Zaterdag 16/01/2021

2017, het jaar waarin vrouwen weer ongegeneerd harig mochten zijn

Steeds meer haar verschijnt op Instagram, zoals hier bij Ashley Armitage aka Ladyist.Beeld RV ASHLEY ARMITAGE

Mannen met welig tierend borst- en rughaar, dat vinden we best. Maar oh wee als bij een vrouw wat haar komt piepen onder de arm. Of zo was het toch. Want als er iets het afgelopen jaar aan een comeback begonnen is, dan wel het vrouwelijke lichaamshaar.

Laten we zeggen dat het gemiddelde meisje een jaar of 11 is als ze voor het eerst haar benen scheert. Stiekem, met het scheermesje van haar moeder. Rijkelijk smeert ze haar benen in met het scheerschuim van haar vader en met lange halen beweegt ze het mesje over haar scheenbeen. Het glijdt soepel over haar huid en doet helemaal geen pijn, verrassend genoeg. Ze is gespannen, bang om betrapt te worden, maar bovenal: trots. Ze scheert haar benen! Ze is een echte vrouw.

Het markeert het begin van een langdurige obsessie met ontharen. Bikinilijn, oksels, bovenbenen: alles moet glad. Het liefst zou ze haar armen ook nog scheren, ware het niet dat haar moeder dat verboden heeft. "Voor elke haar die je eraf haalt komen er drie in de plaats!", waarschuwde ze haar. Dat is natuurlijk helemaal niet de bedoeling, want lichaamshaar is in haar puberbrein gebombardeerd tot de duivel. Tijdens de dansles lacht ze om het meisje bij wie schaamhaar onder haar balletpakje vandaan komt en op het strand walgt ze van de vrouwen met okselhaar.

En met haar vele anderen. Toen actrice Julia Roberts in 1999 naar de première van de film Notting Hill kwam, was het aanwezige publiek geshockeerd. Niet vanwege het glitterende rode paillettenjurkje dat ze aanhad, maar door wat er onder de mouwtjes vandaan kwam: okselhaar. Ook sterren als Madonna, Sophia Loren, Drew Barrymore en Beyoncé kregen het flink te verduren toen ze zich met ongeschoren oksels op de rode loper vertoonden. Harige vrouwen lijken op mannen, zijn vieze feministen en geven niks om persoonlijke hygiëne, zo luidde het commentaar in roddelbladen en modeglossy's. Lichaamshaar bij vrouwen roept walging op.

Kentering

Dat heeft effect. Professor genderstudies Rebecca Herzig schrijft in het boek Plucked: The History of Hair Removal dat de Amerikaanse vrouw gedurende haar leven gemiddeld 10.000 dollar (zo'n 8.500 euro) besteedt aan ontharingsproducten en dat 99 procent van de Amerikaanse vrouwen haar lichaam weleens heeft onthaard.

Maar er is een kentering gaande, blijkt uit onderzoek van het Engelse onderzoeksbureau Mintel, 's werelds grootste marktinformatiebedrijf. Want waar in 2013 95 procent van de 16- tot 24-jarige vrouwen haar oksels schoor, waxte of epileerde, was dit in 2016 nog maar 77 procent. Ook het ontharen van de benen en de bikinilijn wordt minder gebruikelijk. En in 2016 zijn de inkomsten van de Britse ontharingsindustrie met 5 procent gedaald ten opzichte van het jaar ervoor.

Steeds meer millennials laten hun lichaamshaar gewoon zitten. Hoe is dat zo gekomen?

Internetplatforms als BuzzFeed, Refinery29 en Teen Vogue zijn op dit onderwerp bijgedraaid. Artikelen als 'Waarom je van je schaamhaar moet houden' of 'Deze vrouwen vechten tegen stigmatisering van lichaamshaar' zijn wekelijkse kost. En waar in de jaren 90 Sex and the City-hoofdrolspeler Carrie Bradshaw nog uitgebreid over haar bikini wax praatte, zien we tegenwoordig actrices in populaire televisieseries als Girls en Broad City met een flinke bos schaamhaar. Ook in de mode wordt lichaamshaar normaler: American Apparel plakte schaamhaar op paspoppen en kledingmerk & Other Stories gebruikte een zwart model met okselhaar in een lingeriecampagne.

Op Instagram plaatsen jonge vrouwen bovendien zelf foto's met lichaamshaar, met hashtags erbij als #armpithairdontcare of #hairyfeminist. Neem Arvida Byström, een Zweedse fotograaf met 170.000 volgers. Ze post foto's van zichzelf in doorschijnende lingerie waardoor dik, zwart schaamhaar te zien is. Op haar selfies zien we niet alleen haar gezicht, maar ook haar ongetrimde oksels. De Amerikaanse fotograaf Ashley Armitage deelt op haar Instagram-pagina @ladyist dromerige foto's van jonge vrouwen in lingerie met lichaamshaar. Beharing wordt afgebeeld als iets wat sexy is, stoer, maar bovenal: normaal.

Lichaamshaar heeft overigens weinig nut. "Het is een overblijfsel van de evolutie", zegt hoogleraar Mark Nelissen, die elf boeken heeft geschreven over de evolutietheorie en les heeft gegeven in gedragsbiologie aan de Universiteit van Antwerpen. "Miljoenen jaren geleden hadden mensen nog een volledige vacht, als bescherming tegen parasieten en zon. Tegenwoordig hebben alleen sommige lichaamsharen een functie. Het donshaar op onze armen en benen is nergens goed voor, maar het haar op ons hoofd beschermt ons tegen de zon, onze wenkbrauwen en wimpers beschermen ons tegen transpiratievocht en haar in de oksel of schaamstreek maakt ons – evolutionair gezien dan – seksueel aantrekkelijker."

Vooral dat laatste is nu lastig voor te stellen, omdat we schaamhaar in de westerse wereld juist als vies zijn gaan bestempelen, maar door lichaamshaar blijven feromonen langer hangen. Dit zijn moleculen die mensen hun specifieke, 'eigen' geur geven en onder andere vrijkomen bij seks. Ze dragen eraan bij dat mensen zich tot elkaar aangetrokken voelen.

Culturele regels

De ene lichaamshaar is dus de andere niet. Ook cultureel gezien gelden voor elk lichaamsdeel andere regels. De geschiedenis van de ontharing heeft vele trends te zien gegeven. In het oude Egypte werd bijvoorbeeld al het haar (zelfs dat op het hoofd) verwijderd ter verkoeling en om luizen te voorkomen, al droegen rijke vrouwen vaak een pruik om dat te verbergen. Bij de Grieken en Romeinen was ontharen aan klasse gekoppeld: ontharen was chic. Niet zo gek dus dat vrouwen op beelden uit die tijd geen lichaamshaar hebben. In de middeleeuwen veranderde de lichaamshaarmode, misschien vanwege de bedekkende jurken, die toch geen behaarde lichaamsdelen blootgaven. Alleen haar uit het gezicht werd weggehaald, zoals de wenkbrauwen en haar bij de haarlijn, zodat het voorhoofd groter leek.

In 1915 kwam Gillette met het eerste scheermes speciaal voor vrouwen, de Milady Decolletée.Beeld RV

Toen de weinig verhullende flapper-jurk in de mode raakte in de jaren 20 van de 20ste eeuw, werden armen en benen weer zichtbaar. Bedrijven speelden hierop in. In 1915 kwam Gillette met het eerste scheermes speciaal voor vrouwen, de Milady Decolletée. De slogan: 'Omdat onderarmen wit en glad behoren te zijn.' Niet veel later verscheen in modetijdschrift Harper's Bazaar een advertentie met de tekst: 'Als een vrouw zich niet wil generen, hoort ze onbevlekte oksels te hebben.' De marketing sloeg aan: vanaf de jaren 40 werd ontharen gebruikelijk.

Op de periode van de seksuele revolutie (eind jaren 60 en begin jaren 70) na, is dit de norm gebleven. Wie de afgelopen jaren een modeblad als Elle, Vogue of Harper's Bazaar opensloeg, zag geen model met lichaamshaar. Toen de Indiase actrice Priyanka Chopra vorig jaar met haar arm omhoog op de cover van het mannentijdschrift Maxim stond, was haar oksel zodanig geretoucheerd dat er geen stoppel meer was te bekennen: haar borst liep direct over in haar arm. En tenzij je specifiek op zoek bent naar iets anders, zijn de meeste pornoactrices helemaal onthaard.

Reclames voor ontharingsproducten linken schoonheid aan een gladde, haarloze huid. De boodschap gaat vaak ver: in een reclame voor Veet-waxstrips wordt gezegd dat een vrouw pas korte rokjes of shorts kan dragen als ze geen haar op haar benen heeft. En zelfs in de reclames van Dove, waarin 'echte' vrouwen centraal staan (vrouwen met een buikje, pluishaar of veel sproeten, die heel mooi zijn) is geen behaard lichaamsdeel te zien.

Get Hairy

Tot nu dan. 2017 was het jaar van de terugkeer van het vrouwelijk lichaamshaar. In Australië werd zelfs Get Hairy February gelanceerd, een actie die vrouwen aanspoort om het scheermesje eens een maand links te laten liggen en die wereldwijd bijval kreeg. Lichaamshaar past in het feminisme van nu, dat meer dan voorheen onderdeel is van de populaire cultuur. Je kunt je okselhaar laten staan als feministisch statement, maar ook omdat het cool staat op sociale media. 

Murielle Scherre.Beeld RV Murielle Scherre

Of toch als je binnen de lijntjes van die sociale media blijft kleuren, ondervond lingerieontwerpster Murielle Scherre. Okselhaar tot daar aantoe. Maar een lingeriefoto waarop schaamhaar te zien is? Die wordt onverbiddelijk gecensureerd. Nadat het haar weer eens overkwam, schreef ze er begin dit jaar een vlammende open brief over op onlineplatform Charlie Magazine

Scherres punt: hoe kan iets ongewenst zijn, als het tot je eigen lichaam behoort? Een vraag die bleef naklinken, ondervond ze. "Ik heb ontzettend veel reacties gekregen. En ik zie ook echt een groot verschil. Onder de meisjes die me volgen op Instagram en nu onbeschroomd foto's tonen van hun ongeschoren oksels. Maar ook in mijn winkel: vrouwen laten tegenwoordig veel meer lichaamshaar staan en ze vertellen ook vrijuit hoe opgelucht ze daarover zijn."

Al mag wie zijn lichaam fêteert in al zijn glorie, ook op kritiek rekenen. "Stop dan ook maar met het poetsen van je tanden of je billen afvegen, achterlijke feminazi", schrijft iemand bij een foto van Byström waarop haar beenhaar te zien is. Bij het filmpje 'Why I don't shave' van fitnessblogger Morgan Mikenas, dat 1,6 miljoen keer is bekeken op YouTube, reageert een kijker: "Wat smerig! Ik moest kotsen toen ik haar zag. Wat een monster met haar overmatige haargroei." Vooral vrouwen die niet wit zijn en dik, donker haar hebben, krijgen veel negatief commentaar. Zo ingeburgerd is lichaamshaar dus nog niet.

Scherre snapt best dat er mensen een barrière over moeten. Zij moest dat zelf ook. "Ik dacht zelf dat ik heel erg vrij was, tot ik dus besloot om mijn lichaamshaar te laten staan. Alleen al het idee dat ik okselhaar had, deed me net niet over mijn nek gaan. Ik wilde voor de dood niet zo onder een tram gevonden worden." 

Maar na zes maanden de boel de boel te laten, was ze van dat dwangbeeld verlost, vertelt ze. "Vandaag durf ik zeggen dat ik vrij ben. Ik scheer weer, soms. Maar als ik op het strand ben en mijn benen zijn niet geschoren, so be it. Ik ga er mijn broek niet meer voor aanhouden." En dat is precies wat ze wilde bereiken, zegt ze. "Ik wil niet moeten scheren en ik wil ook niet dwangmatig alles moeten laten staan. Alles zou moeten kunnen. Het enige groepje dat je moet volgen, is dat van jou en je lijf."

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234