geruststellends.

De afscheidsboodschap van Ibrahim El Bakraoui op zijn laptop: "We worden overal gezocht, ik weet niet meer wat te doen. Als dit zo doorgaat, eindigen we net als hij in een gevangeniscel."

Wij hebben gewonnen

22 maart was het begin van helemaal niets, het was het einde.

De politie had alle safehouses ontdekt. Belkaïd, Abdeslam en Choukry geneutraliseerd. Met Laachraoui en Krayem schoten er nog slechts twee IS-strijders over (van wie er één zijn TATP in de wc zou gieten). Het was voorbij, en de nagelaten boodschappen geven aan dat het eerder angst was, angst voor de gevangenis, dan wat anders dat de broers El Bakraoui tot hun waanzinnige besluit bracht.

Extreemrechtse hooligans verstoren een herdenking op de zondag na de aanslagen in Brussel. Beeld BELGA

Er zouden nog enkele lone wolfs opstaan: Nice, 14 juli. Rouen, 26 juli. Charleroi, 6 augustus. Drie weken na Charleroi werd Abu Mohammad al-Adnani gedood tijdens een Amerikaanse luchtraid in de buurt van Aleppo. De oorlog waarin we volgens Manuel Valls, Jan Jambon en Bart De Wever in waren verwikkeld lijkt op zijn eind te zijn gelopen. En wij hebben gewonnen.

Al kan het misschien nog wel even duren voor iemand dat hardop durft zeggen.

Anne Hidalgo, de burgemeester van Parijs, en Brussels burgemeester Yvan Mayeur leggen een bloem neer aan de Brusselse Beurs. Beeld Bas Bogaerts
De vrachtwagen waarmee een terrorist de Promenade des Anglais opreed vlak na het vuurwerk in Nice, op 14 juli. Beeld REUTERS
Een man rouwt bij een van de overledenen. Beeld Photo News
De Promenade des Anglais in Nice, de dag na de aanslag. 86 mensen lieten het leven. Beeld epa
De Franse priester Jacques Hamel, op 26 juli vermoord in zijn kerk door geradicaliseerde jongeren, wordt begraven in de kathedraal van Rouen. Beeld REUTERS
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234