Maandag 03/08/2020

2015 topjaar voor de ruimte

Het afgelopen jaar was fantastisch voor de ruimtevaart. De magische aanblik van de planeet Pluto, water op Mars en de onwaarschijnlijke landing van Philae op een komeet: dit zijn de vijf hoogtepunten.

De 'vertederende' Pluto

Voor het eerst hebben we een close-up van de verste dwergplaneet in ons zonnestelsel. Het ruimtetuig New Horizons van NASA maakte op 14 juli een historische vlucht langs Pluto, in de verste uithoek van ons zonnestelsel op 4,8 miljard kilometer van de aarde.

Jarenlang hadden we enkel erg onscherpe beelden van Pluto. Maar New Horizons onthulde een onwerkelijke schoonheid. De meeste indruk maakte de prachtige gedetailleerde 'portretfoto' waarop de hartvorm in het oppervlak van Pluto te zien is. Sommige experts waren er zo ondersteboven van dat ze het over 'Pluto's liefdesbrief aan de planeet Aarde' hebben.

Met de gegevens die New Horizons meebracht, zijn wetenschappers nog decennialang zoet. Het onderzoek moet een licht werpen op het ontstaan van het zonnestelsel. Pluto is volgens specialisten samengesteld uit overgebleven bouwmateriaal uit de geboorteperiode van het zonnestelsel.

Water op Mars

Op 28 september deed de NASA een aankondiging van formaat: ja, er is water op Mars. De foto's zijn niet zo spectaculair, maar het belang van de ontdekking kan niet worden overschat. Op basis van gegevens die de Mars Reconnaissance Orbiter van de NASA verzamelt, ontdekten wetenschappers donkere, smalle, honderd meter lange sporen langs kliffen en kratermuren die zijn gevormd door stromend water dat er in de zomermaanden langs moet stromen.

De onderzoekers tasten nog in het duister over waar het water vandaan komt, maar het zou kunnen opstijgen uit ondergronds ijs of zoute grondwaterlagen, of condens uit de dunne atmosfeer van Mars.

De ontdekking verhoogt de kansen dat er ook op de rode planeet een vorm van leven aanwezig is. Ook kunnen de waterstromen ruimtevaartorganisaties wijzen op landingsplaatsen voor toekomstige bemande ruimtevaartmissies.

De laatste trip naar Enceladus

Afgelopen maand scheerde NASA's Cassini-ruimtetuig voor het laatst langs Enceladus, een van de manen van Saturnus waar wetenschappers 'voorzichtige tekenen van mogelijk leven' ontwaren.

Enceladus wordt bedekt door een dik pak ijs, maar daaronder bevindt zich een oceaan van zout water. Dat die oceaan vloeibaar blijft, is te danken aan Saturnus. De getijdenkrachten van de planeet kneden de bevroren maan als het ware warm. Tijdens zijn laatste trip langs Enceladus mat Cassini die warmte en dook de ruimtesonde ook door geisers heen.

Een eerste analyse leverde interessante bevindingen op. Zo heeft de oceaan onder het oppervlak een hoge pH-waarde, wat suggereert dat het water de interactie aangaat met gesteenten. En dat is belangrijk: wanneer water de interactie aangaat met gesteenten kunnen chemische stoffen ontstaan die gunstig zijn voor het ontstaan van leven.

Komeetlander Philae ontwaakt

Met de tweet 'Hello Earth! Can you hear me? #WakeUpPhilae' maakte de komeetlander Philae op 14 juni voor het eerst na zeven maanden weer contact met het Europees Ruimtevaartagentschap (ESA). Dat gebeurde na een spectaculaire en ongeziene landing op de komeet 67P/Churyumov-Gerasimenko vanuit moederschip Rosetta op 12 november 2014. Die landing op een kleine komeet, die met een snelheid van tussen 55.000 en 135.000 kilometer per uur rond de zon cirkelt, was een enorm succes voor ESA.

Maar drie dagen later ging ieder contact met Philae verloren. De komeetlander, die tien jaar naar zijn eindbestemming reisde en niet groter is dan een vaatwasmachine, werkt op zonnepanelen, maar stond op de komeet in de schaduw. Sinds die tijd konden ze bij ESA alleen maar hopen dat voldoende zonlicht Philae ooit weer zou doen ontwaken. Dat dat ook is gebeurd, is een enorme opluchting voor de Rosetta-missie, een van de meest complexe en ambitieuze ooit, met als doel meer inzicht te krijgen in de evolutie van het zonnestelsel.

Raketrace

Op de valreep werd 2015 helemaal een historisch jaar voor de ruimtevaart. Het Amerikaanse bedrijf SpaceX van sterondernemer Elon Musk, bekend van de Tesla, slaagde er na eerdere mislukkingen op 22 december in een raket te lanceren vanaf een platform bij Cape Canaveral in Florida en die tien minuten na lift-off weer feilloos op zijn pootjes te laten landen. Dat opent de weg naar hergebruik van raketten, waardoor de kosten voor ruimtevaart aanzienlijk kunnen dalen.

Concurrent Blue Origin van Amazon-miljardair Jeff Bezos flikte dit kunstje ook al, maar de Falcon 9-raket van SpaceX was vele malen groter dan die van Bezos en bracht elf communicatiesatellieten in een baan om de Aarde om daarna terug te keren.

Het hergebruik van een stuwraket werd tot nu onmogelijk geacht. Traditionele door de overheid gesteunde bedrijven als NASA en ESA hielden zich er niet eens mee bezig. Tot SpaceX en Blue Origin een heuse ruimtewedloop ontketenden.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234