Dinsdag 11/08/2020

2007 was een kanteljaar

Alles wel beschouwd ligt dit land op een zeer gevoelige ondergrond

Bart De Wever zag het Belgische pacificatiemodel verbrokkelen

Bart De Wever is voorzitter van de N-VA. Voor De Gedachte schrijft hij om de twee weken een opiniestuk.

@4 DROP 2 OPINIE:Met de vorming van een voorlopige regering staat de teller van de langste crisis ooit op nul maar de cruciale knopen zijn niet doorgehakt. Opiniemakers hebben er geen goed oog in dat dat binnenkort wel zal lukken en blijkens polls gelooft ook het merendeel van de betere krantenlezer er niet in. Gokkantoren die opnieuw weddenschappen organiseren over de toekomst van dit land zouden allicht voor de optie 'op de een of andere manier voort sukkelen' minder gokwinst vooropstellen dan voor de optie 'grondige hervormingen'.

Hoe komt een klein land in zo'n malaise terecht? Ongetwijfeld heeft het iets te maken met factoren die in de media al veelvuldig aan bod kwamen: verschillende visies, partijpolitieke stratego, verborgen allianties, botsende persoonlijkheden, sterke mediatisering. Meer dan omgevingsfactoren zijn dat echter niet, de meeste niet eens zo anders dan altijd. Als verklaring voor de uitbarsting zijn ze vlug gevonden maar volstaan ze zeker niet. Daarvoor moeten we kijken naar een veel dieper liggende evolutie, naar het tektonische proces.

De drie traditionele breuklijnen in België zijn arbeid versus kapitaal, katholiek (conservatief) versus vrijzinnig (progressief), Vlaams versus Franstalig. Aangezien de krachtsverhoudingen op de eerste twee breuklijnen verschillend zijn in de twee gemeenschappen, overlappen die breuklijnen deels met de laatste.

Concreet: Vlaanderen is gemiddeld rechtser en meer ondernemingsgericht dan Wallonië. Bijgevolg krijgt ieder conflict op die breuklijnen ook een communautaire articulatie. Op de as arbeid versus kapitaal was dat bijvoorbeeld het geval met het verzet tegen de eenheidswet van Gaston Eyskens in 1961. Het syndicale verzet was veel sterker in Wallonië en bijgevolg koppelde vakbondsleider André Renard er een uitgesproken regionalistisch discours aan.

Hetzelfde gebeurde aan Vlaamse kant tijdens de schoolstrijd van de jaren 1950. De onderwijspolitiek van de Waalse socialist Collard in een paarse regering gaf het massale protest ten voordele van het in Vlaanderen veel sterker uitgebouwde vrije onderwijs vanzelf een zware communautaire dimensie.

Alles wel beschouwd, ligt dit land dus op een zeer gevoelige ondergrond. Schokken kunnen zichzelf op alle breuklijnen doorzetten en leiden tot een fatale aardbeving. Botsingen vermijden is dus de boodschap. Daartoe dient het beroemde Belgische pacificatiemodel. In zijn naakte essentie bestaat dat uit één ongeschreven regel: de meerderheid regeert niet. Sociaal overleg, paritair beheer van de sociale zekerheid, het schoolpact, het cultuurpact, de grendelgrondwet, de opbouw van het federalisme: alles in dit land is erop gericht om op iedere breuklijn de minderheid te beschermen tegen de meerderheid.

Dat is het 'pact der Belgen' waarnaar de Franstaligen verwezen na de stemming met Vlaamse meerderheid over de splitsing van BHV. Eenzijdig scoren is ondenkbaar in dit land. Wie het probeert, kan er een kortstondig zegegevoel aan overhouden, maar zal na de daaropvolgende crisis vaststellen dat het uiteindelijk weer een gelijkspel is geworden. Zachtjes morrelen aan het status-quo is in het Belgisch systeem zowat het hoogst haalbare.

De grootste Vlaamse partij kan daardoor nooit doen wat de kiezers ervan verwachten, waardoor ze structureel achteruitgaat. Verhofstadt beloofde in de jaren 1990 om het Belgisch immobilisme radicaal te doorbreken maar legde er zich snel bij neer toen hij aan de macht kwam. Velen verwachtten dat deze geschiedenis zich na 10 juni snel zou herhalen.

Tot heden kwamen ze bedrogen uit. De Belgische pacificatiemachine sputtert als nooit tevoren. De olie die ze nodig heeft, zijn immers elites die elkaar letterlijk en figuurlijk vinden op het Belgische toneel. Het voorbije half jaar toonde aan dat dat vanuit Vlaanderen enkel nog vlot lukt bij het deel van de samenleving dat rekent op de andere verhoudingen in de Franstalige samenleving om via België zijn belangen te dienen.

Het verbergt nauwelijks dat de democratische ontdubbeling van België quasi volledig voltrokken is. Waardoor elites steeds meer terugplooien op hun eigen gemeenschap en de electorale kostprijs van Belgische pacificatie alsmaar oploopt. De formatiecrisis legde dat proces bloot voor de hele wereld. Wat 2008 ook brengt, 2007 zal daarom de geschiedenis ingaan als een kanteljaar.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234